Con đường trở thành “con nợ” của người nghèo bán vé số 

Nếu ai đó xưng tụng cuộc sống ngày nay bên Việt Nam rằng xã hội phát triển lắm, cái gì cũng có, đời sống người dân thay đổi nhiều lắm thì xin hãy nghe những câu chuyện dưới đây, được trích từ phóng sự nhiều kỳ của một tờ báo lớn trong nước, chứ không phải của “thế lực thù địch”, để thấy đó là sự phồn vinh giả tạo…

Vòng xoáy vé số  “mua đứt bán đoạn”

Báo cáo kiểm toán ngày 9/7/2026 của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam cho thấy 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đạt doanh thu năm 2025 hơn 155,500 tỉ đồng (hơn 6 tỉ USD), nộp ngân sách gần 52,000 tỉ đồng.

Công ty Xổ số kiến thiết Hậu Giang chi hơn 14 tỉ đồng tiếp khách đại lý vé số trong giai đoạn 2024 – 2025.

Các công ty xổ số kiếm tiền dễ dàng, các đại lý vé số hốt bạc và được “cưng chiều” thế đó, còn những người bán vé số dạo thì sao?

Mỗi ngày, khi phố phường còn chưa thức giấc, những người bán vé số dạo đã bắt đầu hành trình mưu sinh. Họ đi qua từng con hẻm, góc phố, quán ăn, chắt chiu từng đồng hoa hồng để trang trải cuộc sống.

Khoảng một năm trở lại đây, mọi thứ thay đổi, quy định “ngầm” từ đại lý vé số khiến người bán dạo gần như phải gánh toàn bộ rủi ro.

“Đại lý nói không nhận lại vé dư. Mình biết vậy thì làm thôi, quy định ngầm mà”, một bà cụ bán vé số dạo nói. 

Khi những cơn mưa bất chợt đổ xuống, người mua thưa vắng, những xấp vé số khó bán hơn, trong khi tiền vốn vẫn phải trả đủ. Vé tồn không chỉ khiến một ngày công cốc mà còn có thể đẩy những người vốn đã nghèo khó vào cảnh nợ nần.

Căn phòng trọ chật hẹp, ẩm thấp, chưa đầy 10 m2 nằm trong con hẻm nhỏ trên đường Trần Văn Ơn, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM là nơi ở của bà Nguyễn Thị Hường (68 tuổi, quê Gia Lai). Gần 40 năm bán vé số dạo ở thành phố này, bà hiếm khi được nghỉ, trừ những lúc đau ốm đến mức không thể gượng dậy.

Nhưng ngay cả khi không thể bước chân ra đường, bà vẫn chẳng thể yên lòng. Bởi số vé đã lấy về nếu không bán hết, bà phải tự gánh chịu.

Mỗi ngày, bà Hường thức dậy từ 4 giờ sáng tụng kinh, đến 8 giờ bắt đầu đi bán vé số cho đến chiều. Sau khi trở về phòng trọ tắm rửa, ăn tối, bà lại tiếp tục ra đường lúc 20 giờ, bán đến 1 – 2 giờ sáng hôm sau. Những hôm trái gió trở trời, các khớp xương đau nhức, bà vẫn cố đi vì còn tiền ăn, tiền trọ và những khoản nợ phải lo.

Bà đi qua quá nhiều tuyến đường nên chẳng thể nhớ mỗi ngày đã đi bao nhiêu cây số. “Ngày nắng tui lấy 350 vé, chịu khó đi thì bán hết. Song, những ngày mưa, với số lượng 250 vé mỗi ngày lại rất ế ẩm”, bà kể.

Theo bà Hường, trước đây, người bán dạo có thể trả lại vé ế cho đại lý trước 13 giờ hằng ngày. Tuy nhiên, khoảng 4 năm trở lại đây, nơi bà lấy vé không còn nhận lại số vé tồn. Những tờ vé chưa bán được cứ thế trở thành tiền nợ, trong khi ngày hôm sau bà vẫn phải lấy vé mới để tiếp tục mưu sinh.

