Mặt trái của bóng đá thế giới

Giải World Cup năm nay với khí thế hừng hực lửa trong suốt một tháng mùa hè làm cho nhiều người mất ăn mất ngủ để theo dõi không dám bỏ sót trận nào cho thấy một điều không thể chối cãi rằng bóng đá là bộ môn thể thao lớn nhất trên thế giới mà không một môn thể thao nào có thể so sánh với nó. Hàng tỷ người chơi và theo dõi say mê các trận đấu của bộ môn này. Nhiều cầu thủ hàng đầu thế giới đến từ những cộng đồng nghèo khổ thường bị gạt sang bên lề của xã hội xung quanh. Và đó là một phần lý do vì sao bóng đá lại có sức lôi cuốn đến như thế, và đối với nhiều người, bóng đá là nơi mang đến hy vọng, nơi thậm chí những đứa trẻ nếu được sinh ra trong những hoàn cảnh khó khăn nhất vẫn có thể trở thành những ngôi sao bóng đá được vạn vạn người xưng tụng.

Ở bộ môn bóng đá nam hiện có rất nhiều tổ chức và hiệp hội cho người bủa đi khắp thế giới để tìm tài năng và sau đó đem về đào tạo. Nhiều cầu thủ trẻ có triển vọng được ký hợp đồng với các câu lạc bộ mà một phần lớn công việc kinh doanh của họ là lệ thuộc vào việc mua bán trao đổi các hợp đồng trên trong thị trường quốc tế. Số tiền trả cho các cuộc trao đổi cầu thủ này trong mấy thập niên qua cứ ngày càng tăng cao đến chóng mặt. Mùa hè năm ngoái, đội Paris Saint-Germain, được sự hỗ trợ tài chánh từ một số nhà đầu tư Qatar, đã lập kỷ lục khi mua về ngôi sao bóng đá Brazil là Neymar từ đội Barcelona với số tiền lên tới $263 triệu. Với những cầu thủ thượng thặng, cũng như các câu lạc bộ và những tay trung gian liên hệ đến ngành kinh doanh bóng đá, cơ hội kiếm tiền lúc nào cũng sẵn sàng. Đối với số đông những cầu thủ còn đang ươm mộng, cơ hội để thành công là cực nhỏ và cái giá phải trả là cuộc đời của họ, mà trong nhiều trường hợp lại khá cay đắng và tàn nhẫn.

Những cầu thủ còn đang trau dồi tài nghệ và chưa nổi tiếng thường hay bị chuyển từ hết đội này qua đội khác, từ hết châu lục này qua châu lục khác, thường là trong những hoàn cảnh bấp bênh và tương lai thì vô định. Câu chuyện của họ làm dấy lên câu hỏi về vấn đề đạo đức và sự hiệu quả của hệ thống đào tạo và tuyển dụng trong bóng đá hiện nay. Phải chăng tính cách tuyển lựa đầy ác nghiệt mà các cầu thủ phải đối diện – được thúc đẩy bởi một cấu trúc tuyển lựa từ cao xuống thấp, chú trọng đến sự sàng lọc khi tuổi của cầu thủ còn nhỏ, và một chương trình huấn luyện đầy khắc nghiệt – đã đi ngược lại sự tự nhiên của môn bóng đá? Tài năng của bóng đá là phải để cho phát triển tự nhiên lúc ban đầu rồi sau đó mới từ từ uốn nắn. Nay người ta lo đi tìm tài năng thật sớm và đưa vào các chương trình huấn luyện khi cầu thủ còn rất nhỏ.

Bắt đầu từ thập niên 1980, các đội tuyển quốc gia và các câu lạc bộ nhà nghề ở Âu châu đã bắt đầu tổ chức những trường đào tạo tài năng trẻ để nhằm nhận diện và đào luyện cầu thủ ở tuổi còn rất nhỏ. Những trường đào tạo kiểu này nay đã lan ra khắp mọi lục địa, và sự tranh giành tài năng, có đứa được nhận đưa về đào tạo khi mới năm tuổi, là rất khốc liệt. Một cuộc nghiên cứu gần đây trên những trường đào tạo tài năng bóng đá ở Anh cho biết, cứ 10,000 đứa trẻ được đưa về đào tạo thì có khoảng 100 đứa sẽ trở thành cầu thủ nhà nghề. Và trong số những đứa được ký hợp đồng nhà nghề khi còn là thiếu niên, hai phần ba trong số đó không còn tiếp tục chơi ở tuổi 21.

