Một bài học quý: Hãy hoài nghi, hãy đặt câu hỏi

Có độc giả viết thư “méc” với Chủ nhiệm Thời Báo rằng Chuyện Mỗi Tuần làm như là chỗ để Ký Gà xả xú páp (không biết đầy lên vì cớ gì). Ổng viết vầy: “Rất hiếm khi thấy ổng khen, đọc … cũng được nhưng mà lâu lâu cần đổi món.”
Ông chủ Thời Báo hỏi, “Lâu lâu ông khen một cái được không?”
“Được quá chớ!” KG sốt sắng trả lời (hy vọng sẽ được tăng lương), và sốt sắng kiếm chuyện để khen.
Như bạn đọc đang thấy, tuần nầy sẽ toàn chuyện khen, mát rượi.
Để vô thẳng chuyện nghen.
Lâu nay, nhờ sự phổ biến của anh-tẹc-nét và các phương tiện truyền thông xã hội – như youtube, facebook, twitter, instagram… thông tin được lan truyền với tốc độ của anh-tẹc-nét.
Ngoài chuyện nhanh, còn có chuyện dễ. Chỉ cần chỉ chuột vô địa chỉ meo của người muốn gởi, nhấp một cái là nó đi cái ót tới nơi. Rồi lại còn dễ gởi cho nhiều người một lúc, cũng chỉ một lần chỉ chuột, nhấp một cái, thông tin đi tới cả trăm người ở những nơi xa xôi vạn dặm.
Với facebook, lại còn không cần biết người mình gởi là ai nữa, chỉ cần “share” là không biết bao nhiêu người sẽ thấy cái thông tin mình muốn “chia sẻ”.
Nhưng cũng chính vì chuyện dễ, nhanh và tiện lợi nầy, và cái tánh dễ dãi của con người (nhứt là những vị quá hưởn) mà tin vịt, kiến thức dỏm hoành hành tràn lan.
Đặc biệt là những thông tin, kiến thức liên can tới những thứ mà người ta sợ, tỷ như các chứng bịnh. Người ta “chia sẻ” cho nhau hàng tỷ thứ thuốc tiên thuốc thánh…từ những thứ không tốn xu nào, đầy ngoài vườn, góc rừng, mé biển cho tới những thứ phải lên tới chưn Hy mã lạp sơn mới kiếm ra.
Mà họ chia sẻ thiệt nhanh, rồi cũng tin thiệt nhanh, không thèm kiểm tra, kiểm chứng gì ráo trọi.
Riết rồi, chơn giả lẫn lộn.
Để thử, và để dạy cho người dùng net một bài học, ông thầy giáo Jonathan Jarry (KG kêu ổng bằng thầy bởi ổng là một nhà sinh vật học làm việc ở trường Đại học McGill Canada, cũng là chuyên viên thông tin khoa học của trường) bèn dựng lên một cái video rồi gởi lên Youtube.
Video có đề tài hấp dẫn: một thần dược trị ung thư hiệu quả, dễ kiếm, mà lại không tốn cắc nào.
Quá hấp dẫn, phải không.
Ý tưởng về cái video nầy nảy ra sau khi ổng được một người bạn gởi cho một cái video mà người đó kiếm được trên anh-tec-nét. Video nói về một phương thuốc chữa lành bịnh ung thư đã bị chánh phủ dìm cho chìm xuồng. Người bạn hỏi chuyện đó có thiệt hay không, nếu không thiệt, tại sao nó lại được tới 6 triệu “viu” (lượt người coi) lận. (Cái video đó chỉ là một trong hàng trăm video cùng một đề tài, và tất cả đều được cả triệu views.)
Đương nhiên là dỏm rồi, nhưng chuyện nầy làm cho thầy Jarry thấy rầu rĩ. Những thông tin bá láp – và bá đạo đó, đó lại được cả triệu người quan tâm, trong lúc những video về khoa học thứ thiệt trên kênh Youtube Separating Sense From Nonsense của nơi ổng làm việc phổ biến ra còn lâu mới có được một vài trăm ngàn lần view.