Hiện bà Hường nợ đại lý 15 triệu đồng tiền vé số. Khoản nợ tích tụ từ những ngày bán không hết, không thu hồi đủ tiền vốn. Muốn tiếp tục có vé bán vào ngày hôm sau, bà lại phải lấy nợ rồi cố gắng bán để trả dần.

“Tôi nợ mười mấy triệu là còn ít, có người vay nợ mấy chục triệu, làm không đủ trả tiền góp cho người ta. Thế mới nói đã nghèo còn mắc eo, đủ khoản nợ trên đầu nhiều lúc không biết phải xoay xở như thế nào”, bà Hường thở dài.

Gần 40 năm bươn chải, bà đã quen với những nhọc nhằn của nghề. Nhưng ở tuổi gần 70, chỉ cần vài ngày mưa bán không được, khoản nợ vốn đã nặng nề lại có thể tăng thêm.

“Tôi không đòi hỏi gì, ngày nắng tụi tôi còn ráng đi bán được, nhưng ngày mưa thì thảm lắm. Có những ngày lội nước ngang đầu gối, xe máy, xe hơi đi qua tạt nước từ đầu tạt xuống, xấp vé số phải quấn trong bọc ni lông, tôi phải kêu cứu, nhờ người đi đường mua giùm”, bà kể, mắt đỏ hoe.

Điều bà mong mỏi là các đại lý có thể thương tình, tạo điều kiện cho người bán dạo trả lại vé ế trong mùa mưa, để họ còn đường xoay xở thay vì phải một mình gánh chịu mọi thiệt hại.

Vé ế, nợ chồng nợ

Cũng sống dựa vào từng đồng hoa hồng, bà Nguyễn Thị Bé (73 tuổi) đã có 5 năm theo nghề bán vé số dạo. Đôi tay run rẩy xếp lại những tờ tiền lẻ vừa nhận từ khách, bà kể giá cả sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, trong khi thu nhập từ công việc này vẫn chẳng thay đổi.

“Ổ bánh mì từ 8.000 – 10.000 đồng nay đã lên 20.000 đồng/ổ, nhưng hoa hồng từ những tờ vé số mà tôi ‘lội thân già’ đi bán mỗi ngày vẫn chỉ có 1.000 đồng”, bà Bé nói.

Mỗi ngày, bà đi từ sáng đến tối, len lỏi qua các con hẻm, quán nhậu, bán được khoảng 350 tờ vé số. Số tiền hoa hồng ít ỏi ấy là nguồn thu nhập để bà trang trải sinh hoạt, khám bệnh và các chi phí gia đình. Nhưng những hôm ế khách, số vé không bán hết đồng nghĩa với việc bà ôm nợ.

Nỗi khổ vì vé ế đôi khi còn đi cùng những rủi ro khác. Có hôm, vừa bán được khoảng 50 tờ, bà chưa kịp mừng đã bị lừa. “Có cậu kia mang vé số giả đến đổi cho tôi, đưa tiền cho cậu ấy xong, tôi mới biết mình bị lừa”. Sau lần đó, bà không còn nhận đổi vé trúng thưởng nữa.

Để tránh phải ôm vé khi gần đến giờ xổ số, bà Bé đành tìm đủ cách xoay xở. Có lúc bà cho khách mua chịu, có lúc chấp nhận bán rẻ để thu lại phần nào tiền vốn. Nhưng cách làm ấy cũng khiến bà đối diện với những khoản nợ khó đòi. Có người nợ bà đến 20 triệu đồng mà đến nay vẫn chưa trả.

“Tôi cũng không dám đòi, vì thà cho nợ, hoặc bán cho họ giá 8.000 đồng/vé còn hơn phải ôm. Chờ khi nào trúng số người ta mang trả”, bà Bé nói. Tuy nhiên, theo bà “nếu cứ ôm vé miết thì đổ nợ, vì tôi già rồi, ngoài đi bán vé số có biết làm gì nữa đâu để gồng gánh”.

