Cuộc hành quyết không thể kết thúc

Lẽ ra Christa Pike đã trở thành người phụ nữ đầu tiên bị tử hình tại Tennessee trong hơn hai thế kỷ. Dù vậy, sau hai liều thuốc độc, cô ta vẫn sống, và một cuộc chiến pháp lý phức tạp chỉ mới bắt đầu.

Đúng 7 giờ 27 phút tối ngày 30-9, bức màn phòng hành quyết được kéo lên. Phía sau lớp kính, các nhân chứng nhìn thấy Christa Pike được khóa giữ trên chiếc băng ca để chờ thi hành án tử hình. Người phụ nữ 50 tuổi này đã trải qua khoảng ba mươi năm trong khu tử tù. Sau nhiều lần kháng cáo và hoãn thi hành án, thời khắc ấy cuối cùng cũng đến.

Qua khung kính, người ta thấy Pike có vẻ bình tĩnh. Trong những lời cuối cùng, cô ta nói rằng mình đã tìm thấy sự bình an và muốn rời khỏi thế giới trong tình yêu thương. Quy trình hành quyết bắt đầu.

Nhưng ít lâu sau, các nhân chứng nhận ra điều bất thường. Pike không hề mất ý thức như dự kiến. Cô ta vẫn hoàn toàn tỉnh táo, thậm chí có lúc nhấc đầu lên hỏi nhân viên cải huấn trong phòng xem cảm giác ở cánh tay mình có bình thường hay không. Những phút tiếp theo, tiếng thở của cô ta vẫn vang lên rõ ràng rồi chuyển dần thành… tiếng ngáy.

Sau hàng chục phút chưa thể hoàn tất bản án, liều pentobarbital thứ hai tiếp tục được đưa vào cơ thể Pike. Nhưng Pike vẫn sống. Đến 8 giờ 53 phút tối, hệ thống vi âm bị ngắt và các nhân chứng được yêu cầu rời khỏi khu vực. Phía bên ngoài, xe cấp cứu được gọi tới; nỗ lực thi hành án tử hình của tiểu bang Tennessee chính thức thất bại.

Sự việc đặc biệt không chỉ vì các nhân viên cải huấn gặp khó khăn khi tìm tĩnh mạch, một trục trặc từng xảy ra trong một số vụ hành quyết không thành công tại Hoa Kỳ. Theo luật sư của Pike, cô ta đã thật sự bị truyền tới hai liều pentobarbital nhưng vẫn sống sót. Những ngày sau, câu chuyện càng khó tin.

Người đã bị pháp luật buộc phải chết đã được chăm sóc y tế để cứu sống!

Pike được chuyển cấp cứu đến một bệnh viện ở Nashville trong tình trạng nguy kịch. Các luật sư từng không rõ thân chủ có thể qua khỏi hay không. Đã có lúc họ nhận được thông báo rằng Pike khả năng cao đã chết não và bác sĩ có thể phải rút các thiết bị trợ sinh.

Không ngờ, Pike tỉnh lại và có thể giao tiếp. Một trong những câu hỏi đầu tiên của cô ta được ghi nhận là: “Tôi đang ở đâu?”

Người phụ nữ mà tiểu bang Tennessee cố sức làm cho chết vẫn còn sống, buộc chính quyền tiểu bang phải đương đầu với một câu hỏi pháp lý chưa từng có tiền lệ: Phải giải quyết ra sao khi một cuộc hành quyết đã tiến hành nhưng tử tù vẫn sống sót?

Căn phòng im lặng

Đêm đó, những biến cố không chỉ diễn ra phía sau tấm rèm phòng hành quyết, mà còn hiện rõ trên khuôn mặt của những người chứng kiến. Trong số đó có bà May Martinez, mẹ của Colleen Slemmer – nạn nhân 19 tuổi bị Pike sát hại vào năm 1995.

