ĐỔI ĐỜI

Tính cho đến đầu tháng Bảy, đại dịch Covid-19 đã kéo dài sáu tháng và làm chao đảo cuộc sống của nhiều triệu người dân trên khắp thế giới. Chỉ riêng tại nước Mỹ, hơn 130,000 gia đình đã mất đi vĩnh viễn những người thân yêu của họ; khoảng 40 triệu người mất việc làm; hàng chục triệu người đang suy tính có thể phải thay đổi công việc hay nghề nghiệp, thay đổi chỗ ở, suy nghĩ lại về ý nghĩa của cuộc sống cũng như trách nhiệm đối với gia đình. Với những thay đổi trong cuộc sống mà nhiều người đang phải đối phó, các chuyên gia tâm lý gọi đó là cuộc đổi đời.

Trong những cuộc đổi đời đó, có những cuộc đổi đời mang tính tích cực: lập gia đình, sinh con, ra trường, tìm được công việc tốt hơn, thắng xổ số. Bên cạnh đó là một vài đổi đời mang tính tiêu cực: hôn nhân đổ vỡ, người thân qua đời, bệnh hoạn. Và đại dịch Covid-19 chắc hẳn là nằm trong số những cuộc đổi đời mang tính tiêu cực. Nhưng không vì thế mà chúng ta phải lo lắng, hoang mang trong lúc này nếu như ta hiểu được hoàn cảnh, chịu chấp nhận thay đổi với một thái độ bình tĩnh thì vẫn có thể rút ra từ đó những bài học quý giá, và hơn nữa, vượt qua được thử thách với sự tổn thất ở mức độ tối thiểu để có thể tiếp tục cuộc sống sau đó.

Theo kết quả một cuộc khảo sát quy mô với 225 người Mỹ thuộc đủ mọi hạng người và ở đủ mọi lứa tuổi, từ khắp 50 tiểu bang, và đã từng trải qua nhiều thăng trầm trong cuộc sống, các nhà nghiên cứu nhận thấy một điểm chung là những cuộc đổi đời mà con người sống trong thời đại này trải nghiệm ngày càng đa dạng hơn và với tốc độ ngày càng nhanh hơn. Tuy nhiên, con người ta vẫn có thể làm chủ được những thay đổi đó nếu chịu dành chút thời gian tìm hiểu cốt lõi của vấn đề và quyết tâm thay đổi.

Khoảng một thế kỷ trước, khi môn tâm lý học hiện đại mới bắt đầu khởi sự, người ta quan niệm rằng cuộc sống của con người sẽ đi theo những đường thẳng có thể dự đoán được và cứ lâu lâu một đôi khi lại có một cuộc khủng hoảng hay biến cố xảy ra làm thay đổi phần nào cuộc sống. Trục chính của cuộc hành trình đời sống đầy nghịch lý này là một chuỗi các tiến trình được sắp đặt một cách có lớp lang cẩn thận – từ việc hẹn hò đến kết hôn đến có con rồi đến căn nhà trống trơn khi con cái trưởng thành ra ở riêng; từ công việc cấp thấp đến công việc tầm trung đến công việc cấp cao rồi đến nghỉ hưu.

Nhưng ngày nay quan niệm đó không còn đúng nữa. Con người ta nay không còn chỉ làm duy nhất một công việc suốt đời, không chỉ trải qua một cuộc hôn nhân, theo một tôn giáo, hưởng một nguồn hạnh phúc từ lúc nhỏ cho đến khi về già. Thêm nữa, cuộc sống của những người thuộc thế hệ trẻ ngày nay sẽ phải đối diện với nhiều thay đổi hơn, và thế hệ càng trẻ hơn thì lại càng phải tỏ ra sẵn sàng cho những thay đổi trên.

Hầu hết chúng ta nay trải nghiệm một cuộc sống không còn là một tiến trình đường thẳng nữa mà là một đường cong ngoằn ngoèo phức tạp của vui, buồn, sướng, khổ, thất bại, thành công trong suốt những năm tháng dài đó. Đơn vị cơ bản của cuộc sống không còn là đường thẳng này nữa chính là những biến cố hay những trải nghiệm đang khi không bất ngờ làm xáo trộn và gián đoạn tới những sinh hoạt thường ngày của chính chúng ta.

Theo kết quả của cuộc nghiên cứu nói trên, mỗi một người bình thường sẽ phải trải qua khoảng ba, bốn chục những xáo trộn như thế trong cuộc sống khi trưởng thành – nghĩa là trung bình cứ mỗi 12 tới 18 tháng lại có một xáo trộn lớn hoặc nhỏ. Những xáo trộn này bao gồm từ thay đổi công việc đến chăm sóc người thân trong gia đình do đau ốm, từ ly dị đến vướng vào nghiện ngập. Trong đó phần xáo trộn lớn nhất liên quan đến những quan hệ tình cảm của chúng ta, tiếp theo đó là sự thay đổi tính tình, niềm tin, công việc và những thay đổi trên cơ thể của chúng ta theo tuổi tác.

Chúng ta chịu đựng phần lớn những xáo trộn này mà cuộc sống chỉ bị ảnh hưởng tối thiểu. Chúng ta điều chỉnh lại cuộc sống, nhờ đến sự giúp đỡ của những người thân chung quanh, rồi tự đứng dậy và tiếp tục bước đi. Nhưng cứ thỉnh thoảng lại có một lần khi nhiều cái xáo trộn cùng xảy ra một lúc sẽ làm cho cuộc sống của chúng ta chao đảo và bất ổn trong một thời gian. Đây có thể coi như là những cơn địa chấn trong đời, là vì những thiệt hại mà những cơn địa chấn này gây ra có sức tàn phá và ảnh hưởng có thể kéo dài trong nhiều năm.

