Thương chiến (truyện nhiều tập) – Tập 1: Bên khai chiến

Vào tháng 2, 2025, tổng thống Huê kỳ công bố mức thuế 25% đánh trên tất cả các hàng hóa từ Canada và Mễ tây cơ xuất cảng sang Mỹ . Nhưng rồi Trump công bố trì hoãn trong một tháng, tức là có hiệu lực vào ngày 4 tháng 3

Mới có gần 10 ngày đầu tháng Ba, những quyết định về thuế quan đánh vào Canada và Mễ của Trump đã quay vòng vòng như bông vụ:

Thứ Ba 4 tháng 3: Thuế quan 25% trên tất cả mọi mặt hàng từ Mexico và Canada vào Mỹ có hiệu lực 

Thứ Tư 5 tháng 3: sau khi nói chuyện với Ford, General Motors và Stellantis, Trump quyết định hoãn lại Trump thuế quan đánh trên xe hơi từ Mexico và Canada trong một tháng 

Thứ Năm, 6 tháng 3: Trump ký các lệnh hành pháp hoãn thuế trên tất cả các sản phẩm từ Mexico và Canada thuộc phạm vi của hiệp định USMCA cho đến ngày 2 tháng 4.

Thứ Sáu 7 tháng 3: Trump đe dọa áp thuế mới đối với gỗ xẻ và các sản phẩm từ sữa của Canada. “Chúng ta có thể thực hiện sớm nhất là bữa nay, hoặc sẽ đợi đến thứ hai hoặc thứ ba…”

Thứ Tư 12 tháng 3: sắc lệnh đánh thuế quan 25% trên thép và nhôm  từ tất cả mọi nước, kể cả Canada, nhập vào Mỹ mà Trump ký hồi đầu tháng 2 bắt đầu có hiệu lực. Bộ trưởng Thương mại Huê kỳ xác nhận hôm 9 tháng 3.

***

Trong suốt thời gian hai tháng vừa qua, kể từ ngày Trump hăm he đánh thuế nhập cảng hàng Canada, rồi hưỡn lại, rồi hăm tiếp, rồi lại hưỡn, không ít người đã nghĩ rằng ảnh chỉ “huff”, chỉ “puff” chỉ “bark” chớ hổng “bite”. Nhưng rồi những gì diễn ra trong tuần trước cho thấy cuộc chiến tranh mậu dịch giữa Huê kỳ và Canada – mà cả hai đều bị thương, coi như đã không còn tránh khỏi. Thực tế là nó đang diễn ra và càng ngày càng gay gắt.

Với người Canada, điều khá lạ là những lý do mà ảnh nêu ra để làm cớ trừng phạt Canada đều rất là quái dị, ít ra là đối với người Canada và người hiểu lẽ thường.

Đầu tiên là cái cớ: chất ma túy fentanyl và di dân lậu từ Canada tràn xuống nước Mỹ. 

(Có thể tạm so sánh kiểu như vầy: C, A và M là ba gia đình lối xóm của nhau. C ở phía bắc, A ở giữa và M ở bên dưới A. C và A chung nhau một sân cỏ không có rào trong khi A và M chung nhau một cái sân vườn rào rất kỹ. Nhà C chỉ có 4 người, nhà A có 30 người, và là nhà giàu nhứt. M có 10 người. Bên C lâu lâu có một hai con sóc ngoài đường lẻn vô sân rồi lén qua bên A đào vài lỗ. Trong khi đó hàng chục con sóc từ M lẻn lên A để đào tùm lum, khiến người nhà A khó chịu. Trước giờ, ba nhà vẫn thân thiện và hợp tác mần ăn chung, khấm khá cả ba. Nhưng rồi A có chồng mới. Ông nầy đòi cả C và M phải dẹp giặc sóc.  Chủ nhà A ra lịnh cho nhà phía bắc (C) và phía nam (M) không được để cho sóc đào lỗ và “ị” trên phần sân của tao. Làm không được tao …uýnh mầy!       

A là Huê kỳ, C là Canada và M là Mễ. Fentanyl và di dân lậu là những con sóc. (Hết lòng xin lỗi dân Mễ và các người di cư về cách so sánh này)

Để đáp ứng đòi hỏi dẹp fentanyl và di dân lậu của Trump, Canada đã cắn răng chi bộn bạc và người để canh chừng biên giới, quét dọn bọn buôn ma túy. Thậm chí mướn cả trực thăng Black Hawk để tuần tra. Kết quả, cả giới an ninh Huê kỳ cũng thấy rằng ma túy từ Canada tràn xuống Huê kỳ chỉ có chút xíu bằng cái móng tay so với lượng ma túy từ Mexico tràn lên. (Cần nói thêm rằng fentanyl – và cả súng đạn từ Huê kỳ, tràn lên Canada nhiều hơn gấp bội). Về phía di dân lậu, những chuyến tuần tra biên giới bằng trực thăng chiến đấu Black Hawk hao tốn hàng chục ngàn đô mỗi chuyến bay, thường có kết quả là bắt được di dân lậu…từ Mỹ vô Canada.