Sự hiểu biết về kỹ thuật bóng đá là điều mà huấn luyện viên có thể uốn nắn, chỉ bảo thêm cho, nhưng lại là điều không thể dạy cho biết nếu như một người không có thiên bẩm. Thế nên chỉ có một cách chắc chắn để luyện kỹ thuật là chơi cho thật nhiều. Lối huấn luyện theo quy củ mà ngày càng có nhiều trường đào tạo cho áp dụng như hiện nay có thể trở thành rào cản cho sự phát triển của các tài năng trẻ. Có một số ý kiến cho rằng hãy để cho các em có sẵn tài năng được chơi trong môi trường tự nhiên – trên một bãi đất trống hoặc trong sân nhà chẳng hạn, thay vì được huấn luyện trên những sân cỏ được cắt tỉa gọn gàng dưới sự dám sát của người lớn – và đó mới chính là chìa khoá để phát triển phần kỹ thuật. Trong môi trường này, trẻ em thường thích biểu diễn những cú ngoạn mục cho các bạn trầm trồ tán thưởng – một cú lừa bóng, cú đá bổng qua đầu, cú đưa bóng cho đồng đội bằng gót chân – là cách hay nhất để tôi luyện kỹ thuật. Những trận đá bóng giữa đám bạn bè với nhau đòi hỏi sự sáng tạo và ứng biến, và không có phần thưởng nào đáng quý hơn là lời tán thưởng và những tràng pháo tay từ đám đông. Huấn luyện viên đương nhiên là cần thiết, nhưng thậm chí ngay cả những cầu thủ tại các trường đào tạo cũng tỏ ra chơi hay hơn khi được phép chơi tự do thoải mái mà không bị gò bó.

Đó là lý do tại sao vùng đất châu Phi, nơi mà trong nhiều thập niên qua đã sản xuất được một số ngôi sao bóng đá thượng thặng nhất của Âu châu, đang được xem là vùng đất phì nhiêu của bóng đá chưa được khai thác đúng đắn. Loại trường đào tạo bóng đá theo quy củ hiện đang rất thịnh hành ở Âu châu nhưng lại rất hiếm ở đây. Và vì vậy không có lý do gì mà không nghĩ rằng ngôi sao bóng đá tương lai của thế giới có thể đang ở đâu đó nơi vùng đất châu Phi, đang trau dồi kỹ năng ở một ngã tư đường nào đó tại Lagos hay ở một làng đánh cá ven biển tại Dakar.

Điều mà những đứa trẻ có tài năng bóng đá thiên bẩm cần nhất là có thêm thời gian, và một không gian tập luyện được nâng cấp. Thay vì tập luyện ở những sân cỏ thượng hạng ở Âu châu hay một nơi nào đó thì những cầu thủ nhóc tì có thể tập luyện ở một sân tương đối kha khá ở gần nhà. Với những điều kiện thuận lợi, những đứa trẻ này sẽ không cảm thấy sự cần thiết phải rời nhà để đi trau dồi kỹ năng ở một vùng đất lạ xa xôi, và vào đúng thời điểm – khi những cầu thủ này đủ lớn và đã sẵn sàng – họ có thể đến châu Âu đầu quân. Những nhà tuyển dụng cầu thủ vẫn có thể tới châu Phi để săn lùng cầu thủ, tuy nhiên chỉ nên tìm những cầu thủ thanh niên thay vì là những đứa trẻ còn quá nhỏ tuổi, và như vậy họ có nhiều cơ hội thành công hơn để thật sự đánh giá xem những cầu thủ đó đã sẵn sàng đá cho các câu lạc bộ châu Âu hay chưa.

Bộ môn bóng đá, trong sâu thẳm ý nghĩa của nó, là mở ra cơ hội ở những nơi tưởng chừng như cơ hội không bao giờ đến. Bóng đá là để xây dựng chứ không phải phá nát giấc mơ, đặc biệt là những giấc mơ đẹp của những đứa trẻ mê bóng đá khắp thế giới.

Huy Vũ

Tin tức khác...