Thương chiến (kỳ 4)

Một giáo sư dạy kinh tế chánh trị ở đại học Dalhousie nói: “Ai cũng thất vọng nhưng không ai ngạc nhiên hết!”
Một độc giả viết lời bàn trên trang mạng của một tờ báo Mỹ: “Ảnh giống như một thằng con nít tìm được một cái công tắc. Hào hứng, mê mẩn trước kết quả của hành động giản dị là kéo qua on rồi kéo lại off, từ đó thằng nhóc ngày nào cũng ngồi nghịch cái cần tắt/mở…”
Cả hai vị – học giả và độc giả, đều nói về một nhơn vật, và một hành động “mới mà hổng mới” của nhơn vật đó.
Và Ký Gà cũng dùng lời của họ làm lời mào đầu để nói về cùng hành động đó và nhơn vật đó luôn, mặc dầu biết rằng có độc giả sẽ lẩm nhẩm: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!”
(Cần nói thêm rằng Trump cũng đươc đặt cho biệt danh TACO – trump luôn thụt vòi, chuyện nầy Ký tui kể rồi trong một kỳ Thương chiến trước.)
Vị tổng thống thứ 45- 46 -47 của Huê kỳ vừa công bố trong tuần rồi vài “quyết định” (tức là lần bấm công tắc) về thuế quan (từ chỗ nầy xin kêu bằng “tà-ríp” cho trúng với ý của ảnh) đối với một số nước trên thế giới. Trong đó, bực mình thay và đương nhiên, có Canada.
Vậy hãy bàn về chuyện tà-ríp “mới” đánh vào hàng xuất cảng của Canada vô Mỹ trước. Chuyện nầy quan trọng bởi Ký tui là người Canada gốc Mít, và chỉ riêng màn đánh thuế hàng Canada cũng đủ phản ánh thú vui tắt mở của Trump. Cũng nói thêm rằng ngoài Trung cọng, Canada là quốc gia “bị” Trump gằm nhứt trong quan hệ giao thương (và mọi quan hệ). Hỏng hiểu có phải vì Trudeau đã có lần được Melania nhìn mê đắm hay không.
Tính từ tháng Hai năm 2025 cho tới nay, chú nhóc Trump đã nhiều lần bấm on-off cái công tắc tắt mở cái mạnh điện “tà-ríp” Huê kỳ – Canada.
Lần đầu tiên là đầu tháng Hai, với mức 25% lên hầu hết hàng hóa nhập từ Canada (và Mễ) vô Huê kỳ (on) rồi sau đó, hưỡn lại một tháng (off). Lý do (lại vẫn là): Canada là nguồn ma túy fentanyl và di dân lậu nhập vô Huê kỳ
Lần thứ hai vào tháng Ba, với quyết định tăng gấp đôi mức tà-ríp lên đánh vô thép và nhôm nhập từ Canada (on).
Lần thứ ba vào tháng Tư, Trump công bố tà-ríp đối đẳng và tà-ríp đánh trên xe hơi nhập từ Canada (và Mễ) (on) nhưng huỡn lại một tháng (off) sau khi có phản ứng từ kỹ nghệ xe hơi Huê kỳ.
Lần thứ tư, bữa 30 tháng 6, Trump hủy hạn chót 21 tháng 7 của cuộc điều đình giàn xếp mà ảnh đồng ý ở Hội nghị G7 (off), nại cớ Canada bắt đầu thâu thuế đánh trên thâu nhập từ Canada của các công ty điện tử lớn của Huê kỳ như Google, X, Facebook… kêu bằng DST. (Canada nhịn, hủy việc thâu thuế DST, phía Huê kỳ chấp thuận tiếp tục các cuộc thương thuyết (on).
Và gần đây nhứt, bữa 10 tháng 7, Trump dọa uýnh 35% tà-ríp (on) lên hàng nhập từ Canada, bắt đầu từ ngày 1 tháng 8, vẫn nại cớ fentanyl lọt vô Huê kỳ và quy định supply management đối với sữa, các sản phẩm từ sữa, và hột gà từ Huê kỳ nhập vô Canada. Ảnh còn nhằn thêm rằng “về giao thương, Canada là một xứ rất khó khăn để giao thương.”
Rõ ràng là tay tổ sư kiếm chuyện nay đã hết chuyện kiếm không ra vẫn phải xài cái cớ cũ xì và trật lất.