Bà Martinez đã chờ đợi khoảnh khắc này suốt nhiều thập niên. Bà cùng chồng đến Nashville với niềm tin rằng cuối cùng họ sẽ chứng kiến bản án dành cho kẻ sát hại con gái mình được thi hành. Nhưng họ lại chứng kiến một sự kiện chưa từng có trong lịch sử tố tụng hình sự hiện đại Mỹ.

Đối với gia đình Slemmer, việc Pike không chết không chỉ là vướng mắc pháp lý, mà còn mở lại vết thương lòng hơn 30 năm. Martinez từng chia sẻ rằng mỗi khi nghĩ về cái chết của con gái, bà lại hình dung ra cảnh Colleen đau đớn tìm cách thoát thân. Bà đến nhà tù với hy vọng nhìn thấy công lý được thực thi, nhưng cuối cùng, chính cuộc hành quyết hỏng lại trở thành tâm điểm của sự chú ý.

Trước cuộc hành quyết, luật sư của Pike yêu cầu tiểu bang dùng biện pháp xử bắn hoặc treo cổ, vì cô có tĩnh mạch nhỏ và mắc chứng tăng tiểu cầu (một tình trạng đông máu). Họ lo ngại rằng tình trạng này có thể khiến việc cắm kim truyền tĩnh mạch gặp khó khăn và làm tăng nguy cơ thất bại.

Khi thời gian kéo dài trong phòng hành quyết, câu hỏi đặt ra đã chuyển từ “Christa Pike có chết hay không?” sang “Chuyện gì đang xảy ra với Christa Pike?”. Sau trục trặc, luật sư Randy Spivey gọi quy trình này là “tàn nhẫn và hành hạ”, đồng thời yêu cầu Thống đốc Bill Lee giảm án tử hình của Pike xuống chung thân. Trong khi đó, giới chức Tennessee vẫn khẳng định họ đã thực hiện đúng quy trình được phê chuẩn, dù lời giải thích này chưa thể làm rõ câu hỏi cốt lõi: Vì sao hai liều thuốc độc lại không thể kết liễu phạm nhân?

Bí ẩn của hai liều thuốc

Pentobarbital được Tennessee sử dụng nhằm gây mất ý thức sâu và dẫn đến cái chết, nhưng Pike lại sống sót. Một giả thuyết y khoa được đặt ra là thuốc đã không đi vào hệ tuần hoàn theo cách người ta mong đợi; một phần hóa chất có thể đã thoát ra các mô xung quanh tĩnh mạch thay vì đi thẳng vào máu. Điều này giải thích lý do Pike than phiền về cảm giác ở cánh tay và tại sao liều thuốc không có tác dụng.

Tranh cãi càng trở nên gay gắt bởi Tennessee từng gặp một trường hợp hành quyết thất bại khác chỉ vài tháng trước đó. Vào tháng 5-2026, tiểu bang này thi hành án tử hình Tony Carruthers, nhưng sau hơn một giờ không thể đặt đường truyền tĩnh mạch, các nhân viên đã phải hủy bỏ quy trình. Bác sĩ Mark Walton Fowler, người giám sát vụ Carruthers, cũng chịu trách nhiệm trong vụ Pike. Theo tài liệu được phía luật sư viện dẫn từ một lời khai trước đây, ông Fowler thừa nhận chưa từng đặt thành công đường truyền tĩnh mạch trung tâm kể từ năm 2013 và trong suốt sự nghiệp của mình, ông chỉ thực hiện thủ thuật này khoảng một chục lần.

Một trục trặc riêng lẻ có thể coi là tai nạn, nhưng hai vụ liên tiếp trong vòng chưa đầy nửa năm đã biến thành câu hỏi lớn về năng lực của toàn bộ hệ thống thi hành án.

Khủng hoảng của hệ thống tử hình Tennessee

Năm 2024, Tennessee thay đổi quy trình chích thuốc độc sang sử dụng đơn chất pentobarbital. Sự thay đổi này diễn ra sau một sự việc gây tranh cãi khác, khi tiểu bang này thừa nhận đã không bảo đảm việc kiểm tra thuốc dùng trong thi hành án đúng quy định.

