Giấc mộng hoàng kim của Trump Đại đế

“Lại Trump,bộ hết chuyện rồi hả?”

Trả lời nhận xét (làu bàu) của tòa soạn Thời Báo khi nhận được bài, Ký tui đã trả lời: “Chớ hổng lẽ nói  chuyện gì bi giờ?”

Ký tui tin rằng bạn đọc cũng đồng ý, còn chuyện gì đáng nói hơn khi “nước nhà” Canada đang gặp nguy biến. Chẳng phải một mình Canada mà cả thế giới bị Đô-nan Đại đế nồ (hù dọa) – hăm (đe dọa) trúng hơn, bởi nồ là có thể làm hoặc có thể không, còn hăm là dọa bằng vũ lực, hoặc áp lực.

Có biết bố mày là ai không?

Hồi nhiệm kỳ thứ nhứt, Trump có qua Việt Nam. Mặc dầu thời gian ghé rất ngắn, coi bộ ổng đã học được rất nhanh một số tác phong thích hợp với cá tánh của ổng. Bằng chứng là lời lẽ trong bài phát biểu của ổng tại Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) năm 2025 bữa 25 tháng 1 vừa qua.

WEF là cuộc họp hàng năm ở Davos, Thụy sĩ, nơi các nhà giàu lớn, các nhà hoạch định chánh sách và học giả của thế giới tới để thảo luận và tìm cách giải quyết những vấn đề quan trọng của toàn thế giới. 

WEF Davos 2025 diễn ra trong khung cảnh thế giới đang có nhiều xung đột và mâu thuẫn, quy tụ gần 3.000 đại biểu đến từ hơn 130 quốc gia. 

Cuộc họp mang chủ đề “Collaboration for the Intelligent Age” (Hợp tác cho Kỷ nguyên Thông minh) – kêu gọi hợp tác mạnh mẽ hơn giữa các quốc gia khi thế giới đang bước vào kỷ nguyên thông minh.

Theo ông Klaus Schwab, nhà sáng lập kiêm chủ tịch Hội đồng quản trị của WEF, “sự hợp tác chính là chìa khóa cho tương lai tốt đẹp hơn. Chúng ta phải tập trung vào việc chủ động định hình tương lai theo những phương cách mang tính chiến lược, sáng tạo và xây dựng, bất chấp những áp lực ngắn hạn và dữ dội hiện nay.”

Với chủ đề và mục tiêu đó, cuộc họp “may mắn và vinh dự” có được sự tham dự của tân tổng thống Huê kỳ, người lãnh đạo của quốc gia giàu mạnh nhứt và có ảnh hưởng nhứt tới cục diện thế giới (mặc dầu ổng hổng tới tận nôi mà chỉ phát biểu qua mạng). 

Nhưng ngay từ những giây đầu tiên, cử tọa đã bật ngửa với bài nói của ông Trump với thông điệp mang ý nghĩa y chang lời nhắc nhở: “có biết bố mày là ai không!” 

Ổng mở đầu như vầy:

“Đây thực sự là một tuần lễ lịch sử tại Huê Kỳ. Cách đây ba bữa, tui đã tuyên thệ nhậm chức và bọn tui đã bắt đầu thời kỳ hoàng kim của nước Mỹ. Cuộc bầu cử tổng thống gần đây đã giành chiến thắng với hàng triệu phiếu bầu và hết thảy bảy – hết thảy – cả thảy bảy tiểu bang dao động. Đó là một sự ủy nhiệm to lớn từ người dân Huê Kỳ mà chưa từng thấy trong nhiều năm. Và một số chuyên gia chánh trị, thậm chí một số người được gọi là kẻ thù của tui, đã nói rằng đây là chiến thắng bầu cử có hậu quả nhất trong 129 năm. Thiệt là hay.