Fentanyl từ Canada từ lâu nay chỉ chưa tới nửa phần trăm (chánh xác là 0,2%) trong tổng số lượng chất ma túy này chảy vô Huê kỳ. Chính các cơ quan Huê kỳ xác nhận như vậy. Về supply supplement – hệ thống quản lý nguồn cung, Trump nói trúng, Canada có áp tà ríp lên các sản phẩm trứng và sữa từ Huê kỳ tới vài trăm phần trăm để bảo vệ ngành sữa và hột gà của Canada. Nhưng ảnh nói thiếu. Hệ thống nầy, theo hiệp ước CUSMA, đặt ra hạn ngạch (quota) cho sữa tươi, bột sữa và hột gà. Chi tiết của hạn ngạch nầy như vầy: Huê kỳ được bán qua Canada 50 ngàn tấn sữa tươi, 7,500 tấn bột sữa skim milk, 10 triệu lố trứng vào năm thứ 6 của CUSMA (và thêm 21 triệu lố nữa theo quota của WTO không chịu thuế. Nhưng cho tới nay, Huê kỳ chưa hề đạt hạn ngạch về hột gà, tức là dê rô thuế! Còn sữa Mỹ xuất sang Canada có tăng sau CUSMA, nhưng 99,9% nằm trong mức được miễn thuế!
Phản ứng của Canada trước cú bấm công tắc mới nhứt của cậu Trump là giả lơ và tiếp tục các nỗ lực thương thuyết.
Tuy nhiên, cú bấm công tắc nầy cũng gây thiệt hại chút xíu cho uy tín của ông Carney. Ổng bị cho là yếu thế trong cách đối phó với Huê kỳ, đặc biệt là chuyện rút lại thuế DST. Nhưng tỷ như bạn là người có quyền quyết định, bạn sẽ đối phó như thế nào với chú bé có tài mần những chuyện làm cho “Ai cũng thất vọng nhưng không ai ngạc nhiên hết!”

MAGA!
Tuyên bố với dân Mỹ và với thế giới về lý do mình là “Tariff man”, dập tà ríp lên hàng nhập cảng để “san bằng sân chơi”, “bảo vệ sản xuất và công nhơn Mỹ”, vì hồi nào giờ, Mỹ đã bị các nước chơi cha trên thương trường (nhưng chưa hề có chánh quyền Huê kỳ nào nhận ra điều nầy, phải chờ tới mắt thần của Trump mới thấy).
Nhưng những quyết định tà-ríp của Trump không chỉ có mục tiêu thương mại và kinh tế. Tỷ như ép cho Canada phải trở thành một tiểu bang của Huê kỳ.
Vừa có thêm một chuyện xác nhận động cơ chánh trị của Trump trong chuyện tà-ríp, và cả động cơ cá nhân luôn.
Bữa 9 tháng 7, trong số 22 thư thông báo tà-ríp được Trump gởi tới 22 quốc gia, có thư gởi Ba tây. Thư viết rằng từ 1 tháng 8, hàng của Ba tây xuất sang Mỹ sẽ phải chịu mức tà ríp 50%. (Từ này Trump xài trong những thư nầy là “pay” – trả thuế).
Mắc cười là Trump nói tà-ríp nhằm tái cân bằng các khoản thâm hụt thương mại lớn giữa Huê kỳ và các nước. Tức là giá trị hàng của nước đó xuất qua Mỹ nhiều hơn giá trị hàng Mỹ xuất sang nước đó.
Bởi hiện nay, Mỹ lại có thặng dư thương mại với Ba tây, và mức tà-ríp mà nền kinh tế lớn nhất Nam Mỹ này phải chịu cao hơn mức thuế mà các quốc gia khác phải chịu. (Số liệu của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ: năm 2024 Hoa Kỳ đã nhập 42,3 tỷ đô la hàng hóa từ Ba tây và xuất 49,7 tỷ đô la sang Ba tây.)
Ký tui nói Trump có động cơ cá nhơn trong chuyện áp tà-ríp lên Ba tây là như vầy:
Trong thư gởi tổng thống Ba tây Luiz Inácio Lula da Silva, Trump viết lý do để xứ nầy phải chịu mức thuế cao hơn, ngoài vấn đề mậu dịch, còn “một phần do những cuộc tấn công ngấm ngầm của Brazil vào các cuộc Bầu cử Tự do và Quyền Tự do Ngôn luận cơ bản của người Mỹ.”
Rõ ràng hơn, Trump viết: “Cách mà Ba tây đối xử với cựu Tổng thống Bolsonaro, một nhà lãnh đạo được kính trọng trên toàn thế giới, bao gồm cả Hoa Kỳ, trong nhiệm kỳ của ổng là một sự ô nhục quốc tế” rồi đòi Ba tây hủy vụ xử!
Chuyện Bolsonaro là sao cà?