Hai cuộc hành quyết thất bại liên tiếp xảy ra trong vòng chưa đầy năm tháng – Carruthers và Pike, đã đẩy hệ thống thi hành án của Tennessee vào khủng hoảng. Thống đốc Bill Lee lập tức ra lệnh đình chỉ tất cả các vụ hành quyết còn lại trong năm 2026 để tiến hành một cuộc điều tra độc lập. Đây không chỉ là thất bại nghiêm trọng của chính quyền tiểu bang, mà còn tác động lớn đến tranh luận về án tử hình tại Mỹ.

Tử tù Christa Pike

Christa Gail Pike sinh ngày 10-3-1976 tại Beckley, tiểu bang West Virginia, trong một gia đình có tuổi thơ đầy bất ổn. Suốt nhiều năm sau khi cô bị kết án, các luật sư liên tục lập luận rằng Pike từng chịu đựng nhiều hình thức bạo hành nghiêm trọng, và những tổn thương tâm lý thời thơ ấu của cô đã không được trình bày đầy đủ trước tòa khi xem xét hình phạt…. Thời thiếu niên, Pike tham gia Job Corps- chương trình giáo dục và đào tạo nghề của chính phủ liên bang dành cho thanh thiếu niên. Tại cơ sở ở Knoxville, Tennessee, cô ta quen với một thiếu nữ khác, Colleen Slemmer. Khi đó Pike 18 tuổi còn Slemmer 19 tuổi, cả hai học chung một lớp. Pike nghi ngờ Slemmer có tình cảm với Tadaryl Shipp, bạn trai của cô, và sự ghen tuông nhanh chóng biến thành thù oán.

Ngày 12-1-1995, Pike cùng Shipp và Shadolla Peterson đưa Slemmer đến một khu vực vắng người gần Đại học Tennessee. Cơ quan tố tụng xác định Pike giữ vai trò chủ mưu, Shipp trực tiếp tham gia, còn Peterson làm nhiệm vụ canh chừng.

Vụ án nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận toàn quốc, một phần do tính chất man rợ và chi tiết trên cơ thể nạn nhân có khắc một ngôi sao năm cánh, biểu tượng liên quan đến Satan giáo. Sự việc diễn ra đúng vào thời kỳ “Satanic Panic” – làn sóng hoang mang về các giáo phái huyền bí lan rộng tại Mỹ trong thập niên 1980 và 1990.

Tuy nhiên, đằng sau những chi tiết gây chấn động là mức án chênh lệch rõ rệt dành cho ba bị cáo. Shipp mới 17 tuổi tại thời điểm phạm tội nên nhận án tù chung thân (có cơ hội được xét ân giảm), Peterson nhận mức án nhẹ hơn, còn Pike là người duy nhất bị tuyên án tử hình vào tháng 3-1996, khi cô ta vừa tròn 20 tuổi. Bản án đó đã định đoạt toàn bộ phần đời còn lại của Pike.

Định mệnh của một thiếu nữ

Pike không phủ nhận trách nhiệm trong cái chết của Slemmer, nhưng qua nhiều năm, các luật sư của cô ta đã nỗ lực đưa ra một góc nhìn toàn diện hơn về thủ phạm 18 tuổi năm xưa. Sau vụ án, Pike được chẩn đoán mắc rối loạn lưỡng cực cùng hội chứng căng thẳng sau sang chấn (PTSD). Trong các hồ sơ xin giảm án, cô ta khai rằng ban đầu chỉ có ý định đánh dằn mặt Slemmer, nhưng cuộc đối đầu đã bùng phát thành một cơn bạo lực dữ dội vượt ngoài tầm kiểm soát.

“Tôi chỉ là một đứa trẻ 18 tuổi bị bệnh tâm thần,” Pike từng chia sẻ, đồng thời cho biết phải mất nhiều năm cô ta mới nhận thức đầy đủ mức độ nghiêm trọng từ hành vi của mình. Phía luật sư lập luận rằng tòa án cần cân nhắc yếu tố độ tuổi, những tổn thương thơ ấu và tình trạng sức khỏe tâm thần của Pike.

