Bộ phim Cảm tình viên và Kiều Chinh trở lại Toronto

Phần 1: Đi xem buổi ra mắt bộ phim Cảm tình viên ở Toronto

Hệ thống truyền hình Hoa kỳ HBO đã cho chiếu tập 1 của bộ phim truyền hình The Sympathizer hôm 14 tháng 4 trên tất cả các nước có thể xem HBO. Thế nên kể về tập phim không phải là phá hỏng (spoiling), làm mất những bất ngờ hoặc tạo thành kiến cho khán giả của phim, phá bĩnh việc kinh doanh của HBO. 

Trên bích chương của phim được chiếu trên nền tường của rạp TIFF Lightbox mang hàng chữ lớn: The Sympathizer – Refugee – Traitor – Hero – Spy (Người tỵ nạn – Tên phản bội – Vị Anh hùng – Tên Gián điêp) 

Phim mở đầu với nhân vật chính làm bản tự khai trong một trại cải tạo ở Việt Nam. Anh ta nhìn lại quãng thời gian làm cảnh sát của miền Nam Việt Nam; thời gian ở Mỹ sau khi Sài Gòn thất thủ, được cấp trên cử đi theo dõi viên Tướng; và việc quay trở lại Đông Nam Á để rồi vào trại cải tạo. 

Tài tử chính – Hoa Xuande, nói: “Tôi là một tên gián điệp, một tên nằm ẩn (a sleeper), một bóng ma, một người hai mặt… Có lẽ không có gì ngạc nhiên khi tôi cũng là người có hai tâm hồn. … Đơn giản là tôi có thể nhìn thấy bất cứ vấn đề nào từ cả hai phía.”

Đó cũng là câu mà nhân vật chính của The Sympathizer nói trong những dòng đầu tiên của cuốn sách, 

Tập phim thứ nhất nói về những ngày cuối cùng của miền Nam, ở Sài gòn, và kết thúc với cảnh nhân vật chính ra khỏi Việt Nam trên chuyến bay cuối cùng ở phi trường Tân Sơn Nhứt.

Trong phần đầu của tập phim có cảnh tại  một nhà an toàn (safehouse) của CIA, nơi một nữ giao liên Việt cộng bị tra tấn. Cô bị tra tấn để buộc khai ra người đã trao cho cô tài liệu mật – danh sách nhân viên tình báo Việt Nam. Bên cạnh người Mỹ – nhân viên CIA tại Việt Nam, trực tiếp theo dõi cuộc tra tấn này là Đại úy, nhân vật chính trong bộ phim. Đại úy cũng lại là một gián điệp Việt cộng nằm vùng, và chính là người đã trao cho cô cuốn phim chụp bằng máy ảnh nhỏ Minox tài liệu mà các nhân viên tra tấn đang nói đến. 

Càng gần đến giờ phút cuối cùng của Sài gòn, diễn tiến của tập phim càng dồn dập. Những chuẩn bị cho cuộc di tản của ông Tướng, tranh chấp trong đầu óc Đại úy và hai người bạn rất thân như ba chàng ngự lâm pháo thủ của anh ta:  Mẫn, một người lính Việt Nam Cộng Hòa nhất định chiến đấu cho chính nghĩa và Bốn, một Việt cộng nằm vùng triệt để cách mạng. Cuộc trả giá với nhân vật CIA của ông tướng để mang gia đình và các cộng sự viên ra đi. 

Ổ cuối tập phim là khung cảnh của phi trường Tân sơn nhứt và những chuyến bay di tản cuối cùng. Chiếc xe bus chở gia đình ông tướng – trên đó có Mẫn và vợ con cùng Đại úy, bị đổ vì một quả đạn pháo kích gần sát. Những người di tản chui ra, chạy đến cửa đuôi mở của một chiếc vận tải cơ quân sự Mỹ. Không ít người xấu số đã thiệt mạng vì đạn pháo mà “quân giải phóng” bắn ồ ạt trên đoạn đường ngắn đến cửa phi cơ, trong đó có vợ và con của Mẫn.

Tập phim kết thúc với cảnh Đại uý chạy trở lại với vợ chồng Mẫn…  (Tuy không có trong phim, nhưng sau đó cả hai đều lên được máy bay). 

Với một người Việt kha khá lớn tuổi, đi từ miền Nam hoặc là một người Việt tỵ nạn, xem bộ phim The Sympathizer hoặc đọc quyển The Sympathizer của Nguyễn Thanh Việt sẽ có những tình cảm lẫn lộn. Nhưng chắc chắn sẽ không có mấy cảm tình. Nhưng cả đến những người Việt ở trong nước và người thuộc phe đang nắm quyền tại Việt Nam, nếu được xem phim hay xem được phim (gần như chắc chắn phim sẽ bị cấm chiếu, trước đây, HBO đã bị từ chối khi xin phép quay phim ở Việt Nam) cũng sẽ có những tình cảm lẫn lộn.

Để xem “Cảm tình viên”, phải là một người không có những mong đợi sẵn  về những gì bộ phim sẽ mang lại, hoặc không có những định kiến đến từ trải nghiệm hoặc sự tuyên truyền về cuộc chiến tranh Việt Nam.

Những người đó chiếm khá đông thành phần khán giả đêm 11 tháng 4 vừa qua trong buổi chiếu ra mắt để cổ động cho The Sympathizer/Cảm tình viên. Rạp Cinema 1 của TIFF Lightbox, số 350 King St. West có sức chứa hơn 500 người đã gần đầy. Trong số khán giả có khoảng 40 đến 50 người gốc Việt, phần lớn được thông báo bởi Tôn Thất Hùng, một nhà báo tài tử, người từng tổ chức nhiều sự kiện cho các minh tinh, ca sĩ… gốc Việt, như Kiều Chinh, một minh tinh có mặt trong The Sympathizer.

