Bi kịch ở Tumbler Ridge

Những gì bắt đầu như một buổi chiều thứ Ba bình thường đã biến thành cơn ác mộng không thể tưởng tượng nổi tại một thị trấn nhỏ nằm dưới chân rặng núi Rockies. Một cư dân 18 tuổi sau khi bắn chết mẹ và em cùng mẹ khác cha tại nhà riêng đã đến Trường Trung học Tumbler Ridge, xả súng giết chết tám người và làm bị thương hơn hai chục người khác. Đây là một trong những vụ xả súng hàng loạt có nhiều người chết nhất trong lịch sử Canada.

Mức độ trầm trọng của sự vụ lập tức được so sánh với vụ thảm sát ở École Polytechnique (1989), Dawson College (2006) và các vụ tấn công ở Nova Scotia (2020). Nhưng đây không phải là Montreal, cũng không phải là Halifax, những khu vực đô thị đông đúc, phức tạp. Tumbler Ridge là một thị trấn rất nhỏ, hẻo lánh ở phía bắc, cách Vancouver hơn 600 cây số đường chim bay và chỉ có thể đến được bằng những đoạn đường dài và rất vất vả trong thời tiết mùa đông. Thị trấn này chỉ mới chính thức hình thành từ năm 1981

Nghi phạm, được Cảnh sát Hoàng gia Canada (RCMP) xác định là Jesse Van Rootselaar, được tìm thấy đã chết tại trường do tự bắn mình, nâng tổng số người thiệt mạng lên chín người. Vụ tấn công đã khiến thị trấn hẻo lánh ở đông bắc British Columbia với khoảng 2,400 cư dân chìm trong đau thương, nỗi đau lan tỏa đến các gia đình, trường học và cả nước.

“Cảm giác như một phần trái tim của chúng tôi đã bị xé toạc,” cư dân địa phương Maria Thompson, người quen biết một số nạn nhân, nói. “Ở một nơi nhỏ bé như thế này, mọi người đều liên kết với nhau. Chuyện này không xảy ra ở đây.”

Diễn biến của cơn ác mộng

Nỗi kinh hoàng bắt đầu ngay sau 1:20 chiều giờ địa phương, khi cảnh sát RCMP tại Tumbler Ridge nhận được những cú điện thoại hoảng loạn gọi đến để báo có một tay súng đang bắn giết tại trường trung học. Nhưng bạo lực đã bắt đầu sớm hơn, tại một ngôi nhà nhỏ trên đường Fellers Avenue, nơi Van Rootselaar sống cùng gia đình. Tại đó, cảnh sát sau này phát giác thi thể của người mẹ, bà Jennifer Jacobs, 39 tuổi, và em trai cùng cha khác mẹ 11 tuổi, Emmett Jacobs, của Jesse. Nhà chức trách tin rằng Van Rootselaar đã bắn chết hai người thân trước khi xách bằng một khẩu súng ngắn đã được sửa đổi và một khẩu súng dài đến trường trung học, chỉ cách đó một quãng đường ngắn.

Tại Trường Trung học Tumbler Ridge, một tòa nhà gạch đỏ có từ lớp 7 đến lớp 12 và là trung tâm giáo dục cho thanh thiếu niên thị trấn, mọi chuyện nhanh chóng rơi vào hỗn loạn. Van Rootselaar xông vào khuôn viên khoảng 1:30 chiều, bắn những viên đạn đầu tiên vào một nạn nhân trên cầu thang rồi tiến đến thư viện, nơi hầu hết các nạn nhân bị bắn đã chết ngay tại hiện trường. Học sinh và giáo viên lao vào chỗ ẩn nấp khi tiếng súng vang khắp hành lang. “Tôi nghe thấy những tiếng nổ như pháo, nhưng sau đó mọi người bắt đầu la hét,” một học sinh 14 tuổi giấu tên kể lại. “Chúng tôi trốn dưới bàn, cầu nguyện cho mọi thứ dừng lại.”

Cảnh sát RCMP đã có mặt tại hiện trường chỉ trong vòng hai phút sau cuộc gọi đầu tiên, một phản ứng nhanh chóng được Bộ trưởng An ninh Công cộng British Columbia Nina Krieger ca ngợi. Bốn cảnh sát viên đến nơi đầu tiên đã đối đầu với tay súng và giúp di tản học sinh cùng giáo viên đang hoảng loạn. Đến 5:45 chiều, RCMP hủy bỏ cảnh báo công chúng, xác nhận mối đe dọa đã không còn. Nhưng thiệt hại đã xảy ra: sáu người chết tại trường, gồm năm học sinh trẻ và một trợ giáo.

Những người bị thương, ít nhất 25 người, được đưa khẩn cấp đến các bệnh viện gần đó, với hai người được trực thăng đưa đi trong tình trạng nguy kịch. Trong số đó có cô bé Maya Gebala, 12 tuổi, vẫn đang chiến đấu giành giật sự sống trong phòng chăm sóc đặc biệt. 