Những gì thế giới đã chứng kiến ​​trong 72 giờ qua không gì khác hơn là một cuộc cách mạng của lẽ thường. Đất nước bọn tui sẽ sớm trở nên hùng mạnh hơn, giàu có hơn và đoàn kết hơn bao giờ hết, và toàn bộ hành tinh này sẽ hòa bình và thạnh vượng hơn nhờ động lực đáng kinh ngạc này và những gì bọn tui đang và sẽ làm.”

(Khúc kế tiếp là lời “đổ thừa” dài sọc, mở đầu với: “Chánh quyền của tui đang hành động với tốc độ chưa từng có để khắc phục những thảm họa mà bọn tui  đã thừa hưởng từ một nhóm người hoàn toàn bất tài và giải quyết mọi cuộc khủng hoảng mà đất nước bọn tui đang phải đối mặt…”)

Sau khi kể lể khó khăn với “tàn dư chế độ cũ” và khoe khoang những hành động mà “bố mày” đã thực hiện trong 72 giờ đồng hồ để xóa sạch những gì thuộc chế độ đó (hoàn toàn chỉ mang ý nghĩa nội trị), “Bố mày” đóng góp vào lời kêu gọi hợp tác của WTF là… một lời đe dọa trong thông điệp “rất giản dị” (nguyên văn “My message to every business in the world is very simple” của “Bố mày”: “Hãy tới (Mỹ) và sản xuất sản phẩm của quý vị tại Hoa Kỳ, và bọn tui sẽ áp dụng mức thuế thấp nhất trong số các quốc gia trên Trái đất. Bọn tui sẽ giảm đáng kể, ngay cả so với mức cắt giảm thuế ban đầu của Trump. Nhưng nếu quý vị không sản xuất sản phẩm của quý vị tại Huê Kỳ, vốn là đặc quyền của quý vị, thời rất giản dị, quý vị sẽ phải đóng thuế quan — ở các mức khác nhau, nhưng là thuế quan — để sẽ chuyển hàng trăm tỷ đô la và thậm chí hàng ngàn tỷ đô la vào Kho bạc của bọn tui để củng cố nền kinh tế của bọn tui và trả nợ.”

“Bố mày” kết luận ngon lành như một lái buôn chào hàng: “Dưới chánh quyền Trump, sẽ không có nơi nào tốt hơn trên Trái Đất để tạo ra việc làm, xây dựng nhà máy hoặc phát triển công ty hơn ngay tại nước Mỹ ngon lành hồi nào giờ nầy.”

Tiểu bang thứ 51, hồi II

Do các đài TV không đưa hết bài nói của ông Trump, Ký tui đã tìm được văn bản chánh thức trên trang mạng của Bạch ốc và “chuyển ngữ” các trích dẫn kể trên. Trong bài nói dài 2191 chữ đó, có 60 chữ I, 43 chữ We, we, 13 chữ My, my và 22 chữ Our/our, nếu Ký tui không đếm lộn.

Cái mà Ký tui cảm thấy “bức xúc” là bên cạnh những khoe khoang, hù/hăm dọa và cả…ra lịnh gởi tới thế giới, Trump đã lập lại sự xúc phạm đối với quốc gia mà mọi người (trừ chính ổng và các Trumpist, Trumper, Trump nô…) cho tới nay vẫn coi là người bạn tốt nhứt của Huê kỳ. Cái khác là lần nầy, ổng đưa ra lời xúc phạm đó trên một diễn đàn quốc tế, nơi không ai trông đợi và tin rằng chuyện đó sẽ xảy ra hết!

Đó là lời lên án Canada ăn bám, gây thiệt hại cho Huê kỳ và khuyến cáo Canada gia nhập đội ngũ các tiểu bang Huê kỳ (chắc để cho đế quốc của ổng vĩ đại hơn về mặt địa lý trước đã).

Khi được Bà Ana Butín (chủ tịch điều hành của Banco Santander, một trong những ngân hàng lớn của châu Âu và Hoa Kỳ) hỏI về ưu tiên hàng đầu của ổng trong việc bãi bỏ các quy định (deregulation) và giảm bớt tình trạng quan liêu giấy tờ, Trump đã đột nhiên quay sang…Canada:

Ổng nói là ổng sẽ “đòi hỏi sự tôn trọng từ các quốc gia khác” mà Canada là một.