Trên vỉa hè đường Lạc Long Quân, quận 11 cũ, một buổi sáng tháng 10, bà Hai (70 tuổi, quê Lâm Đồng) ngồi bên “quầy” vé số nhỏ của mình. Gần 4 năm trước, bà rời quê đến thành phố này, chọn nghề bán vé số dạo để kiếm tiền trang trải cuộc sống.

Từ xấp vé ban đầu khoảng 100 tờ, nhờ cần mẫn đi khắp hang cùng ngõ hẻm, bà nâng số lượng lên 300 tờ mỗi ngày. Nếu bán hết, bà lãi 300,000 đồng, dùng để trả tiền trọ, ăn uống và gửi về quê cho chồng, cho cháu.

Thế nhưng, hành trình mưu sinh ấy không chỉ có những bước chân mỏi mệt mà còn cả những lần bị lừa. Có người giả vờ mua vé, cầm xấp vé lựa tới lựa lui rồi bất ngờ phóng xe đi mất, khiến bà mất vốn.

Do đôi chân đau nhức khớp, không thể làm việc nặng nhọc, bà vẫn bám lấy nghề bán vé số để tự lo cho mình, đỡ phần nào gánh nặng cho con cái. Nhưng đại lý nơi bà lấy vé không nhận lại số vé bán không hết. Những ngày mưa gió, khách thưa vắng, bà lại phải tìm cách bán hết số vé còn tồn trước giờ xổ.

Bà thường nhờ khách quen mua giúp. Có người chưa có tiền, bà cho nợ, hẹn hôm sau trả. Với bà, bán chịu đôi khi còn dễ chịu hơn giữ lại những tờ vé không bán được, bởi ngày hôm sau vẫn cần tiền ăn uống và mua vé mới để tiếp tục công việc.

“Nhiều khách quen, tôi biết địa chỉ nhà họ thì tôi ghé nhờ người ta mua giúp những hôm ế ẩm, gần đến giờ xổ. Nếu họ chưa có tiền, tôi cho họ nợ rồi mai lấy”, bà Hai kể.

“Ôm vé thì mất vốn, ôm 1 – 2 tờ thì còn được nhưng có những ngày mưa gió bán ế, chân cẳng đau nhức tôi đi không nổi mà phải ôm cả chục tờ thì mai lấy gì chi tiêu”, bà nói, giọng run run.

TP.HCM mùa mưa khiến cuộc mưu sinh vốn nhọc nhằn càng thêm chông chênh. Khi đường phố ngập nước, người đi đường vội vã tìm chỗ trú mưa, những người bán vé số vẫn cố tìm khách, giữ cho xấp vé khô ráo và mong bán được càng nhiều càng tốt. Nhưng có những ngày, dù đã đi đến mỏi nhừ đôi chân, số vé còn lại vẫn nằm nguyên trong tay.

Với họ, một tờ vé không bán được không chỉ là món hàng tồn, mà còn là phần tiền vốn chưa thể thu hồi, là bữa cơm ngày mai và khoản nợ có thể kéo dài thêm. Những cơn mưa rồi sẽ tạnh, nhưng hành trình mưu sinh của những phận đời ấy vẫn tiếp diễn.

Điều họ mong mỏi không phải sự ưu ái đặc biệt, mà là thêm một chút cảm thông, một cách chia sẻ rủi ro hợp tình hơn trong những ngày mưa gió. Bởi sau mỗi xấp vé số là một cuộc đời đang cố gắng tự nuôi sống mình; và với những người đã ở tuổi xế chiều, đôi khi chỉ cần không phải ôm thêm nợ sau một ngày cố gắng hết sức cũng đã là một sự nhẹ nhõm.