Để Ký tui nhắc sơ cho bạn đọc sơ về ông thần này chút nghen. Xin để ý coi ổng giống ai nghen. (Tip: Bolsonaro được mệnh danh là “Trump of the Tropics”)
Ảnh là vị tổng thống thứ 38 của Ba tây, nhiệm kỳ 2019 tới 2023. Bolsorano là một nhơn vật dân túy cực hữu, chống hôn nhơn đồng tánh, phá thai, được sự ủng hộ của thành phần Cơ đốc giáo Tin lành (Evangelical) ở Ba tây. Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2022, ảnh thua đương kim Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva (thường được gọi là Lula)
Sau cuộc bỏ phiếu, Bolsonaro lập lại tuyên bố (sai sự thật) mà ảnh đã đưa ra trước cuộc bầu cử từ lâu, rằng hệ thống bỏ phiếu điện tử của Brazil dễ bị gian lận. Ảnh đã từ chối công khai thừa nhận thất bại.
Ngày 8 tháng 1 năm 2023, một tuần lễ sau ngày Lula tuyên thệ nhậm chức, nhiều cuộc bạo loạn nổ ra ở Brasilia, hàng ngàn người ủng hộ Bolsonaro tràn vô tòa nhà Quốc hội, Tối cao Pháp viện và dinh tổng thống. Họ đập phá và đánh các nhơn viên công lực, đòi lật đổ chánh quyền.
Cuối tháng 6 năm đó, Tòa án Bầu cử Ba tây đã ra phán quyết cấm Bolsonaro tranh cử cho đến năm 2030 vì cố gắng làm suy yếu tính hợp lệ của cuộc bầu cử qua những cáo buộc vô căn cứ về gian lận cử tri, và lạm dụng quyền lực bằng cách sử dụng các kênh truyền thông của chính phủ để quảng bá chiến dịch tranh cử và cáo buộc gian lận. Lời khai từ các giới chức quân đội cho thấy Bolsonaro bị cáo buộc đã lên kế hoạch “tự đảo chánh” với quân đội để duy trì quyền lực.
Cần thêm rằng Bolsonaro là người lãnh đạo Brazil trong đại dịch COVID-19. Chánh sách của ảnh và những thông tin sai lệch mà ảnh đưa ra đã góp phần khiến quốc gia này có số người chết vì virus corona cao nhất ở Mỹ Latinh và cao thứ hai thế giới sau Huê kỳ.
Hiện nay, ảnh đang chờ xét xử và có thể bị kết án tới 40 năm tù.
Phản ứng của ông già 79 tuổi Lula rất ngon lành.
Ổng lập tức tuyên bố Ba tây sẽ đáp trả tương xứng với mức tà-ríp 50% của Huê kỳ, dựa trên quyền cho phép chánh phủ Ba tây áp dụng các biện pháp đối phó tương xứng.
Về yêu cầu hủy vụ xử Bolsorano, Tổng thống Lula viết trên mạng xã hội: “Ba tây là một quốc gia có chủ quyền với các thể chế độc lập, không chấp nhận bị bất kỳ ai dạy dỗ.”
Ổng nói: “Người dân Ba tây phải được tôn trọng. Công lý Ba tây phải được tôn trọng. Chúng tôi là một quốc gia vĩ đại, có chủ quyền với truyền thống ngoại giao lâu đời với tất cả các quốc gia. Ba tây sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ dân chúng và các công ty của mình.”
Ổng cũng ra lệnh cho bộ Ngoại giao gởi trả thư thông báo đánh thuế của Trump nếu nhận được bằng văn bản vì bức thư nầy “mang tính xúc phạm và không chánh xác.”
Trong một cuộc phỏng vấn, Lula nói hồi đầu ổng nghĩ bức thư của Trump là …thư giả!

Khi Bạch ốc trở thành rạp xiếc…
Cái xứ Thổ nhĩ kỳ coi vậy mà thâm thúy. Họ có một câu tục ngữ, chắc ra đời từ thời xa xôi lắm, như vầy: “Khi một chú hề dọn vô cung điện, anh ta không trở thành vua. Cung điện trở thành một rạp xiếc.” Câu tục ngữ này có ý nghĩa tính cách hoặc hành vi của một người không thay đổi bất kể môi trường của họ. Thay vào đó, sự hiện diện của họ có thể biến một nơi danh giá, tôn nghiêm thành một thứ gì đó hỗn loạn hoặc phi lý, giống như một rạp xiếc.
Bạch ốc, tòa nhà trước giờ vẫn được coi là biểu tượng của quyền lực cao nhứt của quốc gia, thậm chí cả quốc, và người được chọn vô ở đó (phần lớn) là những nhân vật tài năng, được kính nể và ngưỡng mộ.