Tức cười tới mức các giới chức an ninh biên giới Canada đã phải than rằng Trump đòi Canada phải giữ cho không có hột ma túy và người di dân lậu nào lọt xuống Mỹ, vậy chớ biên phòng Mỹ để làm gì? Hổng lẽ chỉ có Canada có trách nhiệm nầy? 

Rồi tới cái cớ chênh lệch nhập/xuất. Trump nói Huê kỳ nhìn vô khoảng chênh lệch nầy thì thấy Huê kỳ đã phải “trợ cấp” cho Canada, hoặc bị Canada bóc lột, cả 200 tỷ mỗi năm qua chênh lệch mậu dịch.

Phía Canada đã trưng bày bằng chứng rõ ràng, lấy từ số liệu của Huê kỳ, rằng hổng có chuyện đó. Thực tế là Canada đã giúp cho Huê kỳ có được hàng rẻ để xài thoải mái, và bán lấy lời, là khác. Như số dầu thô và khí đốt, điện…bán từ Canada sang Huê kỳ. Mà con số 200 tỷ cũng trật lất – y chang con số phóng đại 350 tỷ mà ảnh nói Huê kỳ viện trợ cho U cờ krên. 

Trump đặt ra hạn chót, rồi dời, rồi đặt thêm mục tiêu đánh thuế, rồi lại dời, hoãn. Để rồi tuần trước, ảnh quyết định uýnh, chỉ trừ khu vực sản xuất xe hơi và những loại hàng đã được thỏa huận trong hiệp ước thương mại CUSMA mà ảnh ký năm 2018 (khi ký, ảnh tuyên bố đây là hiệp ước đẹp nhứt lịch sử).

Nhưng ngay sau đó, ảnh lại nhắm vô những lãnh vực mới.

Để tới mức chịu hết xiết, Trudeau và các thủ hiến 10 tỉnh bang Canada đã phải công bố những biện pháp trả đòn, cũng bằng thuế.

Và thế là chiến tranh – Mà đã là chiến tranh thì không thể có phe nào lành lặn.

Do thù Trudeau?

Điều khá lạ là trong khi Thủ tướng Canada Justin Trudeau vất vả với ảnh thì ở phía nam, bà Tổng thống Claudia Sheinbaum có vẻ như khá yên ổn, cũng với ảnh.  

Tuần rồi, khi công bố quyết định hoãn một số mức thuế đối với Mễ thêm một tháng nữa, Tổng thống Trump chắc đã phải uốn lưỡi nhiều lần mới thốt được lời khen ngợi bà Claudia Sheinbaum quá xá là lịch sự trên diễn đờn Truth Social như vầy: “Tôi đã làm điều này như một sự điều chỉnh sắp xếp và thể hiện sự tôn trọng đối với Tổng thống Sheinbaum. Mối quan hệ của chúng ta rất tốt và chúng ta đang cùng nhau nỗ lực giải quyết vấn đề biên giới”.

Lời lẽ nầy hoàn toàn trái ngược với kiểu ngôn từ mà ảnh đã xài với Trudeau, người mà ảnh vẫn kêu là “Thống đốc Trudeau”, và kêu Canada là “Tiểu bang thứ 51”.

(Nói cho ngay, Trudeau cũng hổng vừa gì. Bữa 4 tháng 3 khi tuyên bố phải đau lòng mà trả đòn, Trudeau đã kêu Trump bằng tên gọi thay vì bằng tên họ và nói: “Donald, you are a very smart guy, this is a very dumb thing to do.”(Donald, anh là một người rất khôn (nhưng) đây là một chuyện rất ngu để làm.) 

Sự khác biệt khi nói tới anh hàng xóm ở phía bắc và chị ở phía nam của Hoa Kỳ quá sức rõ ràng.

Có người nói bà Sheinbaum khôn khéo hơn Trudeau rất nhiều. Bả biết cách đối phó với ông thần sấm sét nhưng nay rầy mai lại khác ở Bạch ốc, người từng ra nổ rầm rầm nhưng sau đó lại quay ngược lại hoặc giảm nhiệt. 

Họ cho rằng bà tổng thống có thái độ “bình tĩnh” trước Trump. Chính thái độ đó đã giúp bả trong vòng hai tháng, hai lần ngăn được việc áp thuế 25% đối với hàng hóa Mexico chỉ qua một cú phone kêu cho Trump vào phút chót – mặc dù Trump đã nổ rằng “không có chỗ” cho đàm phán.