Ông Jarry đặt tên cho cái video của ổng tên là This NATURAL TRICK can CURE YOUR CANCER. (Thứ mẹo thiên nhiên nầy có thể chữa khỏi bịnh ung thư của bạn)
Nó mở đầu như vầy “Phương thuốc thần diệu trị ung thư nầy đã được biết tới từ thập niên 1800…nhưng kiến thức nầy đã bị các công ty dược phẩm dìm chết”.
Màn hình chuyển qua hình ảnh một nhơn vật trí thức, đạo mạo: Năm 1816, Bác sĩ Johan R. Tarjany khám phá ra rằng một loài rêu có thể giết các tế bào ung thư. Video chuyển sang một tấm hình của một người đàn ông khác.
Sau đó, là hình của rêu và bọt nước: Loài rêu furnariidae karkinolytae mọc tùm lum ở thị trấn quê nhà của ổng và làm cho ổng mê mẩn thời còn nhỏ
Tarjany thấy rằng một phân tử mà rêu này tạo ra có thể thay đổi một cách chọn lọc xoắn kép (double helix) DNA của tế bào ung thư. Khi bị thay đổi xoắn kép, tế bào ung thư sẽ chết. Tarjany bắt đầu bỏ cái thứ rêu đó vô thức ăn của mình. Kết quả là ổng không bao giờ phát ung thư cả. Cái hoạt chất này đã bị FDA (Cơ quan quản trị thực phẩm và thuốc men Huê kỳ) cấm chỉ… nhưng bạn có thể tìm được nó trên mạng…
Phần đầu, dài 41 giây của video đó như vậy.
Trong vòng chưa tới hai tuần lễ, số người coi cái video của ổng đã vượt con số 6 triệu, khiến ổng vui quá trời.
Ổng nói rằng ổng đã chứng minh được rằng người ta tớp táp nhào vô những tin tức/ kiến thức ba sàm, vô căn cứ chỉ cần nhìn thấy một cái tựa hấp dẫn, bất kể những chi tiết rõ ràng là xạo ke, tiền hậu bất nhứt lồ lộ ở trỏng.
Nhưng ổng còn mừng hơn nữa vì trong cái video của ổng, ổng đã gài vô một bài học: phải dùng cái đầu đề nhận xét / phán đoán những gì được trình bày, và phải phối kiểm những gì được đưa ra trước khi tin nó và… chia sẻ nó.
Từ giây thứ 42 trở đi, ổng phân tách những gì được trình bày trước đó.
– Không có Dr. Johan Tarjany, bởi đây chỉ là sự sắp xếp lại các chữ cái của tên người làm ra video, Jonathan Jarry.
– Hai cái hình của ông đốc tờ đó là của hai người khác nhau, một người là ông OttoMaass, trưởng khoa Hóa trường McGill từ năm 1937 tới năm 1955.
– Cái món rêu /thuốc thần nầy được cho là được tìm ra năm 1816, nhưng mãi tới năm 1952 người ta mới biết được rằng DNA có hình xoắn kép.
Video của thầy Jarry kết thúc bằng lời dặn dò:
Điều quan trọng là: Hãy hoài nghi. Hãy đặt câu hỏi.
Hy vọng rằng 10 triệu người đã coi cái video đó đã coi tới hết!
Nếu bạn chưa coi thì nó ở đây https://www.youtube.com/watch?v=3_a181Xkla4

Sự thâm thúy của Nữ Hoàng Anh
Bạn có nhớ Bà Queen Elizabeth đệ Nhị năm nay bi nhiêu tuổi hông?
Chín mươi hai. Bả sanh năm 1926.
Ký Gà không khoái vua chúa, và đã từng có lần “đặt vấn đề” với bả về chuyện ngồi lâu quá trên cái ngai vàng, để ông con bạc tóc vì chờ đợi. Không chừng, ổng đi trước bả nữa.
Nhưng phải công nhận rằng cái minh mẫn, sáng suốt của Nữ hoàng Elizabeth còn đầy đủ cả. Nó lại được thể hiện rành rành trong tuần vừa rồi, khi bả phải bịt mũi đón tiếp vị tổng thống phách lối của Huê kỳ.
Chuyện nầy, KG đọc được trên tờ nhựt báo Ăng lê The Guardian, do bà bỉnh bút Hadley Freeman, một chuyên viên về thời trang, kể trong mục Ask Hadley mà bả phụ trách.
