Kiêng Kỵ

Tai nạn giao thông đường bộ xảy ra hàng ngày đến mức báo động. Vì thế từ lâu, quy định buộc người đi xe máy phải đội mũ bảo hiểm. Ra đường ai nấy đều đội mũ nghiêm chỉnh mặc dù một số người cứ rình không thấy cảnh sát gác là để đầu trần phóng vèo xe. Hoặc chiếc mũ đội lỏng lẻo để dễ đội vào lấy ra mà không cần tháo dây quai rồi gài lại mất thời giờ!

Những quy định về an toàn giao thông đó, đường bộ tuân theo nhưng đường thủy thì ngược lại, vẫn còn nhiều sơ sót gây tai nạn thường xuyên

Năm nào cũng có những vụ chìm đò, lật thuyền nặng nề. Nhiều vụ quá thương tâm tới giờ vẫn được nhắc nhở mãi như chuyến đò chìm thảm khốc ở Cà Tang, Quảng Nam chết mười tám học sinh tới nỗi sau đó một chiếc cầu được quyên góp cấp kỳ để xây ngay. Lật tàu du lịch chở khách quốc tế ở vịnh Hạ Long làm mười hai người chết, đắm thuyền ở sông La, Hà Tĩnh, lật thuyền học sinh trên sông Trà Khúc, Quảng Ngãi, chìm đò ở Đồng Nai… Mới nhất vào tháng 4 nay, tai nạn xảy ra giữa tàu du lịch va chạm với phà đang đưa khách qua sông khiến ba người bị thương nặng.

Việt Nam nằm dọc bờ biển, lại hệ thống sông rạch chằng chịt, khi đường bộ nhiều nơi chưa phát triển thì giao thông từ xưa bằng đường thủy là chính yếu. Dưới miền Tây hầu hết các gia đình đều cho con cái tập bơi lội từ nhỏ, cho nên cũng có  lọt sông nhưng ít có tai nạn sông nước thảm khốc.

Một nông dân ở An Giang cho hay:

– Vùng tôi ở kênh rạch chằng chịt. Mỗi ngày đi học, các con tôi cũng như trẻ nít hàng xóm chung quanh phải chèo đò ngang đến trường. Phụ huynh không phải lúc nào cũng rảnh để đưa con đi học nên lắm khi đứa lớn tự chèo ghe đi. Kênh rạch không rộng lắm nhưng lọt sông thì cũng rất nguy hiểm. Bởi vậy nhà nào cũng cho con nít ôm thân chuối tập bơi từ nhỏ. Trẻ con vùng sông nước đều lội như rái cá.

Thế nhưng ở rất nhiều địa phương khác, mặc dù mỗi ngày, việc đi lại buôn bán, làm ăn, học hành đều phải qua sông rạch nhưng không hiểu sao hầu như phụ nữ và trẻ em đều không biết bơi, hoàn toàn không để ý đến việc học bơi. Người ta không chút ý thức trước những hiểm họa mà thật ra có thể ngăn ngừa được phần nào, cứ mặc kệ sinh mạng trên những cầu treo sơ sài, những chiếc đò cũ kỹ, mục nát… 

Chết thì chịu nhưng thực thi một biện pháp đề phòng nào đó thì không. Chắc tại vậy nên có lúc nhà nước ra thông báo bắt trẻ con phải đi học bơi hết. Thông báo vậy thôi chứ buộc học bơi lại không tìm ra nổi kinh phí ở đâu để làm.

Tới hồi tai nạn xảy ra, chính những gia đình nạn nhân dù nghèo rớt mùng tơi cũng chẳng thiết bắt đền làm chi vì ai cũng như nhau. Tù suốt đời đành chịu chứ chủ đò chẳng có nổi một xu đền bù. 

Trong nhiều trường hợp, chủ đò phân trần đã năn nỉ giới hạn số khách nhưng ai nấy cứ ráng chen lấn sớm chút nào hay chút nấy. Khách sẵn sàng giành nhau lên con đò khẳm chứa gấp đôi trọng lượng mà nó có quyền chở, hơn là ở lại đợi chuyến sau chắc chắn an toàn hơn. Vì vậy một chuyến đò ngang chở người đi chợ sáng 30 tết qua sông Gianh đáng lẽ chỉ được chở mười hai người thì đã mang trong lòng nó tám chục người không kể xe, túi giỏ, hàng hóa và cả một con bò! Kết quả sóng to gió lớn lật đò chìm, bốn mươi người thiệt mạng… Đối với các bến đò ngang thì chở quá tải như thế là việc bình thường hàng ngày.