Nhưng hãy trở lại với quan hệ Trump-Trudeau. Rõ ràng với Trump, Trudeau không còn là lãnh đạo lân quốc đang có tranh chấp ngoại giao, kinh tế mà đã là kẻ thù cá nhân – có thể đã từ lâu. 

Và đó là nguyên nhơn, lý do để lý do Trump liên tục coi thường một nước láng giềng và đe dọa sẽ làm mất ổn định nền kinh tế của nước này bằng thuế quan, đã đẩy mối quan hệ giữa hai nước xuống mức thấp chưa từng thấy trong hàng chục năm nay.

Mọi người đều nhớ rằng Trudeau thắng cử và giữ chức thủ tướng Canada từ năm 2015 khi Barack Obama còn là tổng thống Mỹ. Trudeau thân thiết ngay với Obama, trong khi Trump ghét Obama thậm tệ.

Rồi ở nhiệm kỳ 1 của Trump, Trudeau đã hùa với các lãnh đạo Âu châu để đùa giỡn về Trump. Cay cú, năm 2018, sau cuộc họp thượng đỉnh G7 tại Quebec, Trump đã mạt sát Trudeau thậm tệ. Ảnh post trên mạng xã hội rằng thủ tướng Canada “rất gian trá và yếu đuối” (very dishonest and weak) và đã từng phịa ra “những tuyên bố sai sự thật”. Ngay từ hồi đó, Trump đã tỏ ý có thể đánh thuế xe hơi do Canada sản xuất.

Một chuyện, xảy ra tại Pháp một năm sau đó có thể đã làm cho Trump cay cú hơn. Trước thềm thượng đỉnh G7 ở Biarritz (Pháp) năm 2019, sau khi Donald hôn lên má cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel, Melania cũng làm như thế với Trudeau. Không hiểu có phải do góc ống kính hay không, cái hôn ngó thật thắm thiết và cái nhìn đắm đuối. Không chỉ các tờ báo lá cải, cả những tờ báo đứng đắn cũng đăng ảnh này và bình luận rôm rả. 

Cuối tháng này, Canada sẽ có một thủ tướng mới. Hôm 9 tháng 3, đảng Liberals Liên bang đã bầu xong thủ lãnh.

Với sự ra đi của Justin Trudeau, liệu sẽ có gì thay đổi trong những quyết định về tariff với Canada? Chắc là… không. 

Người thay thế Trudeau là Mark Carney, người đã cam kết ngay trong phát biểu đầu tiên khi thắng cuộc bầu cử thủ lãnh đảng Liberal rằng sẽ duy trì mức thuế trả đũa mà Canada đã áp dụng “cho đến khi người Mỹ thể hiện sự tôn trọng với chúng tôi… Chúng tôi không muốn có cuộc chiến này, nhưng người Canada luôn sẵn sàng khi có người khác thách thức.’’

Về chuyện tiểu bang thứ 51, Mark Carney cũng căng như vậy: “Mỹ không phải là Canada. Và Canada sẽ không bao giờ là một phần của nước Mỹ,  bất kể qua cách nào,  hình thức nào, dạng nào.” 

Tại ghét Canada?

Bên cạnh mối thù riêng, Trump còn có ít nhiều cay cú với Canada trên phương diện làm ăn. Từ chuyện cá nhơn tới chuyện quốc gia đại sự. 

Về cá nhơn, Trùm địa ốc Trump đã có hai mối làm ăn với Canada, không lớn lắm, và cả hai đều thất bại. Công trình ở Toronto mang tên Trump Hotel and Tower do một nhà đầu tư mua tên (licensed) Trump và mướn một công ty của Trump quản lý.  Tòa nhà đầu tiên tại Canada mang tên Donald J. Trump nầy, cao 65 tầng ở trung tâm thành phố Toronto, đã xuống cấp… ngay sau khi khai trương năm 2012. Bốn  năm sau khi khi chủ sở hữu không trả nợ trong hơn một năm, công ty này sập tiệm.

Ở đầu kia của Canada, tại Vancouver (British Columbia) cũng có một khách sạn mang tên Trump do các nhà đầu tư Mã lai á sở hữu cùng kiểu như ở Toronto. Cái khách sạn nầy cũng thất bại luôn. 

Cần nói thêm cả hai khách sạn hồi đó đều là nơi để người dân Canada tới…biểu tình mỗi khi cáu kỉnh với các chánh sách coi thường Canada của Huê kỳ. 

Về quan hệ kinh tế, từ năm 2015, khi tranh cử lần đầu, Trump đã kêu NAFTA (Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ) là đầy sai sót, một “thảm họa” đối với người lao động Mỹ và tuyên bố sẽ hủy bỏ hiệp ước này ngay khi đắc cử.

