Dumpster Diving môn thể thao Lặn mò thùng rác

Bạn chắc biết môn thể thao Diving – lặn. Môn này rất đa dạng, lặn có bình dưỡng khí, lặn có áo mũ và ống hơi, lặn chỉ cần ống thở, lặn chỉ cần nín thở… Bên cạnh lặn dưới nước còn có lặn trên trời. Ở môn thể thao Sky diving, người chơi nhảy ra, hay được thả xuống từ máy bay, và bơi lặn trong không gian, tùy trình độ mà làm đủ mọi trò rồi mở dù trước khi quá trễ.

Nhưng bạn có từng nghe về một môn lặn mới, lặn trên cạn. Có thể gọi đó là một môn thể thao, cũng có thể gọi đó là một thú vui, nhưng cũng rất có thể gọi là một nghề. 

Dumpster diving. Lặn trong những thùng rác!

Dumpster là những thùng rác lớn bằng kim loại được các chợ, cửa hàng, nhà hàng lớn sử dụng. Một cái dumpster thông thường có kích thước từ 2 đến 6 cubic yards (khoảng 0,8 mét khối đến hơn 6 mét khối). Những cái dumpster này thường được xe rác đến cẩu đi. Gọi là thùng rác thì quá đánh giá thấp chúng, nhưng vẫn phải tạm gọi như thế. 

Thực ra môn thể thao này không mới. Người ta đã “chơi” nó từ lâu lắm rồi. Ở những xứ nghèo, nó chỉ là môn “mò”, chỉ ở những xứ giàu, nơi thùng rác đủ to để cho người ta nhảy vào nó mới trở thành “lặn”. Chơi môn này không tốn tiền mà còn giúp tiết kiệm tiền, thậm chí kiếm được tiền, và chỉ được để ý đến từ ngày thiên hạ kêu rên vì lãng phí và giá sinh hoạt lên quá cao.

Những kho báu sau các cửa hàng

Thông tấn CTV ngày 25 tháng 3 vừa đăng tin ở tỉnh bang Saskatchewan có một nhóm “thể tháo gia môn dumpster diving”. 

Bài báo kể về một nhóm người ở thành phố Saskatoon, những người tự xưng là “dumpster divers” – thợ lặn thùng rác, một cách tự hào.

Hai chị em Chelsey Limay và Nicole Favreau, là hai thành viên của nhóm đó, đã kể với nhà báo rằng họ chỉ mới tham gia môn thể thao từ cách đây 5 tháng. Thế nhưng họ đã ghiền môn nầy và lặn trong thùng rác hàng đêm đã trở thành những một cuộc truy đuổi hào hứng đầy thách thức nhưng cũng đầy phần thưởng. “Tin không nổi! Quá trời đồ!” họ nhận xét về thành quả việc mò đêm của mình

Ghiền tới mức giờ đây họ đi mò tới ba đêm mỗi tuần, 

Bà Limay nói: “Vào ban đêm, chúng tôi ra ngoài để “giải cứu” những món thực phẩm và xài lại”. 

Họ lập một nhóm trên Facebook để tập hợp, thông tin, hướng dẫn, trao đổi kinh nghiệm với nhau những người đồng sở thích.

Bà điều hành đăng những gì mình “giải cứu” (tức là mò) được lên trang TikTok của mình.

Ở Toronto cũng có những người hâm mộ môn thể thao này. 

Một cô – còn khá trẻ, mới 37 tuổi, ở Toronto cũng thích dumpster diving. Cô khoe rằng khi cần một món gì – tạp hóa hay thực phẩm, thì cô sẽ đi mò trước khi vào tiệm mua – chính xác là “binning before buying.”

Cô Julia Pak đã mò các thùng rác, đằng sau các cửa hàng tạp hóa, hiệu thuốc và trung tâm thương mại khắp Toronto từ lâu lắm, cỡ đến 20 năm. Các món mà cô tìm là thực phẩm, đồ trang điểm và các thiết bị điện tử – có lần cô đã trúng được một cái tủ lạnh Samsung mới cáo. 

