MÙA HOA PHƯỢNG

Khi mùa hè đến, người ta thường nhắc đến hoa phượng nở đỏ rực và tiếng ve kêu ran ran trên vòm cây xanh mướt.

Mùa hè theo đúng nghĩa là mùa của tuổi học trò. Xưa kia học sinh náo nức mong mau tới hè, khỏi tới trường cắm đầu vào sách vở suốt ba tháng. là mùa lên núi xuống biển, là về quê nội, quê ngoại câu cá, hái hoa bắt bướm vui chơi sau chín tháng trời đánh vật với chữ nghĩa.

Nhưng đó chỉ là “lý thuyết”, là chuyện ngày xưa, Còn bây giờ, hầu hết gia đình đều đi làm cả hai vợ chồng và ở thành phố thường là tiểu gia đình. Do không có ông bà, cha mẹ trông nom nên nghỉ hè, lũ trẻ không thể ở nhà một mình.

Nhận được thông báo nghỉ hè mà anh nhân viên méo mặt. Bé trai nhà anh đang học mẫu giáo. Nghì hè thì ai trông con khi cả vợ lẫn chồng đều đi làm theo giờ hành chánh. May thay chỉ nghỉ hè đúng nghĩa 2 tuần cho cô giáo nghỉ ngơi chút, còn lại có cô nhận giữ trẻ với giá gấp rưỡi ngày thường. Hè không có chương trình giáo khoa nên thật ra nhiệm vụ của cô chỉ là giữ trẻ hộ. Hai bên nội ngoại đều ở tỉnh xa, có người trông hộ dịp này là may rồi. Chứ gửi về quê xa đằng đẵng lại nhớ con và ông bà nào theo sát nổi cháu trong khi chung quanh toàn ao sâu, vườn rộng… Cứ tới hè, năm nào cũng có trường hợp trẻ bị đuối nước, té giếng.

Thật ra vẫn có nghỉ hè, những gia đình khá giả cho con cái các chuyến du lịch ngoại quốc đi Thái Lan, Singapore, Đài Loan, Nhật. Âu châu… hoặc trong nước tới Kontum, Phú Quốc, Sapa, Hội An… về thăm quê hoặc theo các cơ quan tổ chức cho nhân viên và gia đình đi chơi. Dù sao đó cũng chỉ là những tour du lịch ngắn ngày và vẫn còn cả một thời gian dài nghỉ hè trước mắt.

Mùa hè hiện nay thực chất chỉ khoảng 2 tuần, thậm chí vài ngày, còn lại vẫn là học và… học. Học cái gì cũng được, không bổ bề dọc cũng bổ bề ngang. Còn hơn suốt ngày cắm đầu vào cái điện thoại, mờ mắt, mụ óc…

Riêng Tuấn đang hoc lớp 11 sẽ có một mùa hè thú vị. Người họ hàng ở ngoại quốc về VN chơi nên cậu học sinh được giao nhiệm vụ hướng dẫn du lịch dạo chơi thành phố, đồng thời là dịp luyện giao tiếp tiếng Anh.

Xưa kia, học sinh thường đổ ra hẻm, ra vỉa hè trước nhà chơi đá banh, tạt lon, đánh cầu… nhưng những khoảng đất trống hiếm hoi ấy đã ngày càng bị thu hẹp bởi đủ thứ hàng quán và xe máy đậu dài dài… Những trò chơi cũ kỹ không còn được ưa chuộng và bên ngoài cánh cửa gia đình chứa đầy bất trắc: ma túy, cờ bạc, kể cả có khi bị bắt cóc… Cuộc sống đô thị dần thay đổi nhiều, các gia đình có khuynh hướng ngày càng khép kín. Căn nhà dù nhỏ hẹp cách mấy vẫn gói gọn mọi sinh hoạt của trẻ con trong đó. Hầu hết phụ huynh đi làm bận tối mắt tối mũi nên không phải ai cũng có nhiều thời gian đưa con đi tiệm sách hay công viên, ngồi đó canh chừng, đợi con chơi xong chở về.

Để con ở nhà một mình dĩ nhiên không yên tâm. Việc thanh thiếu niên nghiện Net đã trở thành tình trạng báo động. Trẻ ngồi lâu trước cái điện thoại, laptop, máy vi tính dễ bị cận thị, béo phì, dễ bị lôi cuốn vào các cuộc chat vô bổ, các trang web đen, nhất là nghiện game online. Sợ lắm thiếu niên xem truyện ngôn tình đam mỹ dễ bị lệch lạc giới tính.