Ảnh làm thiệt, và sau cuộc đàm phán căng thẳng giữa ba quốc gia, thỏa thuận mà Huê kỳ kêu bằng USMCA để đưa Canada xuống cuối chữ, đã được ký kết vào năm 2020. Ngày đó, Trump khoe đây là thỏa thuận đẹp nhứt hành tinh nầy, “một thỏa thuận rất, rất tốt cho cả hai (Hoa kỳ-Canada); và là một thỏa thuận rất, rất tốt cho cả ba (Hoa kỳ- Canada – Mễ). 

Nhưng, như mọi người đều biết, USMCA đang bị Trump chê tới chê lui và là mục tiêu mà ảnh nhắm tới khi đưa ra các sắc lịnh về thuế quan với Canada (và Mễ).

Giờ đây, khi trở lại ghế, Trump đã nói rõ rằng thỏa thuận mà ảnh ký là “không đủ lợi cho Hoa Kỳ và phải được viết lại”. 

Mới đây, ảnh đã chỉ trích Chrystia Freeland, bà phó thủ tướng kiêm tổng trưởng tài chánh Canada, người đã đại diện Canada trong cuộc đàm phán ngày đó: “She is a whack”. Từ whack, hoặc còn viết là wack, mang ý nghĩa khùng, khó ưa và dở ẹt. 

Những đòn thuế hiện nay, theo nhiều chuyên viên kinh tế, đa phần nhắm tới đòi hỏi thương thuyết lại thỏa hiệp USMCA.

Chiếm tài nguyên theo cách dễ nhứt? 

Gần đây hơn, hồi tháng 2, Trudeau đã đưa ra một lý thuyết về nỗi ám ảnh của Trump về Canada. Theo Trudeau, lý do mà Trump lải nhải hoài về việc sáp nhập Canada, biến quốc gia này thành tiểu bang 51 của Mỹ là tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là khoáng sản mặc dầu ổng luôn lải nhải “không cần cái gì của Canada hết. Chúng ta không cần bất cứ thứ gì họ có… Chúng ta không cần họ sản xuất xe hơi cho chúng ta, và họ sản xuất rất nhiều xe hơi. Chúng ta không cần gỗ của họ vì chúng ta có rừng của riêng mình. Chúng ta không cần dầu và khí đốt của họ. Chúng ta có nhiều hơn bất kỳ ai.”

Theo Trudeau thì “Chánh quyền Trump không chỉ biết chúng ta có bao nhiêu khoáng sản quan trọng mà đó có thể là lý do tại sao họ vẫn nói về việc sáp nhập chúng ta và biến chúng ta thành tiểu bang thứ 51. Họ rất hiểu biết về các nguồn tài nguyên của chúng ta, những gì chúng ta có, và họ rất muốn có thể kiếm lợi từ những nguồn tài nguyên đó”. Vẫn theo Trudeau, “một trong những cách dễ nhất để làm điều đó, (theo Trump là) “sáp nhập đất nước chúng ta. Và đó là một điều có thật”.

Cái chuyện khoái khoáng sản của Trump là có thiệt. Bằng chứng là ảnh đã ép Zelenskyy ký thỏa thuận để bảo đảm quyền khai thác nguồn cung cấp đất hiếm của Ukraine để đổi lấy sự tiếp tay dàn xếp chấm dứt cuộc chiến do Nga khởi động – mà kết quả là vụ cãi lộn ở Bạch ốc cuối tháng rồi. Canada cũng có nhiều đất hiếm. Đất hiếm—như neodymium, dysprosi và các loại khác—là một nhóm gồm 17 nguyên tố thiết yếu cho các công nghệ như động cơ xe điện, tua bin gió và vũ khí/máy móc quân sự hạng nặng, và Canada có một số trữ lượng lớn nhất thế giới.

Tờ New York Times hôm 4 tháng 3 đưa tin: “Tuần trước, Trump đã cho hay rằng Hoa Kỳ cũng đã chuẩn bị cắt đứt quan hệ với Canada mà không cần các thay đổi trong quan hệ thương mại giữa hai nước.”

Trump nói Huê Kỳ không cần các sản phẩm của Canada như gỗ xẻ, và khẳng định rằng Canada không thể tồn tại nếu không có sự bảo vệ của quân đội Huê Kỳ và các điều khoản thương mại thuận lợi.

Kiểu khinh miệt đó không phải tới bây giờ mới lộ ra, hồi tháng 2, Trump từng nói tại một cuộc họp nội các tại Bạch ốc như vầy: ““Tôi yêu Canada, tôi yêu người dân Canada (nhưng) thiệt không công bằng khi chúng ta nâng đỡ Canada — Nếu chúng ta không nâng đỡ họ, họ sẽ không thể tồn tại như một quốc gia.” 

Ảnh cũng nói y chang vậy trong một cuộc phỏng vấn của báo The Spectator.

Giỡn hoài!

Ký Gà

(Đón coi Tập 2: Phe nghênh chiến)