Cô Pak nói hồi đầu cô “phải” làm việc này vì “lúc đó tôi nghèo.” Nhưng sau đó, cô tự hỏi “tại sao tôi lại phải trả tiền cho một thứ gì đó nếu tôi biết mình có thể có nó…free?”

Những món Pak thường tìm được là trái cây, rau quả và các món thực phẩm khác – mùa hè cô “né” sữa và thịt sống vì lý do an toàn. Chúng được cô mang về nhà hoặc tặng chúng cho tủ lạnh cộng đồng ở địa phương của cô ấy.

Môn thể thao mà hai vị nữ lưu ở Saskatoon chơi không phải mới xuất hiện. Nó đã thịnh hành từ lâu, gần như khắp thế giới ở đâu cũng có người chơi. 

One man’s trash …

Ngạn ngữ Anh có câu “One man’s trash is another man’s treasure”. Rác của người này là kho báu của người kia.

Không còn gì đúng hơn.

Ở bên Hoa Kỳ, lặn mò thùng rác có lẽ hấp dẫn hơn ở Canada vì dân Mỹ xài hoang hơn dân Canada.

Trên diễn đàn xã hội reddit có trang subreddit r/DumsterDiving, một diễn đàn dành cho những thợ lặn thùng rác chia sẻ các lời khuyên, thông tin về những kho báu bị vứt bỏ.

Vào trang này, bạn sẽ thấy những hình ảnh thuộc loại “khoe của” được các thành viên của mạng đăng lên. Những hình ảnh đó sẽ có thể khiến bạn thắc mắc “Tại sao họ lại phí phạm đến thế!” và sau đó có thể bạn sẽ tự hỏi “Tại sao mình không đi lặn nhỉ?”

Những thứ mà các diver này khoe còn mới toanh, trong hộp – nếu trên các trang rao vặt mua bán sẽ là “brand new in box”!

Các thùng rác rất xứng đáng được gọi là “kho tàng”.

Thí dụ như một thợ lặn viết: “Thùng đầy tràn những bao hàng… đành phải bỏ lại (nhiều thứ) vì thùng xe của tôi đã đầy ắp.”

Bên dưới lời…than đó là một loạt hình cho thấy nhiều loại bánh cookies, hộp sinh tố vitamin, chai men vi sinh (probiotics), đồ dùng trẻ em, thực phẩm, v.v… nguyên vỏ, nguyên hộp. 

Lặn mò thùng rác để làm gì? Những ai đi mò thùng rác?

Dĩ nhiên là để tìm những thứ mà mình có thể dùng được, cũng có thể là bán lại được. 

Bạn có thể tìm thấy những video trên Youtube, trong đó các thợ lặn kể lại những chuyến lặn của họ và các thành quả. 

Các diver and youtuber này có cả trăm ngàn người theo dõi và ghi tên làm khán giả (follower và subscriber) ở Youtube và Facebook, như thế họ còn kiếm được cả tiền từ các mạng đó. 

Điển hình nhất là các kênh của Freakin Frugal, Dumpster Marcus, Breakfast, Dumpster Chick. Khá nhiều trong số các diver này là phụ nữ.

Họ không chỉ khoe chiến lợi phẩm mà còn hướng dẫn chiến thuật và kỹ thuật lặn cho người theo để có thể có kết quả tốt nhất. Có những diver chuyên săn tìm những mặt hàng đặc biệt, như đồ điện tử, còn đánh giá những thứ tìm được.

