Muôn Kiểu Đặt Tên

Trong gia đình, một đứa trẻ sinh ra là báu vật, là lộc của trời cho. Chưa kể bé được ra đời qua nhiều chặng gian nan “tìm con” của người mẹ. Lại là đứa con hiếm muộn, con của bà mẹ hay người cha đơn thân… Ngoài ra thời buổi kinh tế khó khăn, cách giáo dục con cái cũng chặt chẽ hơn xưa, tiểu gia đình chỉ có một hay hai con nên việc đặt tên con vô cùng quan trọng. Mới có bầu, thậm chí vợ chồng mới cưới đã bàn tính đặt tên con, lên mạng lục lọi hay nhờ cộng đồng mạng tìm hộ. Qua cái tên có thể đoán được ước vọng của cha mẹ gửi gắm vào con hay gia thế của đứa trẻ… Tên quan trọng thế nên từ mâu thuẫn trong việc đặt tên khai sinh cho con mới sinh, Lê Đức Hoàng ở Thanh Hóa đã dùng búa đinh đánh cha vợ tổn hại tới 41% sức khỏe.

Xưa kia với người có học đặt tên con có ý nghĩa lấy từ trong sách vở kinh điển: Hàm Long, Bội Châu… Còn lại thông thường người quê đặt tên theo vần với tên của cha mẹ. Như cha là Ấm thì con là Chén, Bát… Mẹ là Vung thì con là Nồi, Niêu…  Chị tên Vỏn, em tên Vẹn… Ba anh em ông Phạm Văn Trâu, Phạm Văn Bò và Phạm Văn Bê là con của một nhà nho ở làng Già, xã Lê Lợi, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương.

Tên thường đi theo mốt. Có thời rộ lên Diễm, có lúc nổi lên Vy hay My: Thúy Vy, Phương Vy, Giáng My, Ái My… Những tên Huyên, Nhu…, ngay cả Hảo, Điểu… bây giờ ít người đặt.

Những dòng họ to thường đặt tên đệm giống nhau để dễ nhận họ hàng. Như dòng họ Đặng Vũ, Nguyễn Khoa, Hồ Đắc, Trần Kiêm, Cao Xuân. Lê Phước… Dù đi xa mấy chỉ nghe họ cũng rõ cùng nguồn gốc.

Hoặc bắt chước tên của danh nhân. Có ông đặt tên hai con gái là Trưng Trắc, Trưng Nhị, có bà chọn tên Âu Cơ muốn con mình làm mẫu nghi thiên hạ chăng. Lắm người tên Huyền Trân, Ngọc Hân… công chúa yêu kiều…, Quốc Tuấn, Quang Trung… hùng danh đến nay…

Cuộc đời quyền uy lẫy lừng của phu nhân Tôn Trung Sơn –  tổng thống đầu tiên của Trung hoa Dân quốc – khiến nhiều người ái mộ đặt tên con là Khánh Linh. Gần đây có hai bạn tên Khánh Linh cùng trường đều học giỏi. Một cô ngành Kinh tế quốc tế và cô kia ngành Kinh doanh quốc tế tốt nghiệp xuất sắc Trường Ngoại thương với điểm trung bình tuyệt đối.

Đặc biệt ở miền Trung, nam giới thường được đặt tên chữ có hai chữ: Lê Bốn, Phan Phổ… chẳng hạn. Cho nên nghe tên hai chữ biết ngay dân vùng Quảng. Dù sao bây giờ ít tên hai chữ mà thường là ba chữ do nhu cầu đặt tên con cái đẹp hơn và đầy đủ ý nghĩa hơn.

Có người đặt tên con theo tên địa phương: Vĩnh Bình, Bắc Giang, Hà Đông, Phú Xuân, Kiến Tường…

Theo ngày sinh hay sự kiện như Nguyên Đán, Trung Thu… Qua trận dịch khủng khiếp Covid-19  là một giai đoạn trong cuộc đời mà ai trải qua cũng phải nhớ mãi. Vì thế Cô Na và Cô Vy là hai cái tên mà một người cha đặt cho cặp sinh đôi để kỷ niệm lần ba mẹ con “vượt cạn” thành công giữa đêm khuya mùa giãn cách. Khi cơn bão Linda đổ bộ vùng biển Cà Mau làm hơn 3.100 người chết năm 1997, có hai đứa trẻ chào đời được đặt tên là Hận Biển và Bão Biển.