Nhiều vụ án trộm cắp, đâm chém xảy ra do mâu thuẫn trên facebook, nhiều game thủ trẻ tuổi bị hủy hoại cả sức khỏe lẫn tinh thần vì đó. Phụ huynh lo xa đều phải tìm cách cách ly con em khỏi sự cám dỗ của game, clip, tiktok… độc hại. Ngoài game còn có đua xe, rủ nhau tắm ao, tắm kênh… ngay cả hồ bơi trong thành phố đều đáng lo ngại. 

Một vài trại hè được tổ chức thu hút phần nào học sinh, một số trại huấn luyện kỹ năng sống với học phí cao ngất dành cho cậu ấm, cô chiêu học cách xếp mùng mền, dọn chén đĩa, cách cắm trại, kỹ năng sống… trại hè ở chùa chiền dạy tĩnh tâm và thực hành nếp sinh hoạt kỷ cương, còn lại hầu hết không biết làm gì cho hết thời gian. Một bà mẹ ở nhà làm nội trợ giữ chân con bằng cách cùng con xem phim vậy. 

Thành thử tốt hơn hết nên đẩy trẻ con vào các lớp “năng khiếu” để học bất cứ thứ gì: Học đàn, học hát, học võ, học vẽ, học đánh cờ, học cách nói, học cách cười, học diễn xuất, viết sáng tạo… Một lớp chỉ kéo dài từ một tiếng đến một tiếng rưỡi quá ngắn. Vì thế trong một buổi, học sinh thường học hai lớp. Hết lớp cắm hoa qua lớp đánh cầu, xong lớp hội họa, sang lớp giao tiếp… Học sao cho hết một buổi sáng hay nguyên buổi chiều, trọn buổi tối ngày chẵn hay ngày lẻ, thuận tiện cho phụ huynh đưa đón đầu và cuối buổi. Các câu lạc bộ, nhà văn hóa, nhà thiếu nhi… ngày hè tung ra rất nhiều lớp học khác nhau để thu hút lũ học trò rảnh rỗi.

Không phải ai cũng sẵn tiền cho con cái theo các lớp này vì ngoài tiền học còn nhiều chi phí chung quanh. Học võ mua võ phục, học nhạc mua cây đàn để tập ở nhà, học gia chánh mua nguyên liệu… nên đa số phụ huynh tìm lớp cho con học thêm chương trình giáo khoa vừa kiến thức vững chắc, vừa bảo đảm không thua kém con người ta. Vì thế mùa hè vẫn được coi là học kỳ III, nối tiếp hai học kỳ của niên học chính thức.

Trẻ con chỉ có mặt ở nhà độ ba, bốn ngày là phụ huynh đã nháo nhào tìm nơi gởi học. Việc học hè dành cho tất cả trẻ em trong độ tuổi đi học. Trẻ mẫu giáo được đẩy tới các nhà trẻ công hay tư nhân.

Học sinh tiểu học cũng thế, được tống ngay vào lớp học hè của chính giáo viên cũ mở ra. Phụ huynh đều chung ý nghĩ học trước cho “chắc”. Quả chương trình giáo khoa rất nặng nề, ôm đồm, nếu không học thêm, học trước thì học sinh với học lực trung bình rất dễ bị đuối. Dù đã có tỉnh ra lệnh cấm các giáo viên dịp hè dạy trước chương trình của niên học tới nhưng sao cấm được khi chính phụ huynh cũng nhận thấy sự cần thiết. 

Học sinh trung học quan trọng nhất là Văn, Anh văn và Toán cho tới Lý, Hóa, Sinh… đều phải ghi danh không thiếu môn nào. Lớp này tan ra, bổ nhào sang lớp khác ngay. Riêng nhiều học sinh lớp 11 học gấp rút đến hết hè xong chương trình lớp 12, dành thời gian còn lại trong niên học mới để luyện thi đại học. 

Nghỉ hè tiếng là ba tháng Sáu, Bảy, Tám nhưng giữa tháng Tám học sinh đã phải vào trường bù cho kỳ nghỉ Tết kéo dài hơn trước kia. Đầu tháng Bảy là mùa thi nên học sinh cuối cấp: lớp 6, lớp 9 và lớp 12 học miệt mài cho thi cử: Thi vào cấp III, thi tốt nghiệp trung học, thi tủyển đại học. Đầu hè nóng bức là tháng học sinh nhốt mình trong những lò luyện thi đầy căng thẳng.

