Trường thọ: Có khó không?

Đăng bởi Thomas Cập nhật lần cuối Sep 4, 2024

Hôm 21 tháng 8, có một bản cáo phó rất chi tiết về một người vừa qua đời được gần như tất cả các cơ quan thông tấn lớn nhỏ trên thế giới đăng tải miễn phí.

Nhân vật được vinh dự đó không phải là một một lãnh tụ, một vị vua chúa, một tỷ phú, một khoa học gia lừng lẫy, một nhà hảo tâm hoặc một người nổi tiếng trong kỹ nghệ giải trí quốc tế. Người quá cố chỉ là một bà cụ người Mỹ gốc Tây ban nha. Cụ bà Maria Branyas Morera.

Cụ Maria Branyas Morera là người già nhất thế giới có khai sinh rõ ràng theo sách kỷ lục thế giới Guiness. Cụ vừa mừng sinh nhật lần thứ 117 của mình hôm 4 tháng 3 vừa qua.

Sinh nhật lần thứ 117
của cụ Maria Branyas [Public domain/Courtesy of the family of Maria Branyas]

Báo chí Hoa Kỳ hân hoan khoe cụ là người sinh ra ở Mỹ. Đúng vậy, cụ sinh năm 1907, tại California, nhưng khi mới vừa lên 8 cụ đã theo gia đình trở về Tây Ban Nha, sống ở đó cho đến ngày qua đời. Vậy thì coi bộ cụ Tây ban nha nhiều hơn Mỹ. Cụ kết hôn với bác sĩ Joan Moret, vào năm 1931 (ông qua đời năm 1976). Cụ để lại 3 người con, 11 người cháu và 13 người chắt.

Cụ Maria Branyas Morera qua đời một cách nhẹ nhàng trong giấc ngủ ngày 19 tháng 8 tại Olot, Tây ban nha.

Cụ Branyas đã sống cuộc đời dài hơn một thế kỷ của mình thật đúng với hai câu thơ của cụ Trần Tế Xương. Nhà thơ rất nghèo Việt Nam, Cụ Trần Tế Xương, người qua đời khi còn rất trẻ (theo tiêu chuẩn ngày nay nhưng khá già theo suy nghĩ ngày đó) đã viết: “Sống lâu, lâu để làm gì nhỉ? Lâu để mà xem cuộc chuyển vần!”

Sinh năm 1907, cụ đã chứng kiến hai cuộc Thế chiến, cuộc Nội chiến Tây ban nha, trận đại dịch cúm Tây ban nha năm 1918, nua sự ra đời và tan rã của Liên bang Xô viết, và gần đây, đại dịch COVID 19. Theo Guiness, cụ cũng dính Covid vào năm 2020, tức là khi đã 113 tuổi nhưng trong khi các cụ trẻ hơn ngã như chuối, cụ Branyas đã oanh liệt chiến thắng con virus SARS-COV2 và sống khỏe thêm 4 năm nữa.

Đặc biệt là cho đến ngày qua đời, cụ chẳng bệnh hoạn gì cả, ngoài chứng lãng tai và hơi khó khăn đi lại. Bà Rosa Moret, con gái út của cụ khoe hồi năm 2023 rằng mẹ của mình “chưa từng vào bệnh viện, chưa từng bị gãy xương, bà khỏe mạnh, không bị đau.”

Chữ và nghĩa

Lifespan: Tuổi thọ

Life expectancy at birth: Tuổi thọ trung bình hay kỳ vọng sống tính từ khi ra đời

Life expectancy: Tuổi thọ trung bình hay kỳ vọng sống

Longevity: Sự trường thọ

Tuổi thọ trung bình hay kỳ vọng sống (life expectancy) là khoảng thời gian mà một người được kỳ vọng sẽ sống dựa trên năm sinh, độ tuổi hiện tại và nhiều yếu tố nhân khẩu học (trước gọi là dân số học) khác nhau, bao gồm cả giới tính. Về mặt thống kê, nó luôn được định nghĩa là số năm sống trung bình còn lại ở một độ tuổi nhất định. Vì vậy, vầ căn bản tuổi thọ trung bình hay kỳ vọng sống là đời sống trung bình của một quần thể. Ngược lại, tuổi thọ tối đa (maximum lifespan) là thời gian tối đa mà một hoặc nhiều thành viên của một quần thể được quan sát thấy sống sót từ khi sinh ra đến khi chết. Người phụ nữ lớn tuổi nhất thế giới sống đến hơn 122 tuổi, vì vậy tuổi thọ tối đa maximum human lifespan của con người thường được đưa ra là 120 năm. Thuật ngữ trường thọ (longevity) mô tả khả năng sống lâu vượt quá độ tuổi trung bình khi chết của từng loài. Tuổi thọ có thể được coi là tuổi thọ trung bình trong điều kiện lý tưởng. Thuật ngữ tuổi thọ khỏe mạnh (healthspan) mô tả khoảng thời gian mà một người khỏe mạnh trong suốt cuộc đời của mình. Do đó, tuổi thọ khỏe mạnh ngắn hơn hoặc dài nhất là bằng tuổi thọ trung bình hay kỳ vọng sống, và một người có thể mắc bệnh sớm nhưng vẫn sống được nhiều năm.