Trong số những thợ lặn này còn có cả người Việt! Kênh Youtube Chồng Tây Vợ Việt có 55 ngàn subscribers hiện đã post lên đến gần 80 video riêng về lặn thùng từ khi họ bắt đầu chủ đề này, mới chừng hơn một năm thôi. Hai vợ chồng – Nhi và Dustin còn khá trẻ. Chị vợ nói tiếng Việt giọng Huế, anh chồng người da trắng, và khi nói chuyện với vợ trong video lại luôn nói tiếng Việt …giọng Huế. Họ không nghèo, học hành tới nơi tới chốn, có job tốt. Chồng là y tá, vợ là kế toán. Lý do để họ đi lặn ngoài để tìm thực phẩm còn tốt để ăn còn là để giúp giảm lãng phí và để giúp ích cho môi trường. Đa số thành quả lao động được khoe trong các video của kênh này là những trận đánh ở dumpster của các siêu thị và chiến lợi phẩm là trái cây, rau và thịt, bánh kẹo. Trong video đầu tiên của chủ đề này, họ giải thích lý do đi lặn: www.youtube.com/watch?v=qClZe_6Nvxg

(Có nhiều chuyện ly kỳ và cảm động về nhân vật này, nhưng những chi tiết đó không liên quan đến chủ đề của chuyện tuần này, nếu muốn, bạn có thể tự tìm trên trang Facebook của họ Youtube).

Trên mạng của thông tấn Fox còn kể chuyện bà Jennifer Lleras, một bà mẹ hai con 40 tuổi ở Baltimore, Maryland, người đã lặn từ 20 năm nay khẳng định mình đã tom góp được chừng hai triệu đô từ những món đồ người ta vứt bỏ. 

Bà này lặn từ lúc còn là sinh viên đại học và giờ đây, khi đã làm chủ một công ty tiếp thị, bà vẫn vui vẻ đi lặn thùng rác. Ít nhất mỗi tuần một lần.

Bà Lleras khoe nhà mình hiện có một hệ thống an ninh đầy đủ, robot hút bụi ở mọi tầng, thùng rác đóng nở bằng lệnh miệng và đồ nhà bếp cao cấp, tất cả đều từ các thùng rác.

Cũng được Fox news vinh danh là bà Veronica Taylor, 32 tuổi, ở Quakertown, Pennsylvania. Cùng với một người bạn, Liz Wilson, 38 tuổi, bà Taylor đã bán những món đồ mò được lại trên app đấu giá WhatNot và trên các cuộc đấu giá phát trực tiếp.

Hai bà này chỉ mới bắt đầu lặn từ giữa năm 2022. Lúc đầu, đó “chỉ là một sở thích rất thú vị”. Nhưng nửa năm sau, lặn đã trở thành công việc toàn thời gian của họ. 

Thu nhập không nhỏ, bà Taylor nói “chúng tôi đã kiếm được từ 4,000 đến 5,000 đô la một tháng”, ngon hơn phải đi làm một “job thứ thiệt”. 

Hiện hai người đang đi từ thành phố này sang thành phố khác để “khám phá các thùng rác ở “khu dân cư giàu có” và tại các cửa hàng bán đồ cũ (thrift shop). Công việc này “thực sự giống như lúc nào cũng đi nghỉ vậy. Với những địa điểm họ kiếm được những món bở, họ đến “hằng đêm – thường là từ 10 giờ tối đến 3 giờ sáng.”

Hầu hết thực phẩm và sản phẩm vệ sinh tìm được đều được tặng cho các tổ chức từ thiện.

Sau đó, họ tổ chức “một cuộc đấu giá lớn (có hơn 100 mặt hàng) vào thứ bảy hàng tuần” cùng nhiều cuộc đấu giá bất chợt (pop-up, có từ 40 đến 70 mặt hàng) trong suốt cả tuần.” 

Taylor cho biết các cuộc đấu giá của họ đem lại “lợi nhuận 100%…Chúng tôi gần như chấp nhận mọi giá người ta trả.” 

Bà Taylor kể mình đã từng mò được một chiếc ví Louis Vuitton và một đôi giày hàng hiệu, cả hai đều ở thùng rác của các cửa hàng đồ cũ. 