Bà Hadley viết rằng trong lúc các nhà lãnh đạo quốc tế mệt mỏi vì không biết đường nào để đối đáp với Trump, thì có một người đã “thiệt sự biết làm thể nào để trên chưn ông ta mà không ai để ý”.
Trước hết là chuyện bà Nữ hoàng chỉ cho Trump chỗ nào để đi khi ông nầy ngơ ngáo khi duyệt qua đội vệ binh hoàng gia ở Điện Windsor. Coi khúc video nầy thấy giống y bà mẹ chỉ cho thằng con ngờ nghệch phép tắc nơi nghiêm trang, long trọng vậy.
Nhưng phải tới khi Hadley phân tách cách ăn bận và chọn đồ trang sức của Nữ hoàng Anh người ta mới thấy hết được sự tinh tế và thâm thúy của bà cụ 92 tuổi nầy.
Bà Hadley nói rằng trong đoạn phim kể trên, cách ăn bận – trang phục, của hai người thể hiện sự tương phản về… giáo dục và đẳng cấp. Tổng thống Mỹ bận bộ đồ lớn nhàu nát giống như mới mọi ở đáy đống đồ dơ dưới bê dờ mần chờ giặt ra và nhứt định không thèm gài cái nút áo vét lại (đặc điểm cách ăn bận của Trump, cho thấy bản chất trọc phú của ảnh) thì bà Nữ hoàng gọn ghẽ, trang trọng và quý phái trong bộ đồ màu xanh lơ với cái nón cùng loại và màu vải.
Nhưng điểm đặc biệt, chính bà Hadley cũng chỉ nhận ra sau khi được một người có tên trên mạng twitter là @SamuraiKnitter chỉ cho thấy, là những cái brooch – kim trang sức gài áo mà Nữ hoàng đeo trên ngực trong ba ngày Trump có mặt ở Anh quốc.
SamuraiKnitter nói Nữ hoàng Elizabeth rất thích brooch và hộp đồ trang sức của bả có hàng trăm cái brooch. Mỗi ngày, bà chọn mang tùy theo ý nghĩa của sự kiện mà mình sẽ tham dự trong ngày. Tỷ như cái có hình hai trái tim trong hôn lễ của Kate và William, huy hiệu của các đơn vị mà bả viếng thăm… (https://twitter.com/SamuraiKnitter/status/1018570246037352449)
Trên nguyên tắc, Nữ hoàng Anh không được phép bày tỏ thái độ với quốc khách, và người Anh cũng nổi tiếng về khả năng giấu tình cảm (vậy nên mới có thành ngữ “phớt tỉnh Ăng lê”), nhưng dịp nầy, bả đã kín đáo nói lên ý nghĩ của mình với ông khách mà gần như cả nước Anh đều thấy gớm nầy.
Trong ba ngày Trump ở Anh quốc, nếu để ý, người ta thấy Nữ hoàng Elizabeth mang ba cái brooch khác nhau.
Ngày thứ nhứt, bả mang cái brooch màu xanh dương giản dị do cựu Tổng thống Huê kỳ Obama tặng. Đây là quà vợ chồng Obama mua bằng tiền túi, không phải quà nhơn viên Bạch ốc mua cho tổng thống dùng giao tế.
Ngày thứ hai, bả gài cái brooch được Canada tặng nhơn lễ mừng 50 năm trị vì. Cái kim gài nầy mang tên là Sapphire Jubillee Brooch mang hình một bông tuyết, tượng trưng cho xứ sở mà Trump vừa gây gổ, cũng là xứ sở mà bả vẫn còn là người đứng đầu.
Tới ngày thứ ba, ngày mời trà vợ chồng Trump và bị Trump cho đợi 12 phút, Nữ hoàng mang cái brooch kim cương mà trước đó mẹ bả từng mang để dự tang lễ của Anh hoàng George đệ lục. Ý nghĩa thiệt rõ ràng: hổng có chi là vui vẻ cả.
Bà Hadley kết luận theo kiểu World Cup: Queen’s brooches: 3 Trump: 0.
Ký Gà

Tin tức khác...