Bài học từ khủng hoảng

Dưới con mắt của nhiều nhà nghiên cứu, biện pháp cách ly do Covid-19 đã tạo ra một loạt các cuộc thí nghiệm trong lãnh vực khoa học xã hội chưa từng có trước đây.
Đây có thể xem như những cuộc thí nghiệm mà không một ai tình nguyện tham gia, và rất nhiều những thay đổi trong xã hội mấy tháng qua đã gây ra không ít những khó khăn trong cuộc sống. Tuy nhiên, nếu nhìn ở quan điểm tích cực, tại sao ta không lợi dụng tình trạng hiện nay để học hỏi thêm kinh nghiệm hầu có thể mang lại hữu dụng cho cuộc sống của chúng ta về sau, chẳng hạn như kinh nghiệm về tiền bạc cũng như cách thức sống mà chúng ta đã trải qua trong thời gian qua. Kinh nghiệm này sẽ là những bài học quý giá giúp chúng ta ít nhiều trong việc kiểm soát chính cuộc sống của chúng ta để từ đó phần nào có thể mang lại hạnh phúc và bảo đảm về tài chánh cho cuộc sống một khi cuộc khủng hoảng hiện nay lắng dịu xuống.
Thời gian qua, với lệnh đóng cửa ban hành khắp nơi, thời gian ở trong nhà của mọi người có thể nói nhiều hơn bao giờ hết. Đối với những người tới tuổi chuẩn bị về hưu, tại sao không lợi dụng thời gian này để làm quen với cuộc sống nghỉ hưu xem có thích hợp với mình hay không.
Các nhà kinh tế vẫn thường khuyên những ai đang có ý định về hưu là hãy thử trước, cũng giống như ta thử lái một chiếc xe mới vậy, xem có thích hợp không trước khi quyết định. Lý do là vì nhiều người thường đánh giá thấp về những thói quen sinh hoạt trong cuộc sống từ bấy lâu nay bỗng dưng thay đổi đột ngột làm cho họ cảm thấy ngỡ ngàng.
Kết quả một cuộc nghiên cứu của Đại học Mannheim tại Đức cho thấy nhiều người cứ tưởng rằng khi nghỉ hưu người ta sẽ có nhiều thì giờ rảnh rỗi, nhàn hạ và từ đó cuộc sống của họ sẽ hạnh phúc. Nhưng sự thật là chỉ ít năm sau thì những người này bỗng cảm thấy hối hận vì quyết định này.
Đây là một lỗi lầm rất thông thường. Theo một nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang (Federal Reserve), cứ mỗi bốn người nghỉ hưu thì có hơn một người cuối cùng trở lại làm việc. Một trong những lý do chính là nhiều người về hưu thật sự không thích … nghỉ hưu.
Trong những điều kiện bình thường, rất khó để ta có cơ hội thử trước để tìm hiểu xem cuộc sống nghỉ hưu nó ra sao, là vì hầu hết mọi người đều quá bận rộn không thể lấy đâu được vài tuần nghỉ ngơi không phải làm gì. Nhưng đại dịch Covid-19 có thể mang lại cơ hội để nghiệm thử xem cuộc sống không phải làm gì hết nó như thế nào – đặc biệt đối với những ai trong thời gian qua hãng xưởng cho tạm nghỉ hoặc làm việc bán thời gian ở nhà.
Nếu là người gặp khó khăn với cuộc sống cách ly xã hội thì hãy nên suy nghĩ lại và trì hoãn dự định nghỉ hưu trễ hơn. Thay vì nghỉ hưu sớm thì nên tiếp tục làm việc thêm vài năm nữa. Nhiều người sau khi nghỉ hưu lại đâm ra nhớ sở làm, nhớ đồng nghiệp của họ và bỗng dưng thấy thì giờ rảnh rỗi của họ trở nên vô vị và thiếu mục đích.
