Mạng lưới tội phạm tại sân bay Canada: Bạn có thể trở thành “con lừa thồ” bất cứ lúc nào!

Hãy tưởng tượng: Bạn vừa giao va li cho nhân viên sân bay, lên máy bay và mơ về những ngày vui tại điểm đến. Nhưng khi máy bay sắp cất cánh, các nhân viên biên giới đột ngột xuất hiện, còng tay bạn ngay trước mặt những hành khách khác. Bạn bị cáo buộc buôn lậu ma túy – một tội danh có thể dẫn đến án tử hình ở nhiều quốc gia.

Cái va li “tang chứng” chứa đầy ma túy đó không phải là va li của bạn mặc dù thẻ hành lý (luggage tag) gắn trên nó mang tên bạn.

Một phóng sự điều tra nhiều kỳ trong chương trình W5 của hệ thống thông tấn CTV News tuần vừa rồi đã kể  một trường hợp như thế tại phi trường Vancouver hồi năm 2025.

Nạn nhân là cô Nicole, 35 tuổi, một nhân viên trợ y cấp cứu (paramedic) ở Toronto.

Hôm ấy, cô cùng gia đình đang trên đường đến Auckland, Tân tây lan. Trong chuyến bay nối tại Vancouver, ngay trước giờ cất cánh, nhân viên Biên giới Canada (CBSA) lên máy bay và gọi tên cô.

“Tôi nghe giọng một người đàn ông nói rất gay gắt. Tôi quay lại nhìn thì thấy họ đang chỉ vào tôi”, Nicole kể lại.

Cô bị dẫn xuống máy bay và bị cáo buộc vận chuyển ma túy. Trong khu vực kiểm tra thứ cấp, nhân viên mở va li bằng kìm cắt và phát giác hàng loạt gói đã được hút chân không chứa methamphetamine với tổng trọng lượng hơn 20.5 kg. Trên va li dán thẻ hành lý mang tên Nicole.

Những vụ như thế không phải là hiếm.

Trong vòng một năm qua, có ít nhất 17 hành khách vô tội xuất phát từ Canada đã bị bắt giữ ở nước ngoài với cáo buộc buôn lậu ma túy sau khi thẻ hành lý của họ bị tráo đổi để gắn lên những va li chứa chất cấm. Một số trường hợp xảy ra ở các quốc gia mà tội buôn bán ma túy có thể bị kết án tử hình. Tất cả họ cuối cùng đều được thả, nhưng chỉ sau khi trải qua những giờ phút kinh hoàng: bị còng tay, thẩm vấn, giam giữ và đối mặt với hệ thống tư pháp nước ngoài.

Các trường hợp liên quan đến các chuyến bay từ Canada đến Cộng hòa Dominica, Paris, Đức, Morocco, Bermuda, Philippines và Nam Hàn, nơi buôn lậu ma túy có thể bị phạt tử hình.

Đây không phải tai nạn. Đây là hệ quả trực tiếp từ những lỗ hổng an ninh nghiêm trọng tại Toronto Pearson – sân bay lớn nhất Canada – nơi tội phạm có tổ chức đã len lỏi sâu vào nội bộ, mua chuộc nhân viên và biến hành khách bình thường thành “con lừa thồ” vô tình.

Tráo thẻ hành lý, chuyện quá dễ!

Phương thức thực hiện hết sức đơn giản, nhưng hiệu quả cao. Một nhân viên sân bay có quyền tiếp cận khu vực hạn chế sẽ gỡ thẻ hành lý khỏi va li của một hành khách nào đó, sau đó dán lên một va li khác chứa ma túy. Các va li chứa ma túy sẽ đi theo hành trình của hành khách vô tội. Nếu bị phát giác ở điểm đến, người mang tên trên thẻ sẽ trở thành nghi phạm chính. Trong khi đó, va li thật của nạn nhân thường bị chuyển hướng hoặc dán thẻ “rush tag” (thẻ khẩn) và nằm lại khu vực hành lý thất lạc.

Tại phi trường Pearson ở Toronto, nơi hệ thống camera an ninh lên tới hơn 3,000 cái, nhưng vẫn tồn tại những điểm mù – blind spot, đặc biệt ở khu vực hạn chế (restricted area). Việc thay thẻ chỉ mất vài giây. Nếu va li ma túy qua được cửa, một người nhận ở điểm đến sẽ lấy hàng. Nếu bị chặn, hành khách vô tội phải gánh hậu quả.