Một số gia đình thường đặt tên với ước mơ đời con khá giả hay trong giới buôn bán mong muốn tài lộc đủ đầy: Kim Ngân, Ngọc Phú,…

Một ông khác dự định đặt tên con trai theo thứ tự là Trung, Hiếu, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín và con gái là Ngọc, Kim, Ngân, Châu, Báu. Tuy nhiên ông chỉ sinh được mười con. Tên Tín và Báu chưa được dùng đến. Trong tiểu thuyết Đò Dọc của nhà văn Bình Nguyên Lộc, người cha muốn đặt tên các con là Hương, Hồng, Hoa, Quá, Thơm. Tới cô Quá là con út rồi nên điệu nhạc Bình bán bị gãy ở chữ thứ tư. Cha của bà Năm Phỉ là một kỹ sư cầu cống, họ Lê tên Công, vốn là người thích chữ nghĩa nên đã chọn câu “Công Thành Danh Toại, Phỉ Chí Nam Nhi, Bia Truyền Tạc Để” để đặt tên cho 11 người con của mình. Các anh chị em của bà Năm Phỉ có nhiều người là nghệ sĩ nổi tiếng như: Ba Danh, Bảy Nam Chín Bia, Mười Truyền. Nhạc sĩ Vĩnh Bảo có vợ tên Trâm Anh. Bảy người con ra đời đều được ông đặt theo tên vợ: Thu Anh, Trung Anh, Tam Anh, Tùng Anh, Tú Anh, Tiến Anh, Tường Anh.

Cháu nội một nhà thơ được đặt tên Na Uy để nhớ tới một người bạn ân nhân đang sống ở xứ Bắc Âu đó. Kẻ sính ngoại đặt tên con là Mi Sen, Mai Cồ, Rô Nan Đô, Nguyễn Hoàng Nova, Lê Vũ Minguk, Trịnh thị Linca…

Đời tư của các nghệ sĩ được cập nhật thường xuyên trên mạng truyền thông đại chúng. Từ lúc yêu nhau trong bóng tối đến lúc công khai, trao nhẫn cầu hôn, đám cưới ngập tràn hoa, có bầu một tháng đến lúc nở nhụy khai hoa ở ngoại quốc… Nên các fan cũng hay sưu tầm tên con cháu mình qua tên các ngôi sao hay con của họ. Lúc phim ảnh Hong Kong, Đài Loan… tràn ngập màn hình thì nhiều trẻ mang tên Gia Huy, Gia Hân… Đến thời phim Hàn quốc nổi lên thì nào là Na Ra, Min Seo… Tưởng Trương Vô Kỵ chỉ là tên nhân vật trong truyện võ hiệp, ai ngờ cũng có cả ở ngoài đời.

Người Ca Dong ở các bản làng khu vực miền núi Quảng Ngãi mê phim Hàn tới nỗi đặt tên cho con là Đinh Ka Ki Wel, Đinh Un Giun Zờ… Điện thoại di động là món đồ dùng văn minh, hết sức tiện lợi nên xuất hiện các bé tên Đinh Nôkia, Đinh Samsung…

Một bác sĩ ở Hà Tĩnh mang tên Trần Pê Lê theo sở thích bóng đá của người cha “fan cuồng” của huyền thoại bóng đá Brazil. Với tình yêu dành cho bóng đá, một người cha khác đã đặt tên hai con là Nguyễn Pê Lê và Nguyễn La Tô.

Con trai đặt tên mạnh mẽ, chói lọi như Anh Hùng, Tuấn Tú, Huy Hoàng…con gái tên dịu dàng như Bích Liễu, Thùy Dung… Tên đệm của con theo cha và ý nghĩa mạnh mẽ. Cha là Hùng Anh thì con là Hùng Dũng, Hùng Mãnh… Cha là Trường thì con là Trường Giang, Trường Sơn, Trường Xuân…

Con gái dĩ nhiên mềm mại xinh đẹp hơn với Hoa, Thùy, Kiều… Gia đình chữ nghĩa đặt tên con với ý nghĩa thâm trầm như Thi Thư ngụ ý học nhiều, Minh Triết là thông hiểu sâu rộng, Tri Túc là biết đủ…Người cha muốn dạy con biết cách chấp nhận thua cuộc, nhìn người khác chiến thắng mà bản thân thấy vui thì đó cũng là chiến thắng nên có tên Lê Minh Win. Ước mong rạng rỡ hơn là Nguyễn Đỗ Y Khoa. Chẳng dè cậu này thi đậu vào trường Y thành phố thật khiến thiên hạ ngưỡng mộ ông bố bà mẹ quá sức.