Nghỉ hưu trễ hơn còn có cái lợi là bảo đảm thêm phần tài chánh cho cuộc sống. Nói chung, cứ mỗi năm làm việc thêm thì phần lợi tức sau khi nghỉ hưu sẽ được tăng thêm khoảng từ 5% đến 10%.
Một trong những ảnh hưởng lớn nhất đại dịch Covid-19 mang đến là việc chi tiêu của giới tiêu thụ giảm đáng kể. Theo các dữ liệu của NPD, một công ty nghiên cứu thị trường, mức độ chi tiêu của người Mỹ trong cuối tháng Tư đã sút giảm 23% so với cùng thời gian năm ngoái, là điều rất bất lợi cho kinh tế. Nhưng đổi lại, sự sút giảm này mang đến cho ta cơ hội hiếm có để tìm hiểu xem về sự tương quan giữa chi tiêu và hạnh phúc trong cuộc sống.


Các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng nghèo khổ gây ra nhiều tổn thất về mặt tinh thần. Tuy nhiên, cho đến nay các học giả vẫn còn tranh luận với nhau về đề tài là tiền có mua được hạnh phúc hay không, ít nhất là trong trường hợp khi người ta có đủ tiền để có thể trang trải cho những chi tiêu căn bản trong cuộc sống.
Ví dụ, một nghiên cứu của hai khôi nguyên Nobel về kinh tế là Daniel Kahneman và Angus Deaton cho thấy rằng những lợi ích về tinh thần do tiền mang lại bắt đầu giảm đi khi người kiếm được hơn $75,000 một năm. Những nghiên cứu gần đây hơn cho thấy sự giảm đi đó bắt đầu gần với con số $105,000.
Cùng lúc, một nghiên cứu của Ashley Whillans thuộc Phân khoa Kinh doanh của Đại học Harvard cho thấy rằng tiền có thể mua được hạnh phúc – là vì tiền có thể dùng để mua thêm thì giờ rảnh rang. Thay vì mua chiếc máy cắt cỏ thì tại sao không dùng tiền đó trả cho người khác cắt cỏ cho ta để ta được nghỉ ngơi thoải mái.
Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, ảnh hưởng của tiền lên cuộc sống của mỗi người có khác nhau, do đó tiền có mua được hạnh phúc hay không ở mỗi người cũng có những mức độ khác nhau. Đại dịch Covid-19 có thể cho ta cơ hội để tìm hiểu xem tiền ảnh hưởng đến cuộc sống của ta ra sao.
Hãy thử nghĩ xem việc giảm chi tiêu trong thời gian cách ly đã ảnh hưởng ra sao đến hạnh phúc cuộc sống của ta. Nếu ảnh hưởng đó nhiều thì nên tiếp tục theo dõi cảm xúc của mình trong khi cuộc sống đang dần trở lại bình thường. Cảm xúc có thay đổi gì khi ta cắt giảm chi tiêu 10%? Nếu cắt giảm 5% thì sao?
Mặt khác, nếu cảm thấycuộc sống vẫn không có gì thay đổi mặc dù đã thử chi tiêu ít hơn trước thì điều đó cho thấy là ta có thể tiết kiệm nhiều hơn.
Một trong những điều lo ngại về việc khuyến khích người Mỹ tiết kiệm thêm là nó có thể đưa tới tình trạng một số gia đình mắc nợ nhiều hơn vì đâm ra họ lại tiêu xài những món lớn. Tiêu xài là một thói quen (hay thói tật) rất khó thay đổi. Khi người ta quen tiêu xài rồi mà nay bắt nhịn thì làm sao chịu được. Tuy nhiên, nếu cuộc khủng hoảng Covid-19 dạy cho ta được bài học gì thì đó là nếu thấy tiêu xài ít đi mà cuộc sống vẫn được thoả mãn thì tại sao không làm.