Cảnh sát RCMP đã bắt giữ ít nhất 6 nhân viên bốc xếp hành lý (baggage handler) và nhân viên sân bãi/làm việc trên mặt sân phi trường (ram worker) tại phi trường quốc tế Pearson trong năm qua liên quan đến các vụ tráo thẻ. Tuy nhiên, con số này chỉ là những trường hợp bị phát giác. Không ai biết được có bao nhiêu chuyến hàng ma túy đã thành công và bao nhiêu hành khách khác đã vô tình trở thành “con lừa thồ” mà không hay biết.

Không phải ai cũng may mắn như thế

Nicole khẳng định va li không phải của mình. Thẻ hành lý của cái va li bị nhàu nát, trong khi thẻ cô dán ban đầu còn mới tinh. Sau khoảng 7 giờ bị giam giữ, cô được thả. Có lẽ camera sân bay đã chứng minh va li thật của cô trông hoàn toàn khác. Gia đình cô sau đó đến Tân tây lan và thấy cái “va li thật” đang nằm ở khu vực hành lý thất lạc với thẻ rush tag (loại thẻ mà nhân viên sân bay sử dụng để dán lên hành lý bị chậm trễ, chuyển sai hoặc bị thất lạc.)

Nicole cho biết bên trong va li ma túy còn có AirTag theo dõi. Đây là cách tội phạm theo dõi và thu hồi hàng. “Họ thay thẻ, theo dõi va li, và bạn đến nơi nhận va li thật mà không biết gì đã xảy ra”, cô nói.

Cô Nicole là một người rất may mắn. Sự việc xảy ra tại Canada. Cô biết rằng nếu bị bắt ở một số quốc gia khác, cô có thể đã đối mặt với án tử hình. Sau vụ này, cô mất hoàn toàn niềm tin vào hệ thống sân bay: “Tôi giao va li cho các anh, công việc duy nhất của các anh là đưa nó lên máy bay an toàn. Tôi không bao giờ nghĩ một việc đơn giản như vậy lại có thể xảy ra.”

Không phải ai cũng may mắn như cô. Một đôi nam nữ người Canada là Cassandra DiPietro và Zach Crawford cùng một người thứ ba đã bị giam giữ hơn 100 ngày tại Cộng hòa Dominica sau khi thẻ của Cassandra bị thay lên va li chứa marijuana. Họ bị dẫn giải công khai, bị cáo buộc nhập lậu 79 gói marijuana Canada. Mặc dù sau đó được xác định là nạn nhân của thay thẻ và được thả, họ vẫn mất hàng tháng trời mới về nước.

Phóng sự điều tra của  W5 ghi nhận các điểm đến khác bao gồm Paris, Đức, Morocco, Bermuda, Philippines và Đại Hàn – những nơi mà rủi ro rất cao.

Lỗ hổng an ninh chết người tại Toronto Pearson

Phi trường Quốc tế Pearson ở Toronto là “cửa ngõ” quan trọng nhưng cũng là nhược điểm lớn của Canada. Có hàng chục ngàn nhân viên làm việc ở khu vực airside (khu vực hạn chế) của phi trường quốc tế này. Hầu hết họ là người lương thiện, nhưng một số nhỏ đã bị tội phạm có tổ chức mua chuộc.

Charles, một ramp worker có 20 năm kinh nghiệm tại Pearson (tên đã được thay đổi), tiết lộ: “Khi tan ca, tôi đi thẳng ra cửa terminal, lên xe điện đến bãi đậu xe. Không ai kiểm tra tôi. Trong 20 năm, tôi chỉ bị khám xét thân thể có đúng một lần.” Theo W5, lý do anh ta chỉ bị khám xét một lần là vì không có cơ quan nào tại sân bay yêu cầu khám xét nhân viên thường xuyên khi họ rời khỏi khu vực làm việc. Việc khám xét chỉ được thực hiện nếu có thông tin cho rằng một sự việc cụ thể đã xảy ra.

Theo Charles, một nhân viên tham nhũng hoàn toàn có thể mang va li ma túy ra khỏi sân bay mà không bị phát giác. “Chúng tôi đùa với nhau rằng bạn có thể vác một phi đạn hành trình (cruise missile) ra ngoài mà chẳng ai ngăn cản.”