Hoặc tên cũng gắn liền với… sự tích nào đó. Cô bị kẻ sở khanh “quất ngựa truy phong” hoặc nhà nội không nhận đã đặt tên con trai mình là Hoài Hận, Trường Hận… Cô khác họ Trần mất người chồng họ Dương khi còn đang mang thai; đứa trẻ ra đời đã mồ côi cha có tên là Dương Trần Thương Hoài…

Dưới miền Tây, do phát âm không chính xác nên nhiều trường hợp nhân viên hộ tịch ghi sai tên. Vân thành Dân hay Dâng, Oanh thành Quanh… và miền Bắc tên Trâm thành Châm, Trân thành Chân, Thùy Trang thành Thùy Chang… là thông thường. Cha mẹ không để ý nên tên ghi sai đó theo bé suốt đời.

Nay rất nhiều giấy tờ đi theo con người. Giấy khai sinh, thẻ căn cước, hộ chiếu, thẻ ATM… Tên kỳ dị hay dài quá… khó đọc, khó ghi, nên khi trưởng thành, người ta có thể xin đổi tên. Như chị Nguyễn Thị Kim Hoàng Linh Phương đã có tên mới là Nguyễn Kim Phương. Bộ Tư pháp đề nghị hạn chế họ tên của một người không được vượt quá 25 chữ cái…

Thời quân chủ, thí sinh đi thi phải thuộc tên của vua chúa để tránh phạm trường quy, nên khi viết phải đổi từ Minh Mệnh sang Minh Mạng, Ngô Thì Nhậm phải đổi thành Ngô Thời Nhiệm, Tông Đản thành Tôn Đản… Cũng vì e phạm húy nên ở miền Nam, họ Chu đổi thanh Châu, Vũ thành Võ, tên Hồng thành Hường, Bảo thành Bửu…

Đặc biệt có rất nhiều tên độc lạ.

Sau hai người con trai đầu, người cha mong sẽ có là con gái, nhưng thất vọng vì tiếp theo vẫn là cậu con trai Thế Thôi. Lớn lên, anh Thôi đâm ra thích cái tên lạ của mình vì nhờ đó mà khách hàng nhớ tên và anh có thể mở rộng các mối làm ăn. Có người còn tưởng nói đùa khiến anh phải đưa căn cước ra chứng minh. Trường hợp khác cũng phải chìa căn cước ra trong lần đầu hẹn hò là anh Tô Yô Ta ở Gia Lai!

Ngược lại, sau con gái đầu, lại tiếp là con gái, một người cha đặt tên Nam Nhi để hy vọng đứa thứ ba sẽ là trai. Cũng hy vọng trai nhưng sinh ra mụn con gái, người cha đặt tên con là Nguyễn Đặng Mạnh Lan Quân nghe như Mạnh Lệ Quân thoát hài. Sau đó lần lượt ba em trai Nguyễn Đặng Mạnh Quốc Vương, Nguyễn Đặng Mạnh Quốc Chiến, Nguyễn Đặng Mạnh Quốc Thắng.

Đây đó vẫn có những tên cực lạ. Ông Mai Văn Cán ở Quảng Nam bực tức việc phải ra xã nộp phạt sáu ngàn rưỡi đồng nên đặt ngay tên con là Mai Phạt Sáu Ngàn Rưỡi Đồng. Anh này mới đổi tên thành Mai Hoàng Long. Một bé trai sinh năm 2013 tên Trần Trọng Quá Đẹp Trai.

Anh Phan Quốc Huy (An Giang) đam mê tốc độ đặt tên con trai là Phan Hết Gas Hết Số để nhớ những kỷ niệm khi chạy xe.

Chàng trai Khánh Hòa Sử Đỗ Lê Quốc Văn có ba họ gồm họ của cha, mẹ, bà ngoại và tên đầy chất học thuật, chứa đủ hai môn thi khối C nhưng tự nhận lười học. Cậu chấp nhận bỏ dở ngành xây dựng, theo đuổi đam mê chụp ảnh

Để đầy đủ ý nghĩa hoặc do sở thích đặc biệt của ông nội là dân Khmer, bà nội gốc Hoa, đã đặt tên cháu vừa quá dài vừa lạ. Cô Danh Thị Mộng Thùy Việt Kiều Ỏn cho biết khổ sở nhất thời đi học là những lần làm bài thi. Cô nói: “Bạn bè làm được nửa đề, mình mới viết xong cái tên”.

Ông Lê văn Bốn ở Nhà Bè đặt tên hai con gái đầu là Lê Hiếu Nghĩa Đệ Nhất Thương Tâm Nhàn, Lê Hiếu Nghĩa Đệ Nhất Thương Linh Phượng và cậu út tên dài nhất là Lê Hoàng Hiếu Nghĩa Đệ Nhất Thương Tâm Nhân. Ông Đào Sinh Hoạt ở Thái Nguyên đặt tên cho cô con gái thứ ba ngắn hơn, chỉ là Đào Thị Long Lanh Kim Ánh Dương thôi.

Mang một cái tên độc, lạ cũng rất thú vị.

Saigon cô nương