Trong số các nạn nhân chết tại trường, người lớn duy nhất là bà Shannda Aviugana-Durand, 39 tuổi, một trợ giáo tận tâm, được đồng nghiệp mô tả là “trụ cột của nhà trường”. Số còn lại đều là trẻ em, chỉ có một em bước vào tuổi teen: Abel Mwansa, 12 tuổi; Kylie Smith, 12 tuổi; Ticaria Lampert, 12 tuổi; Zoey Benoit, 12 tuổi; Ezekiel Schofield, 13 tuổi.

Có 27 người khác bị thương, phần lớn do hậu quả của sự hỗn loạn – kính vỡ, té ngã và chấn thương tâm lý gây ra.

Nghi phạm và vũ khí

Nghi phạm Jesse Van Rootselaar, 18 tuổi, là cựu học sinh của Trường Trung học Tumbler Ridge, đã bỏ học khoảng bốn năm trước. Sinh ra là nam giới, cô chuyển giới khoảng sáu năm trước. 

Phó Chỉ huy Cảnh sát RCMP Dwayne McDonald cho hay cảnh sát đã đến nhà Jesse Van Rootselaar nhiều lần trong những năm qua do lo ngại về sức khỏe tâm thần. Họ cũng đã tịch thu súng từ căn nhà này ít nhất một lần. Jesse Van Rootselaar cũng từng có giấy phép sở hữu súng nhưng giấy phép này đã hết hạn.

Ông nói rằng nghi phạm có hai khẩu súng ở nhà và đã dùng súng săn để giết mẹ và em trai cùng cha khác mẹ của mình tại đó. Hai khẩu súng khác sau đó đã được sử dụng trong vụ xả súng ở trường học.

Các cơ quan y tế địa phương xác nhận Van Rootselaar không phải là bệnh nhân nội trú nhưng đã bị “tạm giữ” theo luật sức khỏe tâm thần nhiều lần. Hàng xóm mô tả cô là người khép kín và gặp khó khăn, thường thấy đi bộ một mình trên các con đường mòn rừng của thị trấn. “Chúng tôi biết có vấn đề, nhưng không ai tưởng tượng được điều này,” một cư dân giấu tên chia sẻ trên diễn đàn Reddit.

Động cơ vẫn đang được điều tra, với cảnh sát xem xét các hoạt động trên mạng, nhật ký và phỏng vấn người quen của Van Rootselaar. Trong khi những vụ xả súng hàng loạt ở Canada hiếm hơn so với Mỹ—nơi luật súng đạn lỏng lẻo hơn, sự vụ này đã khơi lại tranh luận về hỗ trợ sức khỏe tâm thần và kiểm soát súng.

Điều đáng ghê sợ là – theo cảnh sát, không có bằng chứng nào cho thấy cô ta nhắm vào những người nào nhất định trong trường học – mà đúng hơn, đây là một vụ tấn công. Ông Dwayne McDonald nói: “… nghi phạm này đang săn mồi. Y đã chuẩn bị kỹ lưỡng và nhắm vào bất cứ ai mà y có thể tiếp xúc.”

Vụ thảm sát này là lời nhắc nhở rõ ràng rằng ngay cả những quốc gia có mạng lưới an sinh xã hội vững mạnh và luật kiểm soát súng nghiêm ngặt cũng không tránh khỏi bạo lực vô nghĩa.

Cả nước chia sẻ nỗi đau thương

Trong một tuyên bố, Thủ tướng Mark Carney lên án bạo lực, kêu gọi đoàn kết và tăng cường nguồn lực sức khỏe tâm thần. “Trái tim chúng ta tan vỡ vì Tumbler Ridge,” ông nói. “Chúng ta phải bảo đảm không gia đình nào phải chịu đựng điều này lần nữa.” Thủ hiến British Columbia David Eby công bố ngày tưởng niệm và treo cờ rủ trên toàn tỉnh.

Chính trị đảng phái đã được gác lại khi các nhà lãnh đạo liên bang tham gia buổi lễ tưởng niệm hôm thứ Sáu 13/02. Thủ tướng Mark Carney đã mời thủ lãnh đối lập cùng đi chung phi cơ của ông đến dự buổi lễ tưởng niệm các nạn nhân.  

Trong phát biểu tại đây, ông Carney nói rằng điều quan trọng là các nhà lãnh đạo phải hiện diện bên cạnh người dân Tumbler Ridge, chứ không chỉ qua màn hình từ Ottawa.

Trong những hình ảnh được truyền đi cả nước, thủ lãnh đảng Bảo thủ, Thủ tướng Canada và bà Toàn quyền Mary Simon nắm tay nhau trong phút cầu nguyện của lãnh đạo các bộ lạc bản địa. 

ĐQ