Để đáp ứng nhu cầu học hè của học sinh và cả kiếm thêm thu nhập thì giáo viên buộc phải mở lớp hè.

Một bà giáo viên lớp Năm mở lớp dạy thêm tại nhà, Sau khi “bế giảng” niên học cũ tại tư gia, bà đi Đà lạt đổi gió mấy ngày rồi chuẩn bị ngay tuần sau mở lớp đón học sinh lớp Bốn lên Năm.

Cô Liên ở lầu 3 chung cư mở lớp dạy hè tại nhà: một lớp 4, một lớp 5. Các thầy cô tại chung cư của cô rủ nhau đồng loạt mở cùng ngày. Hôm trước các dãy hộ còn yên ắng, sang hôm sau cả chung cư ồn ào, tưng bừng như ngày… khai trường. Thầy Tứ lầu 2 có ba lớp, cô Nga tầng trệt hai lớp… Ăn theo lớp hè, các gia đình xung quanh mở cửa bán yogurt, bánh ngọt, snack… Học sinh chạy nô đùa dọc các hành lang nhộn nhạo vui như giờ ra chơi. Có mấy phụ huynh bận việc chưa đến đón con kịp, kêu điện thoại nhờ cô pha mì gói cho chúng ăn, thậm chí ngả lưng nằm nghỉ. Những lớp học tư nhân này giống như một kiểu giữ em cho phụ huynh, học hành được chữ nào hay chữ đó. Học được bao nhiêu thì tốt, còn không cũng là chỗ an toàn giữ cho chúng không chạy chơi lăng quăng ngoài đường.

Đó là hè của học sinh thành phố. Ở miền quê nghèo, hè của trẻ em là phụ người lớn. Người lớn làm việc gì, trẻ con làm việc đó, cũng ruộng vườn, cũng chăn nuôi… Một số em vào các cơ sở sản xuất làm việc suốt ngày: bóc vỏ hạt điều, khuân gạch, chằm lá… lãnh lương hẳn hoi, dù lương trẻ con được trả rất thấp và mặc kệ luật nghiêm cấm xử dụng nhân công nhỏ tuổi. Cứ đến hè, lượng trẻ em bán vé số ở các thành phố lớn tăng vọt. Đó là công việc không cần chuyên môn mà chỉ cần sức khỏe đi bộ nhiều, nên không những trẻ em nghèo thành phố mà cả các tỉnh cũng đổ về. Không thể nói đó là công việc đơn giản vì có rất nhiều nguy hiểm rình rập đối với em nhỏ lang thang kiếm ăn một mình ngoài đường. Để sau một kỳ hè lam lũ, em kiếm thêm chút ít phụ giúp gia đình hoặc chuẩn bị phần nào sách vở, đồng phục cho niên học mới. Thế nhưng đặc biệt hè năm nay ít thấy trẻ em bán vé số như trước kia. Lý do chính là số lớn dân nhập cư đã rời thành phố về quê từ dịp Covid và dân thành phố cũng thắt chặt hầu bao, không còn chi tiêu rộng rãi, trong đó có phần chi cho vé số…

Nhiều đơn vị tổ chức trại hè. Từ trường trung học, quân đội, nhà nước, tư nhân, công ty du học, công ty du lịch…

Người có tiền cho trẻ đi hè trải nghiệm “tiền trạm” du học. Có khá tiền thì đi các nước Canada, Mỹ, Úc, Tân Tây Lan… Có tiền vừa vừa thì đi các nước châu Á… Trẻ cũng được ở chung với hộ gia đình người bản địa. 

Có trại hè kết hợp du lịch với giao lưu với thanh niên ngoại quốc. Vừa rèn luyện sức khỏe, kết hợp học cách giao tiếp vừa thực tập đàm thọai tiếng Anh.

Cho nên hỏi tới, là phải hỏi sau đợt hè này, trẻ đã học được gì. Học trước chương trình niên học mới, học cách nấu cơm, học cách đi đứng uyển chuyển như người mẫu, học khiêu vũ, học Anh văn luyện thi IELTS mấy chấm…  

Saigon cô nương