“… Bọn tui có một khoản thâm hụt rất lớn với Canada. Bọn tui sẽ không chấp nhận như thế nữa. bọn tui không thể làm vậy… Như quý vị có thể biết, tui nói, “Anh luôn có thể trở thành một tiểu bang, và nếu anh là một tiểu bang, bọn tui  sẽ không có thâm hụt. Bọn tui sẽ không phải đánh thuế anh, vân vân, vân vân.” 

Rổi ổng vênh mặt: “Nhưng Canada đã rất khó khăn để làm ăn với (to deal with) trong nhiều năm qua và thật không công bằng khi bọn tui phải chịu thâm hụt 200 tỷ đô la hoặc 250 tỷ đô la. Bọn tui không cần họ để sản xuất xe hơi của bọn tui và họ sản xuất rất nhiều xe hơi. bọn tui không cần gỗ của họ vì bọn tui có rừng của riêng mình, v.v…, v.v… bọn tui không cần dầu khí của họ. Bọn tui có (dầu) — bọn tui có nhiều hơn bất cứ ai.”

Với “đòi hỏi sự tôn trọng từ các quốc gia khác”, Trump cho là thâm hụt kinh tế là do Canada thiếu tôn trọng Huê kỳ, mức độ mà ảnh nói 200 tới 250 tỷ đô la hàng năm. (Con số nầy lả trật lất, theo chính Cục Phân tích Kinh tế (Bureau of Economic Analysis) của Huê kỳ, mức thâm hụt năm 2023 chỉ có chừng gần 50 triệu và phần lớn đến do Mỹ mua dầu thô của Canada để giữ cho giá xăng dầu ở Mỹ được rẻ.

Không hề có chuyện Canada chơi gác Mỹ bởi chính Trump, thời 45, đã hả hê với kết quả của việc thương thuyết lại thỏa hiệp Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ. Hả hê tới mức ổng đặt lại – đảo lộn tùng phèo, tên của thỏa hiệp CUSMA (Canada US Mexico Agreement theo thứ tự địa lý), thành USMCA (US Mexico Canada Agreement) thứ tự.

Nhưng chuyện không dừng ở đó. Một ngày sau, bữa thứ Sáu 24 tháng 1, tại North Carolina, Trump lại một lần nữa lặp lại chuyện Huê kỳ mất cho Canada mỗi năm 200 tỷ đô la.

Lần nầy, ổng kể lại với các nhà báo cuộc trò chuyện ở cung điện Mar-a-Lago giữa ổng và Thủ tướng Canada Trudeau. Chuyện xảy ra từ hồi tháng cuối tháng 11 năm 2024, nhưng ổng kể rành mạch như đọc biên bản: ““Tui (Trump) hỏi ổng cái gì sẽ xảy ra nếu bọn mình (Huê kỳ) không làm điều đó, nếu bọn mình không trợ cấp cho Canada? Ổng (Trudeau) nói, ‘Tụi tui (Canada) sẽ là một quốc gia lụn bại,’ rồi tui nói, ‘Vậy thì các bạn nên trở thành một tiểu bang, vì tại sao tụi tui (Huê kỳ) lại phải chi tất cả số tiền đó cho Canada khi có thể xài số tiền đó cho mình, đúng không?’ 

(Trí nhớ của Trump thuộc loại “ký ức chọn lọc”. Ổng diếm một đoạn trong câu chuyện bữa đó, đoạn mà ông Trudeau đã kể với đài MSNBC cách đây ít tuần: Khi Trump đề nghị Canada trở thành tiểu bang thứ 51, Trudeau đã phản đề nghị: “hay là ta có thể làm một cuộc trao đổi, (tiểu bang) Vermont hoặc California (của Mỹ) để lấy một số phần nào đó (của Canada).” Ông Trump nghe tới đó bèn quay qua chuyện khác!)  