Lập luận này càng trở nên then chốt khi ngày hành quyết đến gần, bởi Hiến pháp Mỹ nghiêm cấm áp dụng án tử hình đối với người phạm tội khi chưa đủ 18 tuổi. Dù Pike đã đủ 18 tuổi lúc gây án, khoảng cách tuổi tác nhỏ này lại mang ranh giới pháp lý quyết định. Luật sư của Pike cho rằng việc đối xử với một người vừa đủ 18 tuổi hoàn toàn khác biệt so với người 17 tuổi ngày càng khó biện minh, nhất là khi một số bản án tử hình dành cho các trường hợp tương tự tại Tennessee đã được hủy bỏ hoặc giảm nhẹ.

Tuy nhiên, các cấp tòa đã không dừng cuộc hành quyết. Hôm 28-9 vừa qua, Thống đốc Lee bác đơn xin ân giảm, và hai ngày sau, Pike được đưa vào phòng thi hành án.

Một ngày đầy những thay đổi pháp lý

Trên thực tế, cuộc hành quyết gần như đã bị hoãn lại. Theo kế hoạch, Pike sẽ bị tử hình lúc 10 giờ sáng ngày 30-9. Các nhân chứng đã tập trung đông đủ, nhưng chỉ khoảng một giờ trước thời điểm dự kiến, Tòa phúc thẩm liên bang khu vực 6 bất ngờ ra lệnh đình chỉ để xem xét liệu các cáo buộc về việc Pike từng bị lạm dụng tình dục khi còn nhỏ đã được đánh giá đầy đủ hay chưa.

Trong vài giờ, việc thi hành án dường như tạm dừng. Phía tiểu bang Tennessee lập tức kháng cáo, và đến tối cùng ngày, Tối cao Pháp viện Mỹ đã hủy bỏ lệnh đình chỉ, cho phép tiếp tục tiến hành việc xử tử. Phe đa số bảo thủ tại tòa không đưa ra giải thích chi tiết, trong khi ba thẩm phán tự do phát biểu phản đối. Cuộc hành quyết được dời sang buổi tối.

Sau một ngày biến động pháp lý, Pike lại nằm sau tấm rèm phòng hành quyết tại cơ sở Riverbend. Đúng 7 giờ 27 phút tối, bức màn mở ra, Pike nói những lời cuối cùng và tiểu bang bắt đầu quy trình thi hành án mà không ai trong phòng biết rằng họ sắp chứng kiến một sự kiện hy hữu.

“Cô ấy vẫn tiếp tục thở”

Theo quy trình của Tennessee, nếu tử tù vẫn sống sau liều thuốc đầu tiên, nhân viên cải huấn sẽ sử dụng bộ kim dự phòng. Điều đó đã diễn ra, song quy trình lại bộc lộ một khoảng trống pháp lý nghiêm trọng: Quy định nêu rõ hướng xử trí nếu phạm nhân sống sót sau liều thứ nhất, nhưng lại không đề cập đến trường hợp phạm nhân vẫn còn sống sau liều thứ hai!

Tennessee đã rơi vào đúng tình huống trớ trêu đó. Liều thứ nhất không hiệu quả, liều thứ hai thất bại, và Pike vẫn tiếp tục thở. Cuối cùng, cuộc hành quyết buộc phải hủy bỏ.

Theo Trung tâm Thông tin Án tử hình, đây là trường hợp chưa từng có trong lịch sử thi hành án bằng phương pháp tiêm thuốc độc hiện đại. Dù trước đây từng có những trường hợp tử tù sống sót do không thể đặt đường truyền tĩnh mạch trước khi bơm thuốc, trường hợp của Pike lại hoàn toàn khác biệt: Cô đã tiếp nhận trực tiếp thuốc độc vào cơ thể nhưng vẫn không chết.

Người tử tù tỉnh dậy

Những ngày đầu sau biến cố, Pike rơi vào tình trạng nguy kịch và phải phụ thuộc vào máy thở, khiến giới luật sư hoang mang về khả năng sống sót của cô. Đến ngày 5-10, xuất hiện thông tin Pike có dấu hiệu chết não và bác sĩ chuẩn bị dừng thiết bị hỗ trợ.