Nhưng gần đây, có vẻ như nó đã trở thành cái cung điện trong câu tực ngữ Thổ nhĩ kỳ vừa được Ký tui trình bày ở trên. Tỷ như những trò xu nịnh, nâng bi, những cái cười ráng vén môi quá đáng của đám quần thần, như màn Elon Musk dẫn con vô và huơ cái cưa máy …
Và mới hơn nữa là cái bích chương dỏm/nhái vừa được đăng lên danh khoản chánh thức của The White House trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter).
Số là từ ngày 11 tháng nầy, các rạp chớp bóng Huê kỳ và nhiều nước trên thế giới bắt đầu chiếu cuốn phim Superman (siêu nhơn) mới nhứt của DC Studios. Tài tử chánh trong phim là David Corenswet thủ vai Clark Kent/Superman, người hùng hoạt họa lâu đời nhứt của nước Mỹ.
Cái poster (bích chương) được Bạch ốc tung ra, nhái cái poster quảng cáo phim, có hình Superman. Nhưng khuôn mặt trên cái thân hình cường tráng toàn bắp và múi của Siêu nhơn lại được phô tô sốp để thay thế bằng chơn dung của anh Trump..
Trong khi poster “gin” in “Một cuốn phim của James Gunn” ở trên cùng, thì poster nhái của đội Trump lại in “Một nhiệm kỳ tổng thống của Trump”, theo sau là khẩu hiệu: “Sự thật. Công lý. Phong cách Mỹ”. Chú thích đi kèm kêu “Siêu nhơn Trump” là “Biểu tượng của hy vọng”.
Sự xuất hiện của cái poster nhái/dỏm này ngay vào cái lúc các cuộc hành quân của cảnh sát mang phù hiệu hãng nước đá (ICE) vào các nông trại, kho hàng, nhà hàng, thậm chí cả trường học và tòa án để lùng bắt những người mà họ gọi là “khủng bố, băng đảng” được đầy qua Mỹ và sự đáp ứng chậm trễ của FEMA với thiên tai đau lòng ở Texas.
Ngay khi cái bích chương dỏm nầy xuất hiện, nó và nơi sản xuất của nó đã bị nặng thì chỉ trích, nhẹ thì chọc quê hà rầm trên diễn đàn, nơi nó được rạp xiếc Bạch ốc đăng lên.
Dưới đây là vài lời bàn điển hình được Ký tui cóp lại:
– “tui đoán là họ (Bạch ốc) nghĩ rằng chúng ta chưa đủ để trở thành trò cười cho cả thế giới,”
– “vào lúc nầy, phần thế giới bên ngoài nước Mỹ phải đang cười ngạo chúng ta tới mức ị ra quần.”
– “Hãy tưởng tượng phản ứng sẽ ra sao nếu Bạch ốc thời Biden đăng tải những thông tin tương tự. Vậy nhưng Trump lại được chấm điểm theo một kiểu chưa từng thấy, và sự điên rồ này lại trở nên bình thường.”
– “Ảnh (Trump) thiệt ra là Lex Luthor.” (Lex Luthor là nhơn vật ác ôn phản diện trong loạt truyện và phim Superman- chú thích của Ký Gà)
– “Superman là một người nhập cư bất hợp pháp lớn lên ở một trang trại Mỹ và là một anh hùng trong truyện tranh. Trump hoàn toàn trái ngược với Superman, một Superloser (Siêu bại).”
Nhưng cái post của Thống đốc tiểu bang California mới thiệt sự là trúng boong: “Superman là một di dân không có giấy tờ.”
(Cho những bạn quên hoặc chưa coi Superman, Ký tui nhắc rằng theo truyện tranh, Siêu nhơn là một cậu bé từ hành tinh Krypton được ba má bỏ vô một cái hộp an toàn phóng xuống Trái đất. Sau đó, cậu được một cặp vợ chồng nuôi, đặt tên là Clark Kent).
Nhà làm phim James Gunn trong một cuộc phỏng vấn với tờ Times of London nó về cuốn phim như vầy: “… Superman là câu chuyện về nước Mỹ. Một người nhập cư đến từ những nơi khác và trờ thành người của đất nước, nhưng đối với tôi, nó chủ yếu là một câu chuyện nói lên rằng lòng tốt cơ bản của con người là một giá trị và là thứ chúng ta đã đánh mất.”
Ráng cãi chày cãi cối sau khi lãnh những lời chỉ trích, châm chọc, Bạch ốc đăng trên X: “Đâu có chỗ nào trong Hiến pháp quy định tụi tui không được đăng những meme gây chấn động đâu…”
Tức khắc, một post trên X đáp ngay lại rằng những cái meme như vậy cho thấy “Chính quyền này thiếu nghiêm túc đến mức nào”.
Mấy người này chắc chưa biết tới câu tục ngữ của Thổ nhĩ kỳ. Rạp xiếc mà nghiêm túc thì đâu phải là rạp xiếc!

Ký Gà