Thiệt vậy hông đó?

Ổng phân bua với các nhà báo Mỹ: “Này nghen, bọn mình (ổng và các nhà báo Mỹ) chăm sóc quân đội của họ. Mấy anh biết, bọn mình đã đặt hàng, bọn mình sẽ đặt hàng khoảng 40 tàu tuần duyên, tàu phá băng lớn, tàu lớn, và đột nhiên Canada muốn có một phần của thỏa thuận đó. Họ nói, ‘Tại sao chúng ta lại làm vậy?’ Ý tui là, tui thích làm điều đó nếu họ là một tiểu bang, nhưng tui không thích làm điều đó nếu họ là một quốc gia. Ngoài ra, họ đã rất khó chịu với cbọn mình  về thương mại. Trong lịch sử, Canada đã rất, rất tệ với bọn mình, rất bất công với bọn mình về thương mại, vì vậy tụi tui sẽ coi mọi chuyện diễn ra như thế nào…”

Sau đó, ổng phán như trời phán:  “Tui rất muốn thấy Canada trở thành tiểu bang thứ 51”.

Ổng phân tích dạy dỗ cho người Canada về cái lợi khi trở thành dân Mỹ – thần dân của ổng, rằng “…công dân Canada, nếu điều đó xảy ra, sẽ được giảm thuế rất nhiều, giảm thuế rất nhiều vì họ bị đánh thuế rất cao, và bạn sẽ không phải lo lắng về quân đội. Bạn sẽ không phải lo lắng về nhiều thứ. Bạn sẽ có được bao bảo hiểm y tế tốt hơn, bạn sẽ có phạm vi bảo hiểm y tế tốt hơn nhiều, vì vậy tôi nghĩ (là) người dân Canada sẽ thích điều đó, bạn biết đấy, nếu điều đó được giải thích (cho họ). Nhưng cái đầu tiên là, họ sẽ có một, họ sẽ có một khoản cắt giảm thuế lớn và họ sẽ có nhiều doanh nghiệp hơn vì khi đó chúng tôi (chánh phủ Trump) sẽ để cho việc giao thương với Canada trơn tru và sẽ không có thuế quan… nếu chúng ta làm điều đó (Canada thành một tiểu bang), sẽ không có thuế quan.”

Chuyện thuế nhẹ hơn thì rõ ràng là ông Trump nói trúng (nhưng chỉ trúng với những người có lợi tức cao. Cần nhắc lại Trump chưa hề nghèo, dù đã vào lần khánh tận. Ổng từng là triệu phú và hiện là tỷ phú). Còn chuyện bảo hiểm y tế tốt hơn thì kể cả dân Canada và dân Mỹ chưa hề có ai ngoài ông Trump nói và nghĩ như vậy. (Cũng cần nhắc lại là ổng đã không trả tiền bảo hiểm sức khỏe cho cháu của ổng, người con bệnh hoạn và mồ côi của ông anh Freddy Jr.).

Rồi tới thứ bảy 25 tháng 1 vừa qua, trên chiếc máy bay Air Force One, Trump lại tiếp tục nhắc tới chuyện Canada trở thành một tiểu bang của Huê kỳ vì ổng “không muốn xài cả tỷ đô la để nâng đỡ một quốc gia trừ phi quốc gia đó là một tiểu bang.” 

Chăm sóc y tế tốt hơn?