(Max Plank Institute of Aging)

Đầu óc cụ rất minh mẫn và trí nhớ của cụ rất tốt. Siêu hơn nhiều cụ già khác, cụ Branyas còn hoạt động đều đều trên mạng xã hôi – mạng X (Twitter cũ).

Hồi tháng 12 năm 2022, cụ Branyas- sống trong hai mươi năm qua tại viện dưỡng lão Santa Maria del Tura ở thị trấn Olot, đông bắc Tây Ban Nha- viết trong một post trên X rằng theo cụ, người ta sống lâu nhờ may mắn và di truyền.

Hồi đầu năm nay, trong một cuộc phỏng vấn, cụ nói với nhật báo El Pais của Tây ban nha rằng “Tôi chẳng làm gì đặc biệt để sống lâu đến tuổi này.”

Ông Waclaw Jan Kroczek, quyền giám đốc bộ phân Nghiên cứu và Dữ liệu về những vị Siêu thọ (Supercentenarian Research and Database Division) của tổ chức nghiên cứu lão khoa Gerontology Research Group (GRG) nó rằng cụ bà Branyas là “một trường hợp trường thọ đặc biệt.”

“Cụ không những chỉ duy trì được sự minh mẫn ở độ tuổi cực cao của mình mà còn duy trì được thể chất tuyệt vời. Cụ có thể đi đứng được cho đến khi rất già. Thậm chí cụ còn sống sót trận đại dịch covid”.

Ông gọi việc sống đến tuổi 110 là một “hiện tượng hiếm có”, nhưng sống đến 117 tuổi là “minh chứng cho sức bền và sức mạnh của bà ấy.”.

Ông lưu ý rằng ngoài việc có gene tốt và lối sống cũng như chế độ ăn uống lành mạnh, nhiều người sống thọ cũng có “thái độ tích cực” trong suốt phần lớn cuộc đời của họ. “Căng thẳng là kẻ giết người”, Kroczek nói thêm, và “làm tăng tốc tiến trình lão hóa và có thể khiến người ta qua đời sớm hơn”. Đúng thế, cụ thể là bà đã nói với những người theo dõi trên mạng xã hội của mình rằng, “Đừng bao giờ, không bao giờ, trở thành một người cay đắng bất kể điều gì xảy ra”.

Cáo phó đầu tiên về sự ra đi của cụ Branyas được gia đình đăng trên danh khoản X của cụ viết: “Maria Branyas đã rời bỏ chúng ta. Bà qua đời như bà đã mong ước: trong giấc ngủ, yên bình và không đau đớn. Chúng tôi luôn nhớ bà về những lời khuyên và sự tử tế của bà.”

Vài ngày trước, cụ Branyas hình như đã tiên liệu được ngày ra đi của mình. Cụ Branyas đã đăng trên danh khoản X của cụ do gia đình cụ điều hành rằng cụ cảm thấy “yếu người”.

“Thời điểm đã gần kề. Đừng khóc, tôi không thích nước mắt. Và trên hết, đừng đau khổ vì tôi. Bất cứ nơi nào tôi đến, tôi sẽ hạnh phúc”.

Người già thứ hai lên ngôi

Kỷ lục thế giới về người cao tuổi thường bị phá rất nhanh vì lý do không cần phải nói ra ai cũng biết. Cụ Branyas giữ ngai vị người già nhất thế giới chỉ được hơn một năm. Cụ nhận kỷ lục này vào tháng 1 năm 2023, sau khi bà sơ người Pháp Lucile Randon qua đời năm đó, hưởng thọ 118 tuổi.

