Tiền mới năm mới

Tiền nào chẳng là tiền, là thứ để trao đổi lấy hàng hóa và dịch vụ… Việt Nam chưa phổ biến lắm các loại thẻ tín dụng nên hầu hết mọi trao đổi vẫn dùng tiền mặt. Vì thế ăn trộm lẻn vào nhà ai, ngoài đồ đạc: laptop, điện thoại… thế nào cũng kiếm được mớ tiền cất giấu trong nhà. Chiếc tủ sắt, tủ gỗ đứng gọn gàng ở góc phòng ngủ kín đáo tự giới thiệu một cách rõ ràng tiền mặt nằm ngay trong đó.

Vì xài tiền mặt, tức tiền giấy, bởi đồng xu giá trị thấp đã âm thầm mất tích từ hồi nào, tủ bán nước ngọt ở nơi công cộng phải quét mã chứ đâu còn xu để nhét vào khe, tờ tiền qua tay nhiều người dần dần trở nên cũ kỹ chứ mới hoài sao được. Hằng ngày tiêu dùng sao cũng được cho dù tờ tiền cũ thậm chí phai màu, sát xước chắc bỏ quên trong máy giặt, nhưng vào những ngày Tết, tiền mới luôn xuất hiện khắp nơi để làm nhiệm vụ quen thuộc theo phong tục cổ truyền là lì xì lấy may.

Nhằm lấy may mắn, lại là đầu năm đầu tháng khung cảnh chung quanh quang đãng, nhà cửa sạch sẽ trang trí rực rỡ, quần áo đẹp đẽ, không khí mới mẻ tinh khôi… thì tờ tiền nhất thiết cũng phải mới tinh, cáu cạnh đến có thể… đứt tay chứ nhất thiết không thể nhăn nhúm cũ mèm được. 

Để phù hợp thì tờ tiền lì xì, thường là tiền lẻ với lý do ngày Tết phải chi rất nhiều người, phát như bươm bướm chứ tiền chẵn không xuể. Nhưng ngoài ra tiền lẻ cũng còn ngụ ý theo câu “Đầu năm tiền lẻ, cuối năm tiền dư”!

Trước kia, tiền lì xì đưa tay chút ít chỉ tượng trưng cho con trẻ mừng. Nhưng nay trẻ “lớn khôn” hơn ngày xưa rất nhiều, biết tiêu pha hơn, hơn nữa có quá nhiều thứ chung quanh hấp dẫn để muốn mua từ thức ăn cho đến đồ chơi. Bọn trẻ thường được người lớn cho tiền dằn túi nên lì xì đầu năm cũng là một món đợi chờ. Một cô bé trung học khoe tiền mừng tuổi chỉ trong dịp Tết đủ cho cô tiêu sài rủng rỉnh cả năm. Điều này khiến bạn bè phải ganh tỵ vì không phải ai cũng được cho hời như thế. Thành thử có nhiều trường hợp nhận được tiền lì xì không được như ý, đứa nhỏ vùng vằng khiến người lớn đâm ra ngại ngùng khó xử.

Người nhận lì xì cũng mở rộng không chỉ trẻ con mà cả nam phụ lão ấu. Người già như trẻ con, nhiều người không còn lợi tức hoặc thu nhập rất thấp nên nhận ít tiền mừng tuổi cũng lấy làm thích. Họ có thể mua quà cáp cho cháu nhỏ hay tiêu pha lặt vặt. Đồng thời, người già cũng được con cái đưa ít tiền cầm tay lì xì cho đám con cháu lấy may. Do đó ngày đầu năm rất vui vì bất kỳ ai cũng đều đưa và nhận tiền lì xì. Cứ trao qua đổi lại liên tục tới hết tết kiểm kê lại mới biết lời hay lỗ!

Phong bao cũng dần nặng hơn trước kia. Không phải chỉ mừng cho có lệ thông thường một ngàn, hai ngàn… mà tăng lên mười ngàn, hai chục rồi năm chục, một trăm, hai trăm… mỗi thứ vài tờ nên yêu cầu tiền mới cứ vào dịp Tết ta lại tăng vọt năm nào cũng y như thế. 

Năm mới, tiền lì xì mới tinh đẹp đẽ, không ai đưa đầu năm, đầu tháng một tờ tiền cũ xì, nhăn nhúm xấu xí, cho dù tờ tiền ấy có mệnh giá cao chăng nữa.