Ông Trump nói khi trở thành một tiểu bang của Mỹ, người Canada “sẽ có được bao yểm bảo hiểm y tế tốt hơn, bạn sẽ có phạm vi bảo hiểm y tế tốt hơn nhiều” thì:

Trường Y Đại học Ross nhận xét: 

“Người Mỹ trả nhiều tiền hơn cho dịch vụ chăm sóc sức khỏe so với người Canada, và họ cũng có thể phải đối mặt với các chi phí bất ngờ hoặc đột ngột. Có nhiều công ty bảo hiểm tư nhân khác nhau, với các quy tắc hoàn trả khác nhau. Đồng thanh toán và khấu trừ rất khác nhau. Đôi khi, bệnh nhân phải đối mặt với chi phí tự trả cao cho dịch vụ chăm sóc khẩn cấp hoặc do các yếu tố ngoài tầm kiểm soát của họ. Nhiều người phải gánh chịu các khoản nợ y tế lớn và hệ thống chăm sóc sức khỏe của Hoa Kỳ là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng phá sản không liên quan đến kinh doanh của quốc gia này.”

Kết quả cuộc nghiên cứu Americans’ Challenges with Health Care Costs (Những thách thức của người Mỹ với chi phí y tế) xuất bản năm 2024 của KFF, một tổ chức nghiên cứu chính sách và khảo sát y tế ở Hoa kỳ ghi nhận:

Khoảng một nửa số người lớn ở Hoa Kỳ cho biết họ khó có khả năng chi trả chi phí chăm sóc y tế và một trong bốn người cho biết họ hoặc một thành viên gia đình trong hộ gia đình của họ gặp vấn đề trong việc chi trả chi phí chăm sóc y tế trong 12 tháng qua. Những người thành niên trẻ tuổi hơn, những người có thu nhập thấp hơn, người lớn có sức khỏe trung bình hoặc kém và những người không có bảo hiểm đặc biệt là những người thường có khả năng gặp các vấn đề về chi trả chi phí chăm sóc sức khỏe trong năm qua.

Chi phí y tế có thể khiến một số người trì hoãn việc chăm sóc cần thiết. Một trong bốn người lớn cho biết trong 12 tháng qua, họ đã bỏ qua hoặc hoãn việc nhận dịch vụ chăm sóc y tế mà họ cần vì (lý do) chi phí (quá cao). Đáng chú ý là sáu trong số mười người lớn không có bảo hiểm (61%) cho biết họ đã không được chăm sóc cần thiết vì chi phí.

Giá cả thuốc theo toa ngăn cản một số người mua thuốc theo toa. Khoảng một trong năm người lớn (21%) cho biết họ đã không mua thuốc theo toa vì giá cao trong khi một tỷ lệ tương tự cho biết họ đã lựa chọn các loại thuốc không cần toa thay thế. Khoảng một trong mười người lớn cho biết họ đã cắt giảm một nửa số viên thuốc hoặc bỏ qua các liều thuốc trong năm qua vì chi phí.

Những người được bảo hiểm y tế không phải là đã thoát gánh nặng chi phí chăm sóc y tế. Khoảng một nửa (48%) người lớn được bảo hiểm lo lắng về việc chi trả phí bảo hiểm y tế hàng tháng và một số lớn người lớn có bảo hiểm do người sử dụng lao động tài trợ (ESI) và những người có phạm vi bảo hiểm Marketplace đánh giá bảo hiểm của họ là “trung bình” hoặc “kém” khi nói đến phí bảo hiểm hàng tháng và chi phí tự trả để đi khám bác sĩ.

Nợ chăm sóc y tế là gánh nặng đối với một sốn lớn người Mỹ. Khoảng bốn trong số mười người lớn (41%) báo cáo rằng họ có nợ do hóa đơn y tế hoặc nha khoa bao gồm nợ thẻ tín dụng, cơ quan đòi nợ, gia đình và bạn bè, ngân hàng và các bên cho vay khác để thanh toán chi phí chăm sóc y tế của họ, với một con số không cân xứng người lớn da đen và gốc Tây Ban Nha, phụ nữ, cha mẹ, những người có thu nhập thấp và người lớn không có bảo hiểm cho biết họ có nợ chăm sóc y tế.