Cụ Tomiko Itooka được thăng hạng. Hình chụp từ diễn đàn X

Theo U.S. Gerontology Research Group, với sự ra đi của cụ Barnyas, cụ Tomiko Itooka, người Nhật trở thành người già nhất thế giới. Guiness World Records cũng vừa công bố xác nhận vị trí của cụ Itooka.

Cụ bà Itooka sinh ngày 23 tháng 5 năm 1908, năm nay 116 tuổi, hiện đang sống tại một cơ sở chăm sóc cao niên ở Ashiya, một thành phố ở Hyōgo, Nhật Bản. Trước khi vào nhà già, cụ sống với hai người con.

Theo cụ Itooka, những hoạt động mạng tính phiêu lưu của cụ trong giai đoạn…70, 80 tuổi đã là chìa khóa cho sự trường thọ của cụ. Cái mà cụ gọi là hoạt động đó không dễ với nhiều người ở lứa tuổi 70, 80: hai lần leo lên đỉnh núi Ontake (độ cao 3.067 mét/10,062-ft), chỉ mang giày thể thao (sneakers) thay vì hiking boots; hoàn thành cuộc hành hương Saigoku Kannon dài hơn 1,000 km đến 33 ngôi đền.

Sách Kỷ lục Thế giới Guinness cũng cho biết năm 100 tuổi, cụ đã leo hết các bậc thang của Đền Ashiya mà không cần nhờ tới gậy chống.

Nhóm Nghiên cứu Lão khoa và Kỷ lục Thế giới Guinness cũng tiết lộ một số điểm về cụ Itooka, bạn đọc có thể thử xem có giúp gì được cho mình hay không: Cụ thích ăn chuối; uống một ly sữa mỗi sáng, từng là cầu thủ bóng chuyền ở trường trung học và đi du lịch nhiều nơi.

Đọc thêm

Hai lục địa trong lửa rừng

Aug 21, 2026

Mùa hè năm nay cháy nhiều quá. Đâu cũng cháy. Từ Âu châu sang Mỹ châu. Những hình ảnh truyền…

Ebola 2026: Đáng lo đến mức nào?

Jun 5, 2026

Ebola, siêu vi đã cướp đi sinh mạng của hơn 15,000 người ở Phi Châu trong 50 năm qua, và trận đại…

Mạng lưới tội phạm tại sân bay Canada: Bạn có thể trở thành “con lừa thồ” bất cứ lúc nào!

May 31, 2026

Hãy tưởng tượng: Bạn vừa giao va li cho nhân viên sân bay, lên máy bay và mơ về những ngày vui tại…

Chuyện một người có cái tên xấu

Apr 23, 2026

Bây giờ đã là cuối tháng Tư, và chuyện đang sắp kể là có thật. Chuyện của một người có cái tên xấu…

Trước Tiếp 1 của 44

Tuổi thọ của con người thời nay

Khi con người ngày càng ý thức về cách sống lành mạnh và với những tiến bộ của y học và những chương trình y tế công cộng, con người ở khắp các quốc gia trên thế giới nay đã sống lâu hơn.

Danh sách của Worldometers (Worldmeters.info) năm 2024 với 200 quốc gia cho thấy kỳ vọng sống trung bình của toàn thế giới là 73.3 năm (cả hai giới). Nữ giới thọ hơn chút đỉnh 73,6 năm và nam giới 70,7.

Ba đất nước ở Á châu dẫn đầu bảng với Hong Kong: cả hai giới 85,63 năm, nữ 88,26 và nam 82,97. Nhật Bản hạng nhì: cả hai giới 84,85 năm, nữ 87,88 và nam 81,83 và Đại hàn hạng ba (cả hai giới 84,43 năm, nữ 87,28 và nam 81,32).

Canada xếp hạng 20 (82,72 – 84,91- 80,53) trong khi Hoa Kỳ ở hạng 48 (79,46 – 81,98 – 77,05)

Với Việt Nam, con số này cũng rất đáng nể: cả hai giới 74,74, nữ 79,38 và nam 70,05, đứng hàng 98/200.

Hạng bét là Nigeria: cả hai giới 54,64; nữ 54,94 và nam 54,33, chắc chỉ bằng Việt Nam cách đây gần một thế kỷ.

Theo ước tính năm 2022 của Liên Hiệp Quốc, có 593,000 người sống trăm tuổi trên toàn thế giới. Đây là nhóm tuổi đang phát triển nhanh và LHQ dự đoán sẽ có 3,7 triệu người sống trăm tuổi vào năm 2050.