Thật ra sau nhiều tai nạn chìm đò liên tiếp xảy ra thì các ghe đò chở khách bắt buộc phải có phao hoặc áo phao trên đó. 

Chủ đò mau mắn chấp hành nếu không muốn bị phạt. Thế nhưng khách chẳng mấy ai mặn mòi việc mặc áo phao, đống áo chất ở góc ít người chạm tới. Lại thêm tâm lý ỷ y. Đứng bờ bên này nhìn thấy bờ bên kia là một khoảng cách quá gần. Chuyến đò ngang chỉ mất dăm phút di chuyển và chủ đò không thể cứ đứng đó đợi đám khách dùng dằng. Người mặc áo, người không muốn mặc, người phân vân nói ra nói vào… 

Chủ đò khổ sở phân bua:

– Mỗi chuyến đò tôi đều phải rao lên áo phao treo ngay mũi đò. Yêu cầu hành khách mặc đầy đủ. Có chuyện gì tôi cũng mắc tội chứ chơi đâu.

Cuối cùng chủ đò nhắc hoài cũng nhàm. Ai muốn mặc hay không tùy ý. Đôi khi có người khách cũng muốn khoác chiếc áo cho yên tâm. Nhưng nhìn quanh không ai nhúc nhích, mỗi mình tự nhiên mặc áo kỳ quá nên thôi. Đành chịu không mặc áo phao cho giống mọi người chung quanh. 

Thế là áo phao vất đống góc đò đóng bụi đen xì, nhìn vào dơ quá lại càng không ai muốn cầm tới.

Trên các tàu du lịch, áo phao không dơ như đò ngang. Ngược lại, áo rất sạch sẽ. Chỉ có điều hầu hết cũng không buộc khách mặc áo phao, nhất là du thuyền có tiệc tùng ăn uống hàng mấy tiếng, dĩ nhiên không ai khoác áo phao cả vì còn phô quần áo đẹp chụp hình, ca hát.  Những lúc vui vẻ như vậy làm sao còn đầu óc dành cho mối hiểm nguy rình rập. Áo phao có để dưới gầm bàn, gầm ghế, trên giá hoặc cất trong kho… xếp ngay ngắn đặt trong bọc nylon kín đàng hoàng do đâu có ai dòm ngó đến bao giờ. 

Tai họa thường xảy ra rất nhanh chóng và trong vòng vài phút cuống cuồng, không ai còn bình tĩnh và thời giờ để kiếm xem áo phao để đâu, để lôi chúng từ trong bọc kín ra, để mặc vào… Không có áo phao đành chịu nhưng đa số đò dù có trang bị áo phao, phao cứu sinh… cũng không được dùng tới. 

Đó là không kể tàu du lịch có sức chứa vài trăm người nhưng áo phao thường chỉ đủ cung ứng cao lắm cho hai phần ba.

Tất cả những vụ chìm tàu đều không ai mặc áo phao. 

Khách đi đò thông thường  được hỏi mới hay một trong số những lý do họ không thích mặc áo là sợ… xui. 

Nhiều người vẫn coi cái phao tượng trưng cho, không phải vật cứu nguy, mà là biểu tượng của tai nạn, của sự rủi ro. Nghĩ tàu thuyền an toàn mới đi, chứ biết sẽ bị chìm, mặc trước áo phao đợi sẵn cho… nổi thì leo lên cái tàu xui xẻo đó làm chi (!) 

Do đó, áo phao có trên tàu thuyền cũng chỉ là đối phó với thanh tra, để làm cảnh… 

Một đoàn du khách từ thị trấn vượt sông ra xã đào để thăm mũi cực Nam. Thuê ca nô có trang bị áo phao đàng hoàng. Loại nhỏ và không có áo phao giá rẻ hơn. Trong lãnh vực du lịch, rất nhiều du khách tham rẻ đã chọn tàu giá thấp. Ngoại trừ những chuyến tàu chuyên chặt chém, còn thì tàu giá rẻ có thể là những chiếc chạy chui không qua đăng kiểm, không đủ vật dụng cứu sinh, tài công không có bằng lái… Vài cái “không” như thế là đủ đẩy tai nạn đến gần.

Cả nhóm bàn tán, cãi cọ một lúc mới đưa ra quyết định chịu thuê loại mắc tiền cho yên tâm. Thế nhưng khi bước lên ca nô, một người cẩn thận hỏi:

– Áo phao đâu?

Tức thì anh bị mấy người la xối xả:

– Mới bắt đầu đi mà nói chuyện xui xẻo. Không sao đâu. Áo phao chất cả đống ngay đây. Có gì thì… mặc vô liền. 