Một số lượng đáng kể người lớn vẫn cho biết họ lo lắng về khả năng chi trả các chi phí y tế như các hóa đơn bất ngờ, chi phí dịch vụ chăm sóc y tế (bao gồm các chi phí tự trả không được bảo hiểm chi trả, chẳng hạn như đồng thanh toán và khấu trừ), chi phí thuốc theo toa và các dịch vụ chăm sóc dài hạn cho mình hoặc thành viên gia đình. Khoảng ba trong bốn người lớn cho biết họ “rất” hoặc “khá lo lắng” về khả năng chi trả các hóa đơn y tế bất ngờ (74%) hoặc chi phí dịch vụ chăm sóc y tế (73%) cho mình và gia đình. Ngoài ra, khoảng một nửa số người lớn sẽ không thể thanh toán toàn bộ hóa đơn y tế bất ngờ trị giá 500 đô la mà không phải mắc nợ.

Có bạn như vầy…

Sau những phát biểu liên tục của ông Trump về chuyện Canada trở thành một tiểu bang của Huê kỳ và Lời đe dọa đánh thuế 25% trên tất cả các mặt hàng Canada bán sang Huê kỳ có vẻ không còn là thủ đoạn kinh tế mà là sức ép để cho lụn bại hòng dễ bề thôn tính.

Trump đã cho hay việc đánh thuế quan lên hàng Canada (và Mễ) sẽ (có thể) bắt đầu vào ngày 1 tháng 2 tới. 

Cùng với việc nhứt quyết “mua” hoặc “chiếm” cho bằng được Greenland (của Đan mạch) và lấy lại Kênh đào Panama và việc đặt lại tên Vịnh Mễ tây cơ thành Vịnh Mỹ) thể hiện rõ ràng tham vọng của Đại đế Trump về một “Đế quốc Mỹ” .

Thành ngữ Ăng lê có câu “with friends like you, who needs enemies?” (đại khái “có bạn như mầy, ai cần kẻ thù nữa”) coi bộ thích hợp hết sức với tình hình quan hệ Mỹ – Canada hiện tại. 

Chánh phủ Canada, từ Liên bang tới các tiểu bang, hiện đang vất vả tìm cách đối phó. Vấn đề không còn là đơn thuần kinh tế nữa mà đã trở thành chủ quyền quốc gia. 

Nhưng rõ ràng là so sánh hai nền kinh tế, Canada ở thế yếu. Chuyện Canada bị thương, sứt càng gãy gọng trước là cái chắc. 

Thủ tướng (đã công bố sẽ từ chức) Justin Trudeau nói mặc dù ông rất muốn tìm cách để tránh phải xài tới biện pháp trả đòn – cũng bằng thuế quan, nhưng nếu Trump thực hiện kế hoạch của ổng, phản ứng của Canada “sẽ mạnh mẽ, nhanh chóng và có chừng mực, nhưng rất mạnh mẽ”. Mạnh, theo ổng là  “nguyên tắc áp thuế tương xứng một đổi một”(dollar-for-dollar).

Về phía dân chúng, theo một cuộc thăm dò do Ipsos thực hiện độc quyền cho thông tấn Global News được công bố hôm 21 tháng 1, có tới 82% người Canada (82%) cho rằng Ottawa nên trả đũa bằng cách áp thuế đối với hàng của Mỹ vào Canada.

Nhưng trong số những người được Ipsos thăm dò, 55% lạc quan tin rằng lời đe dọa của Trump chỉ là một lời đe dọa để thúc Canada có hành động nhanh và mạnh về các vấn đề khác như tăng cường an ninh biên giới và chi nhiều hơn cho quốc phòng.

Câu kết thường được Ký tui sử dụng cho những bài như vầy là “Chờ xem” thiệt là đáng lo. Nhưng vẫn phải…chờ xem.

Từ bữa nay (bài nầy được viết hôm 26 tháng 1) tới ngày 1 tháng 2 còn có 5 ngày nữa. Tính từ ngày báo tới tay bạn (thứ Năm 30 tháng 1) thì chỉ có hai ngày.

Ký Gà