Ở Hoa Kỳ, báo cáo năm 2020 của Cục Thống kê Dân số, ngày càng có nhiều người sống qua tuổi 65. Trung tâm Nghiên cứu Pew ước tính rằng số lượng người sống trăm tuổi ở Hoa Kỳ sẽ tăng gấp ba lần trong 30 năm tới.

Một số nhà khoa học cho rằng tuổi thọ của con người có thể là 150, một số người khác cho rằng còn nhiều hơn thế nữa.

Con người có thể sống lâu đến cỡ nào?

Mặc dù kỳ vọng sống trung bình đã tăng đáng kể trong thế kỷ qua, chủ yếu là nhờ cải thiện điều kiện vệ sinh và y học, nghiên cứu về quần thể người săn bắt hái lượm cho thấy những cá nhân thoát khỏi bệnh tật và cái chết dữ dội có thể sống đến khoảng thập niên thứ bảy hoặc thứ tám. Điều này có nghĩa là tuổi thọ của con người có thể là tĩnh: khoảng 70 năm, bonus thêm 10 năm nữa hoặc lâu hơn nhờ việc chăm sóc y tế tiên tiến và lối sống lành mạnh và thận trọng. Một số nhà di truyền học tin rằng “giới hạn cứng” khoảng 115 năm đã được lập trình vào bộ gene của chúng ta qua quá trình tiến hóa. Cụ bà Jeanne Clément, người sống lâu nhất đã được ghi nhận, mất năm 122 tuổi, con số đó là tối đa của tuổi thọ con người.

Lời khuyên để sống lâu của cụ Branyas

Dưới đây là một số bí quyết của cụ Branyas mà cụ cho là đã giúp mình sống được đến hơn trăm tuổi – ngoài yếu tố di truyền:

Tránh xa những người “độc hại”: Branyas cho biết việc “tránh xa những người độc hại” đã giúp cụ sống lâu như vậy.

Cụ có thể đúng. Một nghiên cứu năm 2020 được công bố trên Health Psychology cho thấy những người bị bạn đời của họ chỉ trích có nguy cơ tử vong sớm cao hơn — đặc biệt là người lớn tuổi.

Giữ quan hệ gần gũi mật thiết với gia đình: “Mối quan hệ gia đình mạnh mẽ, giàu có và quan tâm đóng vai trò như một tấm nệm giúp xoa dịu nỗi cô đơn”, Branyas đã đăng trên X vào đầu năm nay. Cụ cũng nói thêm rằng về mặt này cụ “gặp may”.

Cuộc nghiên cứu năm 2023 được công bố trên BMC Medicine cho hay việc tiếp xúc với những người thân yêu có liên quan đến việc sống lâu hơn. Nghiên cứu này cho hay trong suốt thời gian nghiên cứu, họ thấy những người lớn tuổi sống một mình và không được người thân đến thăm thường xuyên có nguy cơ tử vong cao hơn so với những người có người đến thăm thường xuyên.

Tích cực và không hối tiếc: Branyas đã đăng trên X vào tháng 12 năm 2022 rằng bà không lo lắng hay hối tiếc và rất tích cực.

Các chuyên viên về người sống thọ thuộc LongeviQuest, một tổ chức xác nhận độ tuổi của những người già nhất thế giới, nói rằng nhiều người sống thọ mà họ gặp “không lo lắng về những điều nằm ngoài tầm kiểm soát của họ”.

Một nghiên cứu năm 2023 của Đại học Complutense (Madrid) ghi nhận rằng việc tìm kiếm những điều tích cực trong cuộc sống là điều phổ biến ở những người sống thọ.

Tránh ăn quá nhiều: Branyas đã nói trong một bài đăng khác trên X từ năm 2022 rằng bà chưa bao giờ ăn kiêng nhưng “luôn ăn ít”.

Yumi Yamamoto, một chuyên gia về người sống thọ tại LongeviQuest nói rằng những người sống thọ Nhật Bản mà bà từng gặp đều ăn uống cân bằng và không ăn hoặc uống quá nhiều.

Ăn yogurt mỗi ngày: Yogurt có “vô số đặc tính tích cực cho cơ thể”, Branyas đã đăng trên X vào tháng 12 năm 2022. Bà cho biết bà đã ăn một hộp yogurt tự nhiên mỗi ngày.