Đi bộ gần 30 km bán 200 tờ vé

Một buổi trưa ngày hè, cái nắng Sài Gòn hắt lên từ mặt đường nhựa khiến không khí như đặc quánh lại, nóng đến mức người đi đường cũng phải vội vã tìm chỗ trú. Trên đường Phạm Văn Hai, quận Tân Bình cũ, giữa dòng xe cộ ngược xuôi không dứt, bà Nguyễn Thị Kim Hiền, 56 tuổi, lặng lẽ bước đi. Dáng người nhỏ thó, tay ôm xấp vé số dày cộm trước ngực, bà len lỏi giữa những ánh nhìn vội vã, như một phần rất nhỏ bé của đô thị khổng lồ này.

Điều khiến người ta chú ý đến bà Hiền không phải là tiếng rao mời, vốn cũng đã trở nên quen thuộc ở nhiều phố phường, mà là cơ thể đầy những khối u lớn nhỏ nổi chi chít. 

Những cục u gồ lên khắp tay, mặt, cổ, khiến hình hài bà Hiền trở nên khác biệt giữa đám đông. Bà kể, chúng bắt đầu xuất hiện từ khi bà mới 18 tuổi và cứ thế lớn dần theo năm tháng.

“Tui từng đi khám, nhưng bác sĩ cũng không biết đó là bệnh gì. Nó không đau, không ngứa nên thôi… để vậy luôn”. 

Với bà, chuyện bệnh tật dường như là thứ xa xỉ khi cái ăn, cái mặc mỗi ngày còn chưa đủ. “Mà có biết bệnh thì cũng đâu có tiền chữa”, bà nói thêm, ánh mắt thoáng buồn.

Mỗi ngày, bà nhận hơn 200 tờ vé số từ đại lý. Để bán hết, bà phải cuốc bộ từ sáng sớm đến tận khuya, có hôm đi đến 20 – 30 km, len qua từng con hẻm, từng quán ăn, từng góc phố. Nhưng ngày may mắn thì hiếm, còn những ngày ế ẩm lại chiếm phần nhiều, bà kiếm chỉ vài chục ngàn đồng.

“Tui ôm vé số hoài… khi thì mưa gió, khi thì mệt, khi thì bệnh. Bán không hết”, bà nói chậm rãi.

Những tờ vé số bán không hết không thể trả lại, bà phải tự bỏ tiền túi ra bù, số tiền là cả bữa ăn của ngày hôm sau.

Trong cách nói ấy là sự chấp nhận, bởi bà hiểu mình không có lựa chọn nào khác. Nghề này là nguồn sống duy nhất, dù ngày càng bấp bênh.

“Bữa nào bán hết thì có tiền đi chợ. Bữa nào ế thì đi xin cơm từ thiện”, bà kể. 

Ở một góc khác của thành phố, nơi ngã tư đường Nguyễn Biểu – Trần Hưng Đạo, quận 5 cũ, ông Chiến, 62 tuổi, chậm chạp xoay bánh xe lăn giữa dòng xe cộ đông đúc. Một nửa cơ thể ông bị liệt sau cơn tai biến hơn chục năm trước, khiến mỗi chuyển động đều trở nên khó khăn. Giữa dòng người vội vã, chiếc xe lăn của ông di chuyển chậm rãi, lặng lẽ như chính cuộc đời ông.

Mỗi ngày, ông cố gắng bán được khoảng 100 tờ, có hôm khá hơn thì được nhiều hơn một chút. Nhưng cũng không ít ngày, vé số vẫn còn nguyên xấp khi trời đã xế chiều.

Với ông Chiến, đó là cả một gánh nặng thực sự. “Ôm 1 – 2 tờ còn đỡ, chứ ôm 10 tờ là chết”, ông thở dài, ánh mắt nhìn xa xăm.

Giữa một đô thị sôi động, nơi những tòa nhà cao tầng mọc lên không ngừng và nhịp sống luôn hối hả, những người bán vé số dạo như bà Hiền, ông Chiến vẫn lặng lẽ mưu sinh từng ngày. 

Ở đó, mỗi tờ vé số không bán được không chỉ là một món hàng tồn, mà còn là một phần bữa ăn, tiền trọ, hay đơn giản là cơ hội để họ có thể sống sót qua thêm một ngày nữa trong thành phố này.

Đ.D