Một người trung bình có thể phải trải qua từ ba tới năm biến cố lớn gây bất ổn này trong cuộc đời trưởng thành của họ, và những biến cố loại “địa chấn” này thường đưa đến những cuộc đổi đời. Thời gian kéo dài trung bình cho những cuộc đổi đời này là năm năm. Và rất có thể là chính ta hay một người thân nào đó của ta hiện đang trải qua một cuộc đổi đời quan trọng như thế đấy. Điều đặc biệt của cái thời điểm hết sức đặc biệt này là kể từ sau Đệ nhị Thế chiến thì đây là lần đầu tiên hầu như cả thế giới đang cùng nhau trải qua một cuộc đổi đời. Trong nhiều tháng qua, kể từ khi đại dịch Covid-19 hoành hành, chúng ta đã phải tự nhốt mình trong cuộc sống khép kín. Mỗi khi đi ra ngoài đụng vào thứ gì cũng phải cẩn thận. Về đến nhà thì việc đầu tiên là rửa tay cho sạch. Thử nhớ lại xem trước đây chúng ta đã từng có những thói quen này hay không. Và những thói quen này sẽ còn đeo lấy chúng ta trong nhiều tháng hay nhiều năm nữa. Đó là chưa kể tâm lý của mỗi người cũng đã ít nhiều thay đổi và nay đứng gần một người lạ nào cũng có thể làm ta nghi ngại.

Vậy có cách nào để vượt qua được thời điểm đổi đời đặc biệt này an toàn hay không?

Thử thách lớn nhất để vượt qua có thể chính là bước đầu tiên. Những biến cố xảy ra trong đời có thể là tự nguyện hoặc không tự nguyện, nhưng để thay đổi hay vượt qua biến cố thì bắt buộc phải là tự nguyện – nghĩa là phải do ta chủ động. Ta phải chọn thái độ chấp nhận để sẵn sàng thay đổi. Một khi đã chọn rồi thì những bước kế tiếp sẽ dễ dàng hơn và cơ hội để vượt qua được nhờ đó cũng tăng cao hơn.

Sau khi đã chọn thái độ chấp nhận thay đổi, các nhà nghiên cứu khuyên bước kế tiếp là dứt khoát với quá khứ, những gì đã qua thì cho qua luôn, và hướng về tương lai làm lại cuộc đời mới. Nếu xem tiến trình của sự đổi đời giống như một bài thực tập đi tìm ý nghĩa cho cuộc sống mới thì bài thực tập này là một tiến trình chậm, đòi hỏi nhiều nỗ lực để biến những hỗn âm của một biến cố thành một giai điệu nhịp nhàng cho cuộc sống thường ngày.

Một điều quan trọng mà mọi người cần phải hiểu là với một điều gì đó mới xảy ra trong cuộc sống cũng có nghĩa là có một điều gì đó đã bị mất. Chào đón sự thay đổi có nghĩa là chấp nhận những mất mát xảy ra trên con đường ta vừa đi qua. Những ai không cho phép bản thân mình chấp nhận sự mất mát đó sẽ khó có thể thích nghi tốt với những thay đổi trong cuộc sống mới. Một điều chắc chắn là tất cả chúng ta sẽ bị buộc phải thích nghi với những thay đổi trong suốt cuộc đời cho tới ngày ta lìa bỏ thế gian, là vì như đã nói ở trên, những biến cố đưa tới đổi đời sẽ luôn xảy ra trong từng mỗi giai đoạn. Nhưng con người được tạo hoá ban cho khả năng tiềm ẩn bên trong để khi cần đến có thể kiểm soát được những thay đổi trong cuộc sống.

Chúng ta có thể tin tưởng rằng sau khi đại dịch Covid-19 đi qua, mỗi cá nhân và toàn thể cộng đồng sẽ trở nên vững vàng hơn. Do hoàn cảnh bắt buộc, mọi người đã phải tự nhốt mình trong nhà và nhờ vậy các thành viên trong gia đình có cơ hội dành thì giờ nhiều hơn cho nhau. Một điều nhiều người lo ngại trước đại dịch là nhiều gia đình đã không có thời gian cần thiết cho sinh hoạt chung trong gia đình vì mỗi người bận rộn với những sinh hoạt riêng của mình và sự bận rộn đó đã lấy mất đi khoảng thời gian cần thiết. Trong thời gian cách ly, có thể những thì giờ dành cho nhau đó không hẳn lúc nào cũng vui vẻ, nhưng cũng nhờ sự chung đụng gần gũi đó giúp nhiều gia đình trở nên gắn bó nhau hơn.

Sau đại dịch, người ta cũng trở nên quan tâm, lo lắng cho nhau nhiều hơn. Cứ thử vào đọc những lời nhắn trên các trang mạng xã hội thì ta thấy nhiều người sẵn sàng giúp đỡ người khác trong cơn hoạn nạn. Cho dù đó là lời kêu gọi hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ địa phương hay là đề nghị đi mua sắm dùm những người hàng xóm lớn tuổi, ta thấy mọi người cùng tỏ ra đoàn kết. Chăm sóc, lo lắng cho nhau chính là cách giúp cho chúng ta vững vàng để vượt qua khó khăn.

Thế nên, ta đừng sợ đổi đời. Hãy cứ chấp nhận nó như một phần của đời sống.

Riêng với người Việt chúng ta không còn lạ gì với những biến cố trong đời. Có biến cố lớn đến nỗi gây ra biết bao tan tác chia lìa mà rồi cuối cùng chúng ta vẫn vượt qua được để làm lại cuộc đời mới thì một biến cố như đại dịch Covid-19 thì có hề chi.

Huy Lâm

Tin tức khác...