Dieter Boeheim, cựu Thanh tra Cảnh sát York Region từng điều tra tham nhũng sân bay, mô tả: “Phía trước sân bay dành cho hành khách thì rất an ninh. Nhưng ‘cửa sau’ dành cho nhân viên thì như cánh cửa chuồng trống, ra vào tự do.”

Những tổ chức tội phạm như Hells Angels, các cartel của Mexico, mạng lưới tội phạm châu Á và mafia Ý đều có tay trong. Chúng sử dụng nhân viên nội bộ để bốc dỡ ma túy từ máy bay, chuyển hướng va li từ khu vực quốc tế sang khu vực nội địa – nơi không có nhân viên thuế quan nghiêm ngặt – rồi lấy hàng dễ dàng.

Có tiền án vẫn giữ quyền ra vào khu vực hạn chế

Điều đáng báo động là nhiều nhân viên có dấu hiệu rõ ràng vẫn giữ thẻ ra vào khu vực hạn chế.

Thí dụ như Parmpal Sidhu, nhân viên Air Canada bị cáo buộc tham gia vụ trộm vàng lớn nhất lịch sử Canada (hơn 22 triệu đô la năm 2023). Tên của anh ta từng xuất hiện trong ít nhất ba cuộc điều tra ma túy tại Pearson từ năm 2008. Một tài liệu tình báo năm 2012 còn cho rằng anh ta cầm đầu đường dây buôn ma túy quốc tế vận chuyển số lượng lớn ma túy qua sân bay Pearson và thâm nhập vào các “tổ chức chính phủ hợp pháp” nhằm mục đích thực hiện các hoạt động tội phạm. Dù vậy, Sidhu vẫn giữ công việc và thẻ an ninh cho đến sau vụ trộm vàng.

Levi Davis, nhân viên hành lý Air Canada, từng bị cáo buộc liên quan đến một vụ thay thẻ khiến một người cao tuổi Canada bị bắt ở Bermuda. Anh ta cũng từng bị tình nghi trong vụ buôn cocaine năm 2010 nhưng …vẫn giữ việc làm.

Mani Dhaliwal làm việc ở bộ phận an ninh sân bay Pearson, trong văn phòng an ninh phối hợp với RCMP điều tra tội ác, cả các vụ ma túy. Anh bị bắt ở Úc trong một vụ buôn cocaine lớn năm 2025. Hồ sơ cá nhân của anh ta có nhiều “vệt đen”: bị bắt cóc vì nợ ma túy,  bị bắn tại nhà, có chị em vợ bị bắt vì ma túy, lường gạt và trộm cắp. W5 còn được cho biết rằng đã có thông tin liên kết Dhaliwal với hoạt động buôn bán ma túy trước khi anh ta được tuyển dụng vào vị trí an ninh.

Devon Lloyd McLean, nhân viên tiếp nhiên liệu, từng có nhiều tiền án ma túy, bị bắt với một băng đạn rỗng tại sân bay, và dính líu đến vụ bắn chết bạn gái, nhưng vẫn giữ thẻ an ninh cho đến khi bị kết án năm 2018 trong vụ án một đường dây cocaine lớn.

Ulisses Botelho, một cựu điều tra viên RCMP từng làm việc tại bộ phận kiểm tra lý lịch an ninh sân bay (SIBS), khẳng định: “Chúng tôi xác định được những nhân viên có nguy cơ cao, nhưng nhiều người vẫn được giữ quyền tiếp cận. Chỉ một người liên quan đến tội phạm có tổ chức hoạt động trong khu vực cấm đã là quá nhiều.”

Rủi ro không chỉ là ma túy

Ông Botelho cho rằng Canada đã dành hàng chục năm để tăng cường an ninh sân bay đối với hành khách trong khi lại không đối phó với điều mà ông tin là mối đe dọa nội bộ ngày càng gia tăng.

Những lỗ hổng này không chỉ phục vụ bọn buôn ma túy. Cả hai ông Botelho và Boeheim đều cảnh báo: nếu có thể đưa 10kg cocaine lên máy bay, thì cũng có thể đưa 1kg chất nổ. An ninh hành khách đã được siết chặt sau sự kiện 11/9, nhưng an ninh nội bộ thì chưa.