Thợ lặn Canada

Trong trường hợp của hai chị em ở Saskatoon, họ đều là những người có công việc vững vàng. Những thứ họ mò được, bà Limay nói, được họ chia thành những giỏ quà để đem tặng, hoặc được các tổ chức Never Hungry Saskatoon hoặc Community Hearts, đến lấy rồi đem phân phối.

Họ cũng trao đổi những món mò được với những thợ lặn khác và bán vài món, nhưng phần lớn là đem tặng.

Họ nói: “Chúng tôi lớn lên trong hoàn cảnh nghèo khó nên chúng tôi muốn giúp mọi người đỡ phải vất vả như chúng tôi đã từng”.

Hoặc trường hợp của cô Pak ở Toronto. Cô tặng những gì mình thấy thừa cho tủ lạnh cộng đồng ở khu phố của cô.

Những dumpster diver ở Canada có vẻ như nặng về chính trị và xã hội hơn các thợ lặn ở Hoa Kỳ, mà theo người kể chuyện thì lặn vì mục đích kinh tế là chính.

Và họ muốn được coi là những “food rescuer” – những kẻ cứu thực phẩm (khỏi bị phí phạm).

Ở Toronto, Dumpster Diving Network of Toronto (Mạng lưới Lặn Thùng rác) trên Facebook có gần tám ngàn thành viên. Ngoài ra, còn Dumpster Share Toronto, Dumpster Diving in Canada EH!!! and Dumpster Diving Ontario.

Trong số hơn 8000 thành viên của Dumpster Diving Network of Toronto, đa số là những người cần đến những thứ họ tìm được trong các thùng rác để mà sống vì họ thuộc thành phần chịu hết nổi sự gia tăng của giá cả sinh hoạt.

Như ông Michael McKinlay, 54 tuổi, một người từng làm việc trong ngành thực phẩm, vào năm 2022 đã bị heart attack phải giải phẫu và được khuyên phải thay đổi cách ăn uống, thêm nhiều rau quả tươi.

Ông hiện đang nhận trợ cấp xã hội, nhận ra mình không đủ tiền để ăn uống theo thực đơn đó, khi giá một cái bông cải trắng lên đến 4 đô la. Ông quyết định đi lặn. 

Nhưng ông đã chia sẻ những gì mình mò được cho những người đồng cảnh ngộ.

Tờ Toronto Star số ra ngày 26/03/2024 kể về McKinlay, mà họ gọi là một Robin Hood thời nay: “…sau một đêm lặn (McKinlay) đem bỏ những thức ăn mà ông ta đã thu thập được xuống cái bàn kê dưới hốc tường nhà thờ. Ông giữ lại cho mình một gói nấm portobello và một khay hình vòm chứa salsa và taco chips mà hạn sử dụng chỉ vừa quá trước đó chưa đầy 24 giờ. Người qua đường có thể tự nhiên lấy những gì họ muốn. Chưa đến sáng là hết, tất cả đều được những người cần lấy đi.”

Ngôi thánh đường nơi đặt cái bàn chia sẻ đó là Celestial Church of Christ ở 3339 Dundas St. W., và cái bàn này đã được đặt từ năm 2019 để những người cần thức ăn đến lấy.

Hay cô TorontoTrashPanda trên TikTok. Cô nàng này, có 3,500 người theo dõi, thường xuyên đăng các video về việc lặn mò của mình. Các chiến lợi phẩm của cô thuộc đủ loại, từ ba lô đến đồ trang điểm, nhưng phần lớn là thực phẩm, thứ được cô mang về kho Bloor by the Park Community Pantry và tặng cho những người hàng xóm cần đến.

Hoặc anh Shane Ironmonger. Anh này chỉ mới 19 tuổi. Mỗi tuần, anh và một người bạn đi lặn hai lần. Họ dùng một xe wagon và một cái thang hai bậc, trèo vào các thùng rác. 