Nhiều nhà nghiên cứu về hành vi con người tin rằng nhiều người không biết tiêu tiền cho có hiệu quả, ít nhất nếu mục tiêu là để đạt được mức hạnh phúc cao nhất.
Thomas Gilovich, giáo sư tâm lý học tại Đại học Cornell, nói rằng người ta thườngchi tiêu quá nhiều vào những thứ vật chất nhưng lại ít để ý tới những thứ mang lại trải nghiệm cho bản thân. Vấn đề của những thứ vật chất, ví dụ một chiếc áo len hay một đôi giày mới, là ở chỗ chúng đập vào mắt làm ta thích ngay nhưng rồi sau đó sẽ mau chán. Ngược lại, những thứ liên quan đến trải nghiệm, chẳng hạn như đi nghỉ mát, lại thường có khuynh hướng tạo ra niềm vui lâu dài và làm người ta nhớ hơn. Thậm chí sau khi đã về nhà rồi, dư âm của nó vẫn còn và vẫn gây được niềm vui khi người ta hồi tưởng lại khoảng thời gian cùng xum vầy cùng với những người thân yêu, xem lại những bức ảnh chụp về kỳ nghỉ. Những trải nghiệm này không nhất thiết phải tốn kém: một cuộc đi bộ trong rừng cũng có thể mang lại những giây phút hạnh phúc như khi người tađang ở trong một khu nghỉ mát sang trọng vậy.
Và trận đại dịch cho ta cơ hội để khám phá xem những thứ chi tiêu nào có thể mang đến hạnh phúc nhiều nhất.
Trước đại dịch, có lẽ nhiều người có thói quen đi ăn tiệm vài lần trong tuần. Nhưng kể từ khi cách ly, nhiều nhà hàng đóng cửa, có bao nhiêu người thấy nhớ những món ăn ở nhà hàng? Hoặc có thể phòng tập thể dục ta thường ghé vừa mở cửa lại và sắp tới đây là cửa tiệm quần áo quen thuộc. Vậy khi những nơi này mở cửa hoạt động trở lại thì cuộc sống của ta có thấy vui vẻ hơn không và nơi mở cửa nào làm cho ta vui nhất ? Những điều trên có thể giúp ta hiểu rõ hơn về những thứ vật chất gì sẽ mang lại nguồn hạnhphúc cho cuộc sống của ta cả trước và sau khi quyết định nghỉ hưu.
Theo nguyên tắc thông thường, hãy loại bỏ những thứ chi tiêu nào không làm ta bận tâm. Nếu có chi tiêu nào làm cho ta nhớ hay bận tâm đôi chút thì thử cắt giảm chi tiêu xuống một nửa để xem nó có ảnh hưởng gì không. Hãy đầu tư (chi tiêu) vào những thứ vật chất thật sự gây ảnh hưởng đến cuộc sống tinh thần của ta.
Đương nhiên những thử nghiệm này không hẳn là hoàn hảo là vì trong những thử nghiệm này không bao gồm ảnh hưởng từ bên ngoài, chẳng hạn từ những người thân quen. Những món ăn nấu ở nhà có thể kém ngon đi rất nhiều một khi lệnh cách ly được gỡ bỏ và nếu một ngày nào đó có người bạn khoe về một món ăn rất ngon của một nhà hàng vừa mới mở. Điều này có thể cám dỗ và kích thích vị giác của ta đến nỗi không thể cầm lòng được.
Cuộc đời là một chuỗi những thử nghiệm mang đến cho ta những bài học hữu ích. Trận đại dịch lần này cũng không ngoại lệ và vì thế ta không nên bỏ lỡ cơ hội.
Chúng ta đang sống trong một thời điểm mà xã hội đang có những thay đổi lớn sẽ làm ảnh hưởng tới cuộc sống của mỗi người và điều quan trọng là chúng ta hãy ráng học được những gì có thể học được từ những thay đổi này.
Huy Lâm

Tin tức khác...