Dữ liệu từ Transport Canada cho thấy trong 5 năm, hơn 125,000 thẻ an ninh được cấp tại 4 phi trường lớn nhất Canada. Trong đó hơn 7,500 trường hợp có những thông tin đáng ngại nhưng vẫn được cấp thẻ.

Ông Boeheim so sánh: “Vào một sòng bạc (casino), bạn bị giám sát suốt từ lúc vào đến lúc ra. Các sân bay có  camera nhưng thiếu giám sát thời gian thực (real time surveillance) đối với các nhân viên.”

Hãy tự bảo vệ mình

Để đề phòng rủi ro, khi đi máy bay, bạn nên:

Chụp ảnh, quay video va li trước khi gửi, cả lúc cân hành lý.

Chụp rõ thẻ hành lý (số hiệu, tên, điểm đến).

Giữ lại biên nhận hành lý đến hết chuyến.

Sử dụng AirTag hoặc thiết bị theo dõi.

Kiểm tra kỹ thẻ trước khi đặt va li lên băng chuyền.

Theo ông Boeheim, nhân viên làm việc tại khu vực kiểm soát hành lý cần đeo camera ghi hình và cần bị cấm sử dụng điện thoại di động cá nhân trong giờ làm việc. Việc liên lạc trong khi làm việc nên được thực hiện qua hệ thống máy bộ đàm (radio) được ghi âm lại.

“Điều đó sẽ giải quyết được rất nhiều vấn đề, bởi vì khi đó chúng ta có thể thấy những gì họ thấy”, ông Boeheim nói.

W5 đã hỏi Phi trường Toronto Pearson liệu họ có xem xét việc thực hiện các khuyến nghị như nhân viên đeo camera ghi hình và bị cấm sử dụng điện thoại di động cá nhân trong giờ làm việc hay không.

Trong một tuyên bố, họ trả lời: “Nhân viên lo về hành lý không phải là nhân viên của cơ quan quản lý sân bay – họ được các hãng hàng không riêng lẻ tuyển dụng hoặc ký hợp đồng. Cơ quan Quản trị các Phi trường vùng Đại đô thị Toronto (GTAA) tiếp tục hợp tác với các nhà tuyển dụng sân bay và cảnh sát để tìm ra các phương pháp hiệu quả nhất để chống lại việc buôn lậu ma túy.”

Vụ đổi thẻ hành lý không chỉ là trộm cắp hay buôn lậu thông thường. Đây là bằng chứng cho thấy tội phạm có tổ chức đã xâm nhập sâu vào hạ tầng hàng không quan trọng của Canada. Hàng triệu hành khách vô tội đang bay mỗi năm với rủi ro bị sử dụng tên tuổi mà không hay biết.

Ulisses Botelho kết luận: “Đây là mối đe dọa lớn. Nếu chúng ta không kiểm soát được tham nhũng nội bộ, chúng ta sẽ gặp rắc rối nghiêm trọng.” Dieter Boeheim đồng tình: “Không có nhân viên nội bộ, đường dây ma túy qua sân bay không thể tồn tại.”

So sánh an ninh sân bay quốc tế

An ninh sân bay là lớp bảo vệ quan trọng nhất của hàng không dân dụng, bao gồm kiểm tra hành khách, hành lý xách tay, hành lý ký gửi, kiểm soát nhân viên nội bộ và chống mối đe dọa từ bên trong (insider threats). Dưới đây là so sánh giữa các khu vực lớn trên thế giới, tập trung vào các khía cạnh liên quan đến các vấn đề như tráo đổi thẻ hành lý (luggage/baggage tag switching), buôn lậu ma túy và rủi ro tham nhũng nội bộ tại Canada (đặc biệt tại phi trường Toronto Pearson).

1. Canada (Toronto Pearson – YYZ)

Điểm mạnh: CATSA chịu trách nhiệm kiểm tra hành khách và hành lý xách tay. Hệ thống camera dày đặc (hàng ngàn chiếc). Có chương trình One-Stop Security (OSS) công nhận an ninh tương đương với Mỹ và EU, giảm kiểm tra lại khi nối chuyến.

Điểm yếu:

– Lỗ hổng kiểm soát nhân viên nội bộ nghiêm trọng. Không ít nhân viên có red flags – dấu hiệu cảnh báo có vấn đề) liên quan ma túy, tội phạm vẫn được cấp thẻ ra vào khu vực hạn chế.