Tuy nhiên sang ngày hôm sau, cô bất ngờ tỉnh lại và bắt đầu cất tiếng nói. Luật sư cho biết dù Pike vẫn trong trạng thái lú lẫn và chưa nhận thức trọn vẹn những gì đã xảy ra, nhưng cô ta rõ ràng đã sống sót.

Đến ngày 7-10, có thông tin thêm rằng cô đang điều trị biến chứng viêm phổi, cục máu đông, đồng thời gặp khó khăn trong việc ăn uống cũng như cử động hai tay. Cô tỏ ra bối rối và giận dữ. Sang ngày 8-10, thông tin mới nhất xác nhận Pike đã có thể tự đi lại những bước ngắn – một chi tiết kinh ngạc đối với người vừa trải qua một quy trình tử hình.

Bây giờ, chứng cứ phải được giữ lại

Cuộc chiến pháp lý lập tức chuyển sang một giai đoạn mới. Luật sư của Pike yêu cầu chính quyền Tennessee phải bảo toàn toàn bộ chứng cứ liên quan: từ thuốc, kim tiêm, thiết bị truyền dịch, bao bì, hồ sơ, dữ liệu liên lạc cho đến hình ảnh, video và băng ghi âm trong phòng hành quyết.

Ngày 7-10, Thẩm phán I’Ashea L. Myles tại hạt Davidson đã chính thức ban hành lệnh buộc tiểu bang phải lưu giữ toàn bộ các chứng cứ này. Việc này nhằm làm rõ những nghi vấn cốt lõi: Điều gì thực sự đã xảy ra trong phòng hành quyết? Thuốc có đạt phẩm chất hay được bảo quản đúng cách? Đường truyền tĩnh mạch được thực hiện chính xác hay thuốc đã rò rỉ ra các mô xung quanh? Liệu tình trạng thể chất của Pike hay một nguyên nhân nào khác đã dẫn đến thất bại này?

Đến nay, chính quyền Tennessee vẫn chưa công bố kết luận cuối cùng và khẳng định quy trình đã được thực hiện chuẩn xác. Dù vậy, việc tuân thủ quy trình không đồng nghĩa với việc chứng minh quy trình đó mang lại hiệu quả.

Tennessee có thể  hành quyết Pike lần nữa?

Lệnh thi hành án đối với Pike đã chính thức hết hiệu lực vào thời điểm nửa đêm 30-9, đặt ra một câu hỏi pháp lý đầy hóc búa. Các luật sư đã gửi yêu cầu tới Thống đốc Lee đề nghị giảm án xuống tù chung thân, với lập luận rằng việc đưa Pike trở lại phòng hành quyết sau những gì cô đã trải qua sẽ cấu thành hành vi xử phạt tàn bạo và bất thường, vi phạm Hiến pháp Mỹ.

Tennessee chưa tuyên bố sẽ thi hành án lần thứ ba, nhưng cũng chưa loại trừ khả năng này, tạo nên cuộc tranh luận chưa từng có.

Năm 1946, tử tù Willie Francis tại Louisiana từng sống sót sau một lần bị xử tử bằng ghế điện do thiết bị gặp trục trặc kỹ thuật; Tối cao Pháp viện sau đó chấp thuận cho tiểu bang thực hiện lại và Francis bị hành quyết một năm sau đó. Tuy nhiên, trường hợp của Pike mang bản chất hoàn toàn khác: Francis sống sót vì máy móc không hoạt động, còn Pike đã thực sự hấp thụ hai liều thuốc độc vào cơ thể. Liệu nhà nước có quyền thử lại lần nữa, hay việc đưa một người đã ngấm thuốc độc quay lại phòng tử hình sẽ bị coi là một hình thức tra tấn? Câu hỏi này nhiều khả năng sẽ phải chờ phán quyết từ Tối cao Pháp viện.