Ngay từ tháng Một tức tháng Mười một ta, theo thứ tự một, chạp, giêng, hai… thiên hạ đã chộn rộn tìm nơi đổi tiền mới. Nếu là khách hàng “thân thiết” của ngân hàng thì dặn dò với “bộ phận chăm sóc khách hàng”, xí nghiệp thì liên hệ tới các trang mạng có địa chỉ đổi tiền, còn người bình thường thì điện thoại cho người thân, người quen, người sơ giao… để nhắc nhở. Nói chung ai nấy đều cố gắng tìm cho được chỗ quen biết xa gần để nhờ vả. Như vậy, việc đổi tiền, một việc làm tưởng nhỏ nhưng không thể thiếu vào những ngày cuối năm sát Tết này.

Ai cũng lục lọi đầu óc, tra danh bạ điện thoại xem có quen ai làm ở ngân hàng không. Cả năm không hỏi thăm chỉ đến dịp tết mới nhớ đến nhau nhờ vụ đổi tiền mới. Bởi vậy, nhân viên ngân hàng nhiều khi tới tháng Chạp lo trốn người quen nếu không muốn liên tục bị nghe nhờ đổi tiền. Đó là không kể người nhờ còn rắc rối đưa ra yêu cầu chỉ muốn lấy tờ 50 ngàn hay chỉ lấy tờ 10 và 20 ngàn…

Anh Cầu có người cháu làm trưởng phòng ở một ngân hàng. Cô cháu nhanh nhảu đăng lên facebook: 

– Bà con mình có ai cần đổi tiền mới không?

Chú Cầu vốn chạy xe ôm, tính toán mừng tuổi cho đám cháu mỗi đứa hai, ba chục thì chỉ cần khoảng 1 triệu. Nhưng vai chú mà nhờ cháu đổi thế thì ít quá coi hơi kỳ nên chú huy động vài bạn thân gom lại được 7 triệu mang đưa cô cháu. Đổi giờ này còn thong thả chứ càng cận Tết càng khó nhờ.

Một khách hàng “thân thương” ra ngân hàng dặn dò: 

– Nhớ để dành cho tôi vài triệu nhé. 

Cứ vài ngày lại điện thoại nhắc: 

– Có tiền mới kêu liền nhé. 

Mặc dù tin chính thức trên báo đăng đã phát hành tiền mới, nhưng một tuần sau đó ngân hàng vẫn luôn trả lời qua điện thoại: 

– Tiền mới chưa về chi nhánh. 

Sốt ruột, bà khách phải phi thân đến tận nơi thì được trả lời: 

– Cô tới muộn quá, chỉ còn dành cho cô vài trăm ngàn thôi.

Nhà nước phát hành tiền mới 10000, 20.000 bằng polymer nên chỉ bạc màu thôi chứ không nhàu nát như tiền giấy xưa kia. Nhờ đó sẽ tiết kiệm nhiều.

Không phải nơi nào cũng khó khăn như vậy. Trong thực tế, bà Quý ra ngân hàng được cô thủ quỹ chào hỏi niềm nở: 

– Bác muốn đổi mấy triệu, bao nhiêu tờ 20 ngàn, bao nhiêu tờ 50 ngàn cũng được.

Đổi tiền mới được ít hay nhiều, dễ dàng hay khó khăn tùy từng nơi.

Vào lúc cao điểm cận Tết khi nhu cầu tiền mới gia tăng, người người nhà nhà đều cần tiền mới, không phải lúc nào cũng ra ngân hàng đổi tiền dễ dàng, không phải lúc nào cũng sẵn xa gần nhờ cậy nên nhiều người tìm cách đổi tiền mới qua con đường “chợ đen”.

Thị trường này vô cùng rộn rịp. Chẳng cần quen biết mang ơn, chẳng tìm đâu xa mà chỉ lên NET, vào facebok hay TikTok gõ mấy câu “đổi tiền mới” hay “đổi tiền lẻ” là cái chợ này hiện ra lúc nào cũng đông đúc, nhộn nhịp. Thật ra tiền mới, tiền lẻ không chỉ mừng tuổi ngày tết mà còn dùng để bỏ vào thùng công đức ở đình đền hay khi các thanh đồng hầu thánh thảy tiền cho con nhang đệ tử. Những lúc này phát nhiều nên cần đến các tờ tiền nhỏ.