Các chuyên viên dinh dưỡng thường khuyên nên ăn yogurt vì hàm lượng protein cao. Một nghiên cứu năm 2022 được công bố trên BMC Microbiology cho thấy yogurt có thể làm tăng sự đa dạng của vi khuẩn đường ruột, rất tốt cho sức khỏe đường ruột.

Nhưng có một số nhà khoa học trong lãnh vực nghiên cứu lão hóa đang phát triển nhanh chóng lại tin cho rằng chúng ta có thể sống lâu hơn nhiều. Một số ít hợp chất đã được chứng minh là có thể kéo dài tuổi thọ của động vật thí nghiệm một chút, nhưng một số nhà khoa học lại tham vọng hơn—tham vọng hơn rất nhiều.

Cụ Jeanne Clément, người sống đến 122 tuổi. Trong hình cụ đang hưởng thụ một điếu thuốc và một ly vang – tiêu chuẩn hàng ngày, năm cụ 117 tuổi

Như Tiến sĩ João Pedro de Magalhães chẳng hạn. Ông giáo sư ngành Molecular Biogerontology của đại học Birmingham này cho rằng con người có thể sống tới… 1,000 năm. Tức là lâu hơn cả ông Bành Tổ bên Tàu (800 tuổi). Chìa khóa mở cánh cửa trường thọ này là giải quyết tiến trình lão hóa ở cấp độ tế bào.

Magalhães nghiên cứu bộ gene của các loài động vật sống lâu, chẳng hạn như loài cá voi bowhead – sống đến 200 năm và hơn nữa, và loài chuột chũi không lông (naked mole rat) sống lâu đến 30 năm, để khám phá các yếu tố di truyền góp phần vào tuổi thọ của chúng. Năm ngoái, khi trả lời phỏng vấn của tạp chí Sciencetific American, ông thầy này cho rằng nếu các nhà khoa học có thể lập trình lại các gene liên quan đến lão hóa, tuổi thọ của con người có thể được kéo dài đáng kể (hoặc đáng sợ): từ 1,000 năm đến 20 ngàn năm!

Magalhães nói: Tôi thực sự đã thực hiện một số phép tính cách đây nhiều năm và thấy rằng nếu chúng ta có thể “chữa khỏi” tiến trình lão hóa của con người, tuổi thọ trung bình của con người sẽ là hơn 1,000 năm. Tuổi thọ tối đa, trừ khi gặp tai nạn và tử vong do bạo lực, có thể lên tới 20,000 năm…”

Bạn muốn biết mình sống đến bao nhiêu tuổi?

Trong khi mò tìm tài liệu để viết bài này, người viết đã lạc vô một trang mạng vô cùng thú vị: trang population.io của World Data Lab.

Vào trang này, bạn sẽ thấy đồng hồ đếm số người trên Trái đất (world population clock) và biết được bạn đang ở chỗ nào trong dân số thế giới. Bạn cũng có thể biết mình sống được đến tuổi nào. Population.io báo trước rằng tuổi thọ được xác định bởi nhiều yếu tố, và họ chỉ căn cứ trên ba yếu tố: độ tuổi hiện tại, giới tính và quốc gia nơi sinh nơi cư trú hiện nay.

Để thử chơi, người kể chuyện đưa vào máy tính của polulation.io một nhân vật giả định ở tuổi 60 (cỡ tuổi trung bình của các độc giả Thời Báo), thuộc nữ giới và đang sống ở Canada.

Kết quả đưa ra lúc 10 giờ sáng ngày Chủ nhật 25 tháng 8 năm 2024 như sau:

Già hay trẻ? Độc giả đó là người thứ 6,991,961,929 đang sống trên Trái đất, già hơn 86% dân số thế giới và già hơn 86% tổng số người ở Việt Nam.

Còn sống đến bao lâu nữa: Độc giả đó sẽ sống đến ngày 12 tháng 11 năm 2049 và thọ 85 tuổi (nếu không có các bệnh giết người như dịch, ung thư, bệnh tim và không gặp các tai nạn, kể cả thiên tai).

Đi xuống bên dưới, người kể chuyện nhập các chi tiết trên vào chỗ “Hãy tưởng tượng hôm nay bạn sống ở một nơi khác…” và chọn Canada, kết quả sẽ là người đó sẽ còn đến 28,2 năm nữa, sống đến 7 tháng 11 năm 2052 và thọ 88,9 tuổi!

Bạn hãy vào trang mạng đó, nhập ngày sinh, nơi đang sống, giới tính của mình vào xem. Cũng hay hay.

Đỗ Quân