Thống đốc Đảng Cộng hòa Bill Lee gọi những gì đã xảy ra là “vô cùng đáng lo ngại” và yêu cầu một “cuộc rà soát toàn diện của bên thứ ba để xác định chính xác chuyện gì đã diễn ra”. Thống đốc cũng đã hoãn vụ thi hành án tử hình duy nhất còn lại của tiểu bang dự kiến diễn ra trong năm nay. Frank Strada, cựu ủy viên Cơ quan Cải huấn Tennessee, người đứng đầu hệ thống nhà tù khi vụ hành quyết Pike bất thành, đã đồng ý từ chức vào cuối tháng này.

Những cái rắc rối của việc tử hình

Vụ xử tử hỏng Christa Pike đã làm bùng lên cuộc tranh luận quy mô lớn hơn về án tử hình. Trong nhiều thập niên, hệ thống tư pháp Mỹ đã nỗ lực biến việc thi hành án thành một quy trình y khoa chính xác, sạch sẽ và nằm trong tầm kiểm soát. Tiêm thuốc độc từng được đưa vào áp dụng như một giải pháp nhân đạo hơn so với các phương pháp cũ.

Tuy nhiên, thực tế lịch sử cho thấy mọi thứ không đơn giản như vậy. Đã có những trường hợp tử tù chịu đau đớn kéo dài do nhân viên không tìm được tĩnh mạch, những cuộc thi hành án kéo dài nhiều giờ, hoặc thuốc không phát huy tác dụng như lý thuyết. Ngay cả những phương pháp mới được quảng bá là nhân đạo vẫn ghi nhận những phản ứng khiến người chứng kiến bàng hoàng.

Dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Án tử hình chỉ ra rằng, trong nghiên cứu về các cuộc hành quyết tại Mỹ từ năm 1890 đến 2010, chích thuốc độc là phương pháp có tỷ lệ không thành công cao nhất. Công nghệ có thể thay đổi, nhưng các bất cập vẫn tồn tại, và câu chuyện của Christa Pike vừa trở thành một phép thử khắc nghiệt đối với toàn bộ hệ thống này.

Công lý cho Colleen

Giữa những tranh cãi pháp lý về liều lượng thuốc, kỹ thuật lấy tĩnh mạch hay tính hợp hiến, hình ảnh nạn nhân Colleen Slemmer, bị sát hại khi mới 19 tuổi, rất dễ bị mờ nhạt. Gia đình cô đã phải mang theo nỗi đau mất mát suốt hơn ba thập niên.

Đối với bà May Martinez, cuộc hành quyết không thành công không phải là một đề tài tranh luận lý thuyết về quyền phạm nhân hay án tử hình, mà là một chương đau buồn tiếp theo trong bi kịch gia đình kéo dài từ năm 1995. Bà đến Nashville với mong muốn nhìn thấy kẻ sát hại con gái bà phải trả giá, nhưng rốt cuộc lại phải chứng kiến một sự kiện hy hữu và hung thủ vẫn còn sống.

Đây là điểm xung đột đau đớn giữa hai quan niệm về công lý: Phía luật sư của Pike cho rằng thân chủ của họ đã phải trải qua một quy trình hành quyết kinh hoàng và không nên tiếp tục bị đe dọa tính mạng; trong khi phía gia đình nạn nhân tin rằng kẻ thủ ác đáng lẽ đã phải đền tội ngay trong đêm đó. Một khoảng cách rất khó để dung hòa cho cả hai bên.

Câu chuyện tử tù kỳ lạ nhất nước Mỹ

Vẫn theo các luật sư của Pike, cô ta đã có thể “bước những bước ngắn” khi có người trợ giúp. Tuy nhiên, họ cũng cho biết các loại thuốc độc được tiêm vào người có thể để lại di chứng lâu dài đối với khả năng vận động của cô ta.

Ngoài tình trạng nhiễm trùng phổi, xuất hiện cục máu đông ở cánh tay và vấn đề về nuốt khiến cô ta không thể ăn uống, hai cánh tay và bàn tay của Pike còn “sưng phù nặng nề”, Spivey nói thêm rằng: “Chúng tôi không biết liệu cô ấy có thể hồi phục được chức năng nào hay không.”