Ở đây muốn đổi loại tiền nào cũng dễ dàng, muốn đổi bao nhiêu cũng có, nguyên tệp, nguyên sê ri, nguyên cọc đều sẵn sàng để cung cấp cho mọi đòi hỏi.

Chị Hải cho biết:

– Cứ đổi 1 triệu đồng thì phải chịu phí khoảng từ 5% đến 10%, giao đến tận nhà khỏi cần đi đâu xa.

Nếu đổi nhiều thì phí rẻ hơn và còn được miễn ship giao hàng. Khu chợ online đổi tiền này rất nhanh nhạy và hữu hiệu. Họ giao tiền lẹ làng trong vòng vài ngày và còn có thể giao dịch sang tận các tỉnh.

Đổi tiền mới không kể tiền Việt mà còn tiền ngoại. Thường là đô-la Mỹ và thông dụng nhất là tờ 2 đô. 

Tờ này được xem tượng trưng cho tài lộc kết hợp giữa quan niệm phương Đông, số 2 may mắn và là biểu tượng của hạnh phúc, cặp đôi tương tự số 6 (lộc) và số 8 (phát). 

Ngoài ra còn giá trị lịch sử. Tờ 1976 kỷ niệm 200 năm lập quốc Hoa kỳ và có dấu mộc xanh được xem là tờ đẹp nhất. Tờ 1928, 1963 có dấu mộc đỏ cũng được săn tìm. Người Mỹ tin nó mang lại may mắn và giúp thành công, trao tới niềm tin vào sự tốt đẹp, thịnh vượng… hy vọng từ ước mơ biến thành hiện thực. Ngoài ra, tờ tiền này phát hành ít nên người ta thích sưu tầm. Cái gì hiếm dĩ nhiên quý.

Do vậy, tờ 2 đô không phải để tiêu như tiền mà được dùng để lì xì, tặng nhau hoặc cất trong ví như một loại bùa lấy may. Tục này khi sang VN, lan vào người Việt giữ nguyên niềm tin đó.

Giống như tiền lẻ Việt, nhiều người cũng thích đổi tiền đô lẻ để mừng tuổi đầu năm, có vẻ lạ mắt, hay hơn tiền Việt nhìn hoài đã quá quen thuộc thành nhàm. Do đó ngoài 2 USD, tờ 1, 5 hay 10 đô… cũng được ưa chuộng, người ta tìm mua hay sưu tầm để mừng tuổi khi Tết đến.

Có năm Mỹ phát hành tờ 2 đô mạ vàng nhưng sau này do các đầu mối ở Trung quốc thậm chí trong nước mạ vàng giống hệt tung ra thị trường. Khi muốn tiêu tờ tiền này lại phải mất công cạo lớp mạ vàng đi. Vì vậy người ta chỉ giữ cho vui thôi.

Không thông dụng lắm nhưng gần đây hay thấy xuất hiện các bó hoa thay vì kết bằng hoa thật thì kết từ các tờ tiền. Để bó hoa thật vĩ đại thu hút mọi ánh nhìn chứ không phải một bó nho nhỏ xinh xắn thì đương nhiên phải là những tờ tiền mệnh giá thấp để có thể kết vào rất nhiều. Thông thường đó là những bó hoa tiền 5 ngàn, 10 ngàn, 20 ngàn. Ngoài ra cũng có cả những bó hoa tiền đô lẻ.

Ngày Tết ai cũng có tiền mới trong túi. Lì xì cho người khác, lại nhận tiền mừng tuổi từ người khác về. Tiền mới sột soạt cứ thế luân chuyển nhanh chóng suốt những ngày đầu năm.

Lúc đi đổi thì hăm hở đổi cho cố, mừng tuổi thật nhiều, đến lúc qua tết, nhìn đống tiền mới thừa lại tiếc: tiếc cầm tờ tiền mới cứng mà đi mua mớ rau, con cá lẫn lộn mỡ mạc, bùn đất…, lại tiếc cái công hỏi han, đôn đáo hết đầu nay đến đầu khác đi đổi… Bởi vậy nhiều người lại cất giữ đống tiền mới để sang năm dùng tiếp.

Saigon cô nương