Buổi chiếu ra mắt tập phim tại rạp TIFF Lightbox có bà Olivia Chow, Thị trưởng Toronto và bà Adrienne Clarkson, cựu Toàn quyền Canada. Cả hai đều là người Canada gốc Hoa. 

Họ là những khán giả thỏa mãn nhất với The Sympathizer. 

Họ đã được thấy sự tàn bạo, ác độc và vô nhân đạo của chiến tranh. Họ đã được thấy phản ứng của những con người (được trình bày là thật) trước cái chết. Họ đã thấy thảm cảnh (chỉ là những thảm cảnh đầu tiên) của người di tản (và cả của người ở miền Nam Việt Nam những ngày sau đó). Tất cả được xác nhận bởi tác giả quyển sách, nhà văn Nguyễn Thanh Việt và các diễn viên gốc Việt.

Tập phim, theo người viết, quá nặng khôi hài hóa, cường điệu hóa, và châm biếm đến mức độ mỉa mai để làm những điểm này nổi bật lên. Như trong cảnh Đại úy thông báo cho các sĩ quan cảnh sát trong đơn vị về việc di tản. Khi một sĩ quan cảnh sát đã dọa sẽ tự sát nếu không được đưa thêm thân nhân vào danh sách, Đại úy đã đưa cho ông này khẩu súng lục và một hộp đạn rồi bỏ ra khỏi phòng để dành cho ông ta sự riêng tư (để tự sát), ông ta đã…vét sạch lọ kẹo trên mặt bàn giấy của Đại úy. Như bản nhạc mà ông Tướng đã chọn để cho phát trên chiếc xe bus mà ông ta dùng để chở gia đình và thuộc hạ ra phi trường di tản: Khỏe vì nước kiến thiết quốc gia. Như tấm panô mà chiếc xe đã gặp trên đường vào phi trường: Bảo vệ Miền Nam – Giải phóng Miền Bắc. Ngay cả đến diễn xuất của tài tử chính – Hoa Xuande Nguyễn, cũng khá nặng hài kịch tính. 

(Có ý kiến ngược với ý kiến của người viết. Giáo sư Bùi Văn Phú, trên BBC Việt ngữ. Cùng có nhận xét về điểm này sau khi xem tập 1 của bộ phim được chiếu ra mắt ở San Jose, nhưng ông viết: “Khi quyết định đem gia đình ra đi, xe của ông tướng chạy qua đường phố trong tiếng hùng ca: “Khỏe vì nước kiến thiết quốc gia, đoàn thanh niên ta góp tài ba…” là một bi hài kịch Việt Nam mà Nguyễn Thanh Việt muốn nói lên xuyên suốt tác phẩm. Nhiều hình ảnh của Sài Gòn hiện lên, như quá khứ tháng Tư hiện về. Xe chạy qua trụ sở Hạ viện, nơi dưới chân bức tượng Thủy quân Lục chiến có một trung tá cảnh sát vừa dùng súng tự sát. Ông tướng và đoàn tùy tùng giơ tay chào tiễn biệt rồi chạy ra phi trường Tân Sơn Nhất...)

Những nhận xét vừa kể chỉ là cảm tưởng sau khi xem Tập 1 của The Sympathizer. Người viết hy vọng sẽ có thêm được những nhận xét chính xác và thích đáng hơn sau khi được xem đầy đủ 6 tập phim kế tiếp.

Cần phải nói thêm rằng HBO đã xài rất sang. Dàn tài tử của The Sympathizer, bên cạnh các diễn viên Việt Nam còn có Robert Downer Jr. (Iron Man, Avengers, Tropic Thunder,  trong phim Oppenheimer vừa đoạt Oscar) và Sandrah Oh (nổi tiếng với loạt phim Killing Eve và Grey’s Anatomy). Họ cũng dùng đến ba nhà đạo diễn tên tuổi: Park-chan-wook, Fernando Meirelles và Marc Munden.
Trong phần nói chuyện với khán giả sau khi tập phim kết thúc, trên sân khấu trước ảnh nền “The Sympathizer” của màn bạc có mặt 4 tài tử gốc Việt bên cạnh nhà văn, đạo diễn Don McKellar, nhà sản xuất phim Canada Niv Fichman, và CEO của TIFF Cameron Bailey: Kiều Chinh (trong phim đóng vai mẹ của Thiếu tá), Hoa Xuande Nguyễn (vai Đại úy), Fred Nguyễn Khản (vai Bốn, quân nhân VNCH) và Duy Nguyễn (vai Mẫn, Nha sĩ, một điệp viên Việt cộng). 

(Bà Olivia Chow khi mở đầu sự kiện đã hãnh diện nhắc nhở rằng The Sympathizer có vẻ giống như một bộ phim Canada với một nhà sản xuất và bốn diễn viên quan trọng – Fred Khan, Duy Nguyen, Sandra Oh đều là người Canada, Kiều Chinh là người tỵ nạn Việt Nam đầu tiên tại Canada) 

Họ nói với khán giả, tự giới thiệu về mình, về cơ duyên đến với bộ phim, về vai trò trong phim và trải nghiệm đóng phim của họ.

Nhưng đó không phải là phạm vi của bài viết này. 

The Sympathizer đang được chiếu trên HBO MAX. 

(Kỳ tới: Kiều Chinh trở lại với người hâm mộ ở Toronto và một tuần lễ sau khi Tập 1 The Sympathizer ra mắt)

Đỗ Quân