Một luật sư khác của Pike là Steve Ferrell cho biết nhóm của Pike đang tìm kiếm sự giúp đỡ tâm lý cho cô ta, vì điều đó rõ ràng là cần thiết vào lúc này. Về trạng thái tinh thần của Pike, Ferrell nói: “Tôi nghĩ nó có cả mặt tốt lẫn mặt xấu. Tốt là cô ấy khá tỉnh táo, nhưng cô ấy cũng hơi mơ hồ. Cô ấy rất dễ bị đứt mạch suy nghĩ và quên mất mình đang định đi đâu.” Ông cho biết vẫn chưa thể chắc chắn liệu Pike có hồi phục hoàn toàn hay không. “Tôi cho rằng [tình trạng của Pike] sẽ tiếp tục tiến triển tốt lên, nhưng có thể có một số tổn thương vĩnh viễn. Chúng tôi chưa rõ điều đó.”

Mặc dầu đang trong tình trạng này, Pike vẫn bị xích chân và tay phải vào giường bệnh.

Tennessee sẽ làm gì?

Kể từ khi Pike sống sót, nhiều nhà lãnh đạo chính trị ở Tennessee đã kêu gọi tiếp tục thi hành án tử hình đối với cô ta bằng những phương thức khác.

Thượng nghị sĩ Marsha Blackburn, ứng viên Đảng Cộng hòa cho chức thống đốc trong cuộc bầu cử vào tháng tới, tuyên bố: “Hãy đưa ghế điện trở lại.”

Dân biểu Tim Burchett đã đăng trên mạng xã hội rằng ông đã nộp một dự luật nhằm “khôi phục hình phạt treo cổ”.

Theo luật, Tennessee có thể dùng ghế điện do vụ án xảy ra trước thời điểm sửa đổi luật, nhưng điều này bắt buộc phải có sự đồng thuận bằng văn bản của chính Pike. Tuy nhiên, Giáo sư luật Chris Slobogin (Đại học Vanderbilt) nhận định: Nếu cuộc điều tra chứng minh Pike đã bị tổn thương não dẫn đến mất năng lực nhận thức hành vi, luật pháp Mỹ sẽ cấm xử tử cô dưới bất kỳ hình thức nào. Ông giải thích thêm rằng việc hành quyết một người không có đủ năng lực tinh thần để hiểu lý do mình bị xử tử cũng bị coi là hình phạt tàn nhẫn và bất thường.

Trong quá khứ, tiền lệ giảm án vì hành quyết bất thành từng xảy ra với tử tù Doyle Hamm ở Alabama (năm 2018), khi tiểu bang từ bỏ thi hành án sau hai giờ chọc kim tìm tĩnh mạch thất bại làm tổn hại thể trạng phạm nhân.

Với vụ hành quyết hỏng Christa Pike, giới chuyên môn dự đoán Thống đốc Bill Lee có thể sẽ chọn giải pháp ân giảm án xuống chung thân không ân xá. Đó có thể là lối thoát êm đẹp nhất cho chính quyền Tennessee nhằm khép lại một vụ bê bối tư pháp đầy tai tiếng trước làn sóng chỉ trích dữ dội từ công luận.

Về mặt tiền lệ, điều này thường áp dụng cho các tù nhân mắc chứng sa sút trí tuệ hoặc rối loạn tâm thần, nhưng các chuyên gia cho biết nhiều khả năng Pike đã phải chịu tổn thương não.

Dù vậy, lịch sử cũng từng ghi nhận tiền lệ các tiểu bang tìm kiếm phương pháp khác để khi một vụ xử tử hỏng…. Mới đây, năm 2024, Alabama đã phải xử tử Kenneth Eugene Smith, một phạm nhân giết người, bằng khí nitơ sau khi việc tiêm thuốc độc trước đó thất bại.

Trước đó vào tháng 5, Carruthers cũng được hoãn thi hành án một năm vì nhân viên không tìm được tĩnh mạch để tiêm thuốc độc.