Ironmonger, hiện đang thất nghiệp, nói mình đã nghĩ đến việc lặn mò thùng rác ngay cả trước khi mất việc. Nay, theo anh, anh đã tích lũy được kiến thức chuyên môn và sẽ tiếp tục lặn mò vì nó giúp ích được nhiều cho người khác và vì anh có thể giúp cứu được bao nhiêu thứ khỏi đi vào bãi rác.

Ironmonger, thường tặng những gì anh không thể dùng phần lớn cho thanh thiếu niên LGBTQ+ vô gia cư. Đôi khi anh ta cũng bán để lấy tiền đi xe bus hoặc mua xăng. Anh ấy không có vấn đề gì với việc người ta bán những thứ nhặt được từ thùng rác – phải mất rất nhiều công sức để đào những thứ đó ra.

Ở xứ nói tiếng Tây họ cũng lặn. CBC kể về ông Guillaume Girard, người suốt 15 năm nay ngày nào cũng lặn để tìm nguồn thực phẩm từ các thùng rác ở khắp thành phố, từ Pointe-Claire đến Repentigny, từ Laval đến South Shore của Montreal. 

Girard nói rằng mình đau lòng khi thấy hệ thống thực phẩm sản xuất quá mức và loại bỏ những thực phẩm hoàn toàn tốt trong khi bao nhiêu người đói. Đó là điều khiến ông phải tìm kiếm trong thùng rác của thành phố những gì có thể cứu vãn được.

Girard nói: “Bằng cách tìm kiếm thùng rác, bạn đang phân phối lại của cải. “Đôi khi tôi nhận được số lượng thực phẩm mang tính chất công nghiệp – vài tấn.”

Gần như ngày nào trong tuần Girard, có sự tiếp tay của một số thiện nguyện viên, cũng mang những gì mình thu thập được đến một sân nhà thờ, một góc phố, để phân phối. Những thứ anh chia sẻ là từ các thùng rác của thành phố, từ các tiệm bánh vào cuối ngày, từ những ngân hàng thực phẩm.

Ông nói “Rất nhiều người trông cậy vào chúng tôi.” 

Như vậy thì những thợ lặn mò còn giúp ích rất nhiều cho môi trường. Họ giúp bớt rác thải, và tiêu thụ những thứ đáng lẽ đã bị vứt bỏ một cách oan uổng. 

Bạn muốn thử môn thể thao này?

Người kể chuyện không xúi (dại), nhưng dưới đây là những gì cần để ý nếu (giả thử) bạn muốn bước vào môn thể thao này, theo những dumpster divers có đẳng cấp và thâm niên.

Về địa điểm, giờ giấc: Hãy chọn điểm lặn một cách khôn ngoan. Các cửa hàng tạp hóa, tiệm bánh và khu dân cư thường mang lại kết quả tốt. Ghé thăm các thùng rác trong giờ ít người qua lại, chẳng hạn như vào đêm khuya hoặc sáng sớm, để tránh chạm trán và tối đa hóa cơ hội tìm được đồ tốt. Nên thử nghiệm với các địa điểm và thời gian khác nhau để tìm ra nơi phù hợp nhất với bạn. 

Về mặt pháp luật: Ở 50 tiểu bang của Hoa Kỳ, dumpster diving không bị coi là bất hợp pháp. 

Ở Canada, luật cho rằng nếu các bao (rác) “trong tầm tay của bất kỳ ai đi ngang qua” thì rác sẽ được coi là đã bị bỏ. Tuy nhiên, nếu rác được đặt ở hoặc trong phạm vi ranh giới lô đất của cơ sở kinh doanh, chẳng hạn như nếu nó được đặt trên hiên nhà hoặc bên trong nhà để xe, thì rác đó sẽ không được coi là bị bỏ. 

Cảnh sát Saskatoon nói rằng cơ quan thực thi pháp luật sẽ quan tâm đến việc xâm phạm hoặc xả rác bằng cách lấy rác ra và sau đó để vương vãi quanh thùng rác. Phát ngôn viên Cảnh sát Saskatoon nói thêm: “Mặc dù vậy, nó sẽ không bị coi là tội phạm và sẽ thuộc thẩm quyền của luật tỉnh bang hoặc thành phố”. 