Trời mưa nặng hạt. Ca nô phóng vèo vèo, tới cua lượn, nghiêng hẳn qua một bên. Ngồi cả tiếng đồng hồ mà mọi người hồi hộp, thót tim. Ai nấy im thin thít không dám hó hé nửa tiếng. Lỡ có chuyện gì, làm sao quơ kịp cái áo phao… 

Tai nạn thì ai cũng sợ, nhưng thay vì đối mặt để phòng ngừa thì nhiều người, nhất là phụ nữ không dám nhắc tới như không dám động tà ma. Quả thật, nhiều người quen kiêng kỵ, tránh nói chuyện gở khi bắt đầu cuộc hành trình. Mới lên thuyền mà hỏi cái phao khác nào trù ẻo chuyến đi. Cho nên thay vì hỏi han kỹ lưỡng trước khi bước chân lên tàu bè để đánh giá mức độ an toàn thì xem chừng ai nấy ngầm đồng lòng giả bộ lơ đi. Có vẻ đừng nhắc đến chuyện rủi thì nó sẽ không nghe mà mò đến! Và cái phao hữu ích bị lờ đi thật xa như một vật gieo rắc tai ương, thiếu điều không nhìn tới, không nghĩ tới, không muốn biết có nó trên tàu! 

Cũng như đáp xe đò. Tài xế kỵ nhất hành khách soi gương hay lấy lược ra chải đầu, ngay cả dùng tay chải tóc cũng bị nhắc nhở. Ý là khi mỗi khi xe đến bến thì bao giờ khách cũng chải đầu, sửa sang lại dung nhan trước khi xuống xe. Thành thử việc chải đầu, sửa tóc đồng nghĩa với việc báo hiệu chiếc xe sắp phải dừng. Xe đang chạy trên đường, chưa tới bến mà có dấu hiệu ngừng chẳng khác nào trù xe hư, bị phạt, bị tông xe… Giữa đường xe dừng nghỉ chân ăn cơm. Con cá ăn hết một mặt nên luồn đũa rút xương ra chứ kiêng, không lật mình cá chẳng khác nào hình ảnh… lật xe!

Ngay cả hỏi nhau:

– Xe về bến lúc mấy giờ?

– Sắp tới nơi chưa?

Đó cũng thuộc những câu hỏi cấm. Khách đi xe, ai đã biết những kiêng kỵ này của giới tài đều không dám mở miệng hỏi han. Thôi thì ngồi trên xe coi như định mệnh đã an bài. Số phận giao vào tay tài. Cứ ngồi ngậm miệng thóc. Đi đến nơi về đến chốn là may mắn lắm rồi. 

Đò thuyền cũng vậy, khách hàng có thắc mắc phao, áo phao thế nào cũng bị chủ đò bực tức nhằn cho. Hầu như chẳng có hành khách nào thắc mắc cả nên một người nêu ý kiến chẳng khác nào kẻ nhiều chuyện, ưa phá rối!

Áo phao gần trong tầm tay còn không mặc được huống hồ phao cứu sinh. Áo còn gấp gọn được chứ chiếc phao cồng kềnh. Đâu thể đò chở bao nhiêu người bấy nhiêu chiếc phao được. Chỉ vài chiếc phao buộc chặt một chỗ làm vì: Trên mui, móc kỹ bên be thuyền, hoặc cất kín ở góc nào đó, thậm chí trong kho… Gặp khi nguy hiểm, thuyền chao đảo rồi chìm. Lúc đó cũng không biết cái phao cất ở đâu. 

Trên nhiều tàu du lịch, phao được buộc chặt dài theo mạn thuyền như một cách trang trí nhiều hơn mục đích cấp cứu. Bởi nếu tai nạn xảy ra, mà thường rất nhanh trong chớp mắt, thì ai sẽ làm nhiệm vụ tháo những chiếc phao buộc rất kỹ càng ấy để phân phát cho đám hành khách hoảng loạn.

Mặc nhiên khi hành khách mua tour thì mọi chuyện từ đầu chí đuôi đã có nhà tour lo trọn, còn khi bước lên đò thì mọi rủi ro tự ông lái đò đối phó.

Cứ mỗi lần tai nạn xảy ra, ai nấy lại nhốn nháo để sau đó, mọi việc lại chìm vào quên lãng. Người ta lại vẫn thờ ơ với những phương tiện cứu sinh cũng như thờ ơ với chính sinh mạng của mình.

Dù sao theo thời gian, áo phao, cũng giống như mũ bảo hiểm, đã dần dần trở nên món đồ dùng quen thuộc, ít nhất trong các tour du lịch chính thức.

Saigon cô nương