Do đó, có thể còn lâu vụ Christa Pike mới có diễn biến tiếp theo.

“Ít nhất cũng sẽ có sự trì hoãn đáng kể trong lúc chính quyền tiểu bang nghiên cứu vấn đề này,” luật sư bào chữa Johnson nhận định, đồng thời cho biết thêm tình trạng sức khỏe của Pike cũng sẽ cần được theo dõi và đánh giá.

Giáo sư Slobogin nghi ngờ khả năng thống đốc sẽ giảm án cho cô, đặc biệt nếu cuộc điều tra do ông yêu cầu phát hiện ra những sai sót từ phía các giới chức Tennessee.

“Nếu cuộc điều tra, bằng bất kỳ hình thức nào, chỉ ra rằng quy trình đã không được tuân thủ, hoặc quá khó để thực hiện, thì đó có thể là lối thoát êm đẹp cho ông ấy, xét đến những phức tạp của vụ thi hành án và làn sóng truyền thông tiêu cực hiện tại”, ông nói.

***

Mười ngày sau cuộc hành quyết thất bại, hôm thứ Bảy 10/10, Christa Pike đã xuất viện từ một bệnh viện ở Nashville.

Theo các luật sư của Pike, cô ta đã được đưa trở lại Trung tâm Debra K. Johnson ở Nashville, khám đường chính dành cho nữ giới ở Tennessee. 

Các luật sư của Pike cho biết trong một tuyên bố: “Cô ấy biết ơn những người ứng cứu đầu tiên và đội ngũ y tế đã chăm sóc mình trong những hoàn cảnh đặc biệt này. Cô ấy đang tiếp tục được chăm sóc y tế tại nhà tù, và chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi tiến trình phục hồi của cô.”

Án tử hình trên thế giới

Tính đến cuối năm 2025, 113 quốc gia đã hủy bỏ hoàn toàn án tử hình cho mọi tội danh. Nếu tính cả 9 quốc gia chỉ áp dụng án tử hình cho các tội đặc biệt (như trong thời chiến/luật quân sự) và 23 quốc gia hủy bỏ trên thực tế (không thi hành án trong ít nhất 10 năm), hiện có 145 quốc gia không còn thi hành án tử hình trên pháp lý hoặc thực tế. Ngược lại, vẫn còn 54 quốc gia duy trì hình phạt này.

Về phương pháp thi hành án, treo cổ vẫn là hình thức phổ biến nhất tại khu vực Trung Đông, châu Á và châu Phi. Năm 2025, các phương pháp được ghi nhận trên thế giới bao gồm: treo cổ, chích thuốc độc, xử bắn, chém đầu và gây ngạt bằng khí nitơ. Trong đó, chích thuốc độc là phương pháp mặc định tại đa số các tiểu bang ở Hoa Kỳ (một số tiểu bang cho phép chọn điện giật, xử bắn hoặc khí độc), tuy nhiên đây là trường hợp ngoại lệ vì phần lớn thế giới không sử dụng phương pháp này.

Cùng năm 2025, ít nhất 2,707 người đã bị hành quyết tại 17 quốc gia – con số cao nhất mà Ân xá Quốc tế (Amnesty International) ghi nhận trong 44 năm qua. Sự gia tăng đột biến này chính yếu xuất phát từ khu vực Trung Đông (đặc biệt là Iran và Saudi Arabia), trong đó phần lớn liên quan đến các tội danh về ma túy. Các nước có số vụ hành quyết nhiều nhất bao gồm Trung Quốc, Iran, Saudi Arabia, Yemen và Hoa Kỳ (con số thực tế có thể cao hơn do nhiều quốc gia không công bố số liệu).

Dù số vụ thi hành án tăng ở một số nước, xu hướng chung toàn cầu vẫn nghiêng về việc loại bỏ án tử hình: từ chỗ chỉ có 16 quốc gia hủy bỏ hoàn toàn vào năm 1977, con số này đã tăng mạnh lên đến 113 quốc gia.

Đỗ Quân