Tại Toronto, phát ngôn viên của Cơ quan Tiêu chuẩn và Cấp phép Thành phố cho hay không có quy định rõ ràng nào về việc mò trong các thùng rác trong thành phố. Tuy nhiên, việc mò lục rác trên đất tư nhân (private properties) được coi là xâm phạm.

(Cô Pak nói: “Nếu nó nằm trên public property – đất công, họ thực sự không thể buộc bạn tội trespassing (xâm nhập bất hợp pháp). “Tôi chưa bao giờ gặp rắc rối hay bất cứ điều gì vì tội xâm nhập đất tư nhân.”

Cho chắc ăn, khi lặn trong khu vực đất tư, cần thận trọng, đừng ồn ào và đừng quậy loạn xạ hoặc xả bừa bãi sau khi thu hoạch.

Về an toàn cho chính mình: Cần thận trọng với những nguy hiểm tiềm ẩn như vật sắc nhọn, thủy tinh, kính vỡ hoặc hóa chất. Cần mang găng tay và mặc quần áo để bảo vệ khỏi bị các vết cắt, nhiễm trùng hoặc các vết thương khác. Tốt nhất có một bộ đồ riêng dành cho việc lặn, có thể giặt riêng hoặc nếu cần vứt bỏ.

Vệ sinh và an toàn thực phẩm: Một số thứ được tìm thấy trong thùng rác có thể hoàn toàn an toàn để tiêu thụ hoặc sử dụng nhưng có những thứ có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe. Hãy cẩn thận xem xét các món, đặc biệt là thực phẩm, để chắc chắn chúng không bị hư hỏng hoặc bị ô nhiễm. 

Theo David Miller, giáo sư khoa hóa học chuyên về an toàn thực phẩm tại Đại học Carleton, có rất nhiều yếu tố cần cân nhắc về việc một loại thực phẩm có đặc biệt an toàn để ăn hay không.

Ông phân tích: “Phải cân nhắc, phán đoán từng trường hợp một chứ không có nguyên tắc chung. Không có nguyên tắc rõ ràng nào về việc thế nào là ăn được vì chúng ta không biết nó ra làm sao trước khi cửa hàng quyết định đem vứt bỏ.”

Ông Miller khuyên rất chí lý rằng cần xem xét món hàng với một số hiểu biết chứ đừng để phải lãnh một bài học nhớ đời. Thí dụ như nếu thấy một củ hành tây có vết mốc đen, nhưng còn cứng và lớp mốc bên ngoài có thể lột hay cắt bỏ thì có thể sử dụng. Nhưng nếu là một quả cam có nấm mốc đen bên trong thì đừng dại mà ăn vào. Giáo sư Miller cũng nhắc cần đặc biệt thận trọng với nấm trên rau quả, loại nấm phổ biến mọc trên trái cây và rau quả có thể làm cho một số người bị dị ứng, và các thứ nấm này cũng tạo ra chất độc.

Để rõ ràng hơn, Giáo sư Miller đề nghị vào trang mạng Ăn hay Quăng (Eat or Toss, www.eatortoss.com/) để tham khảo. Ở đó có cả hướng dẫn lẫn hình ảnh dễ hiểu. 

Với thịt và sữa, ông Miller lắc đầu, tránh đi thì hơn, nhưng với đồ khô thì nếu bao bì còn nguyên vẹn là yên tâm.

Bạn thấy vẫn chưa đủ…tự tin? Hãy vào các trang Facebook, Youtube mà người kể truyện viện dẫn ở trong bài. Nếu vẫn chưa yên tâm, hãy vào Amazon để mua quyển cẩm nang Art and Science of Dumpster Diving. Nhớ đừng mua sách in đắt lắm (có 152 trang thôi mà tới 72.25 đô Mỹ!), ấn bản điện tử chỉ có $9.99

Happy diving!

Đỗ Quân