– Nhân viên sân bãi/mặt đất (ramp worker) và nhân viên bốc xếp hành lý (baggage handler) dễ tiếp cận va li mà ít bị khám xét khi ra/vào. Nhiều điểm mù camera (blindspot)  ở khu vực hạn chế.

– Vụ tráo đổi thẻ hành lý: Ít nhất 17 nạn nhân vô tội trong một năm, liên quan đến tội phạm có tổ chức (Hells Angels, cartel Mexico…).

– Việc kiểm tra nhân viên chưa đủ hiệu quả.

2. Mỹ (TSA – các sân bay lớn như JFK, LAX, ORD)

Điểm mạnh: TSA áp dụng biện pháp “layered security” (an ninh nhiều lớp) rất nghiêm ngặt. 100% hành lý ký gửi được sàng lọc bằng máy dò chất nổ. Công nghệ tiên tiến (máy quét CT, AI, sinh trắc). Chương trình PreCheck cho hành khách đáng tin cậy. Việc kiểm soát nhân viên có Security Threat Assessment (STA) và kiểm tra ngẫu nhiên.

Điểm yếu: Vẫn tồn tại các mối họa từ bên trong (insider threats) như buôn súng, ma túy qua nhân viên. Tuy nhiên, hệ thống giám sát chặt hơn Canada nhờ ngân sách lớn và giám sát liên tục của DHS. Hành khách ở nhiều phi trường thường cảm thấy bị xâm phạm như phải cởi giày, laptop riêng, chất lỏng 100ml.

So với Canada: Mỹ nghiêm ngặt hơn với hành khách nhưng cũng có lỗ hổng insider. Pearson bị chỉ trích nhiều hơn về “cửa sau” cho nhân viên.

3. Châu Âu (Heathrow, Schiphol, CDG, Frankfurt)

Điểm mạnh: Quy định thống nhất theo Regulation (EC) No 300/2008. Nhiều sân bay cho phép giữ giày và chất lỏng (với máy quét mới). One-Stop Security nội khối EU hoạt động tốt. Giám sát nhân viên chặt chẽ hơn nhờ hợp tác EU.

Điểm yếu: Một số sân bay lớn vẫn gặp vấn đề buôn lậu (đặc biệt qua tay nhân viên ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hòa Lan). Tuy nhiên, ít báo cáo về việc tráo thẻ hành lý quy mô như Canada.

So với Canada: Thoải mái hơn với hành khách, an ninh nội bộ thường tốt hơn nhờ tiêu chuẩn chung châu Âu nhưng vó vài sân bay châu Âu từng có scandal insider rất lớn (thí dụ như phi trường Schiphol từng bị điều tra liên quan đến các hệ thống buôn lậu cocaine).

4. Châu Á (Singapore Changi, Incheon, Narita, Hong Kong)

Điểm mạnh:

– Changi nổi tiếng hiệu quả cao, kiểm tra an ninh tại cổng boarding (cho phép hành khách tự do mua sắm trước). Công nghệ hiện đại, nhân viên được đào tạo nghiêm ngặt, ít tham nhũng.

– Incheon (Đại Hàn) và Narita (Nhật) có văn hóa kỷ luật cao, kiểm soát quyền truy cập chặt chẽ, sử dụng AI và sinh trắc học mạnh mẽ.

– Tỷ lệ tham ô thấp nhờ kiểm tra lý lịch định kỳ và giám sát chặt, cũng có thể nhờ lương cao.

Điểm yếu: Một số sân bay Đông Nam Á khác (như Manila) có vấn đề tham nhũng và buôn lậu.

So với Canada: Châu Á (đặc biệt Singapore, Nhật, Đại Hàn) thường vượt trội về hiệu quả tổng quát  và kiểm soát nội bộ, ít vụ tai tiếng scandal insider lớn.

5. Các khu vực khác

Trung Đông (Dubai, Doha): Công nghệ cao cấp, kiểm tra nghiêm ngặt, đặc biệt với hành khách từ khu vực rủi ro cao. Ít insider threat nhờ kiểm soát lao động chặt.

Úc: Tiêu chuẩn cao tương đương Mỹ, tập trung vào sinh học và kiểm dịch.

Các nước đang phát triển: Thường yếu hơn về công nghệ và dễ bị tham nhũng nội bộ.

 

Đỗ Quân

(Nguồn: phóng sự điều tra của W5/CTV News)