Hai chuyện đáng để kể về Thế Vận Hội mùa Hè 2024
Thế vận hội mùa Hè lần thứ 131 đã diễn ra tại nước Pháp được hơn một tuần lễ với nhiều điều tiếng. Người kể chuyện dùng chữ “điều tiếng” để tránh cái từ “nhiều tranh cãi” hiện đang bị lạm dụng bởi cái đặc tánh “cái gì cũng tranh cãi được” của người đời.
Bữa tiệc gì?
Điều tiếng lớn nhất nổ ra ngay vào ngày khai mạc của Thế vận hội, chắc bạn cũng biết rồi. Đó là hoạt cảnh khá dung tục với một bàn tiệc mà trên đó có một diễn viên gần như ở truồng, sơn mình màu xanh dương.
Phe chỉ trích nói màn trình diễn nầy là một sự nhạo báng Kitô giáo. Chẳng những nhạo báng mà còn chọn một trong những điểm quan trọng nhất của tôn giáo này – bữa ăn cuối cùng của Chúa Giê-su với các tông đồ, để báng bổ. Hình ảnh của bàn tiệc giống y bức họa The Last Supper của họa sư Leonardo DaVinci.
Phe nầy bao gồm một số khá đông các vị chức sắc tôn giáo khắp thế giới. Những người không phải là chức sắc thì ngao ngán rằng đây là một màn ăn hiếp Kitô giáo sau khi thấy tôn giáo này hiền lành, nhẫn nhịn quá – nếu có phản ứng thì chỉ bằng lời.
Phe biện hộ và bênh vực nói không có chuyện báng bổ và không hề muốn chọc giận Kitô giáo. Họ giải thích rằng hoạt cảnh diễn tả một bữa tiệc khác. Phe nầy viện dẫn khá nhiều sách vở và họa phẩm cổ điển, trong đó có bức tranh Le Festin des dieux (Bữa tiệc của các vị thần) của họa sĩ Jans Hermansz năm 1635. Bức tranh đó hiện đang nằm ở viện bảo tàng quốc gia Musée Magnin ở Dijon (Pháp). Nhân vật da xanh trong tranh là tửu thần Bacchus trong thần thoại Hy lạp (tên Latin là thần Dionysus) và nhân vật có hào quang trên đầu là Apollo…
“…Bữa tiệc của các vị thần Hy Lạp không chỉ gợi nhớ nguồn gốc khởi đầu của Olympic mà sự tái hiện đa màu da đa sắc diện đa hình thể đa cách thức biểu diễn nhằm thể hiện tinh thần tự do của nước Pháp khi luôn hi vọng dung dưỡng mọi sự khác biệt.” (facebook Hiếu Kỳ Nguyễn)
Khi được hỏi liệu “cô” có ân hận về điều gì không, drag queen (đàn ông giả gái) Paloma trong hoạt cảnh, tên thật là Hugo Bardin, đã trả lời: “Điều duy nhất tôi ân hận là phản ứng của mọi người. Tôi xin lỗi nếu mọi người cảm thấy bị xúc phạm nhưng chúng tôi không cố gắng nhái, chế giễu ‘Bữa Tiệc Ly’. Đó không phải là mục đích. Vì vậy, tôi không thể hối hận về những gì mình đã làm. Tôi xin lỗi vì mọi người chỉ nhìn nhận mọi thứ theo cách tiêu cực. Có lẽ hãy thay đổi góc nhìn. Thay đổi quan điểm. Cố gắng nhìn thấy vẻ đẹp trong những gì chúng tôi đã làm. Bởi vì đó chỉ là vẻ đẹp. Đó chỉ là về cái đẹp và sự đoàn tụ, và sự đền bù.”
Nhưng trước đó, bà Anne Descamps, phát ngôn nhân của Paris 2024 đã đưa ra lời xin lỗi: “Rõ ràng là không bao giờ có ý định thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với bất kỳ nhóm tôn giáo nào. Ngược lại, tôi nghĩ (với) Thomas Jolly (giám đốc lễ khai mạc Olympics Paris 2024), chúng tôi thực sự đã cố gắng tôn vinh sự khoan dung của cộng đồng”, Descamps nói. “Nhìn vào kết quả của các cuộc thăm dò mà chúng tôi chia sẻ, chúng tôi tin rằng tham vọng này đã đạt được. Nếu mọi người cảm thấy bị xúc phạm, tất nhiên là chúng tôi thực sự, thực sự xin lỗi.”
Ủy ban Thế vận quốc tế (The IOC) sau đó đăng trên diễn đàn X rằng họ ghi nhận và hoan nghênh sự giải thích cho rõ của Ủy ban Tổ chức Paris 2024.
Nhưng chưa hết. Theo một Facebooker Việt, nhà báo Valerie Richardson của tờ Washington Times – một tờ báo có quan điểm cực hữu của Mỹ, đã email hỏi ban tổ chức. Thắc mắc của bà nhà báo đã được The Communication Team (Nhóm truyền thông) của Paris 2024 trả lời như sau:
“Thân gửi Valerie,
Cảm ơn bạn đã hỏi thăm. Vui lòng xem bên dưới một tuyên bố có thể được cho là của phát ngôn viên Paris 2024.
“Rõ ràng là không bao giờ có ý định thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với bất kỳ nhóm tôn giáo hay tín ngưỡng nào. Ngược lại, mỗi bức tranh trong Lễ khai mạc Paris 2024 đều nhằm tôn vinh cộng đồng và lòng khoan dung.
“Đối với phân đoạn “Lễ hội”, Thomas Jolly đã lấy cảm hứng từ bức tranh nổi tiếng của Leonardo Da Vinci để tạo ra bối cảnh. Ông không phải là nghệ sĩ đầu tiên đề cập đến một tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng thế giới. Từ Andy Warhol đến The Simpsons, nhiều người đã làm điều đó trước ông.”
Vậy là rõ ràng hoạt cảnh đã được dựng theo hình ảnh của Bữa Tiệc ly nhưng “không bao giờ có ý định thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với bất kỳ nhóm tôn giáo hay tín ngưỡng nào”. Nhóm truyền thông Paris 2023 còn nói rằng trước họ, đã có những người khác, như đạo diễn Mỹ Andy Warhol và những người xây dựng loạt phim hoạt họa The Simpsons đã “lấy cảm hứng” từ bức tranh The Last Supper, đâu có ai la lối gì?
(Nếu chịu khó tìm bằng cách gõ “search images” của Google từ The Last Supper parody, bạn đọc sẽ thấy cả trăm tấm hình nhái bức tranh đó. Nhưng, như mọi người đều thấy, hồi nào giờ việc trêu chọc, nhạo diễu Kitô giáo là chuyện dễ dàng đến mức đã và đang bị lạm dụng. Tôn giáo này hiện nay quá hiền lành – thậm chí đưa má trái ra khi bị tát vào má phải, nhẫn nhịn khi bị trêu chọc. Không ít người phản đối Olympics Paris về hình ảnh bữa tiệc đã nêu ra rằng “có ngon thì thử trêu chọc Hồi giáo coi, ăn bom cảm tử là cái chắc!”)
Hồi cuối tuần, đến lượt đích thân Tòa thành Vatican lên tiếng. Thông tấn Vatican đăng tải trên trang mạng của họ một tuyên bố bằng tiếng Pháp khá ngắn gọn:
“Tòa Thánh rất buồn trước một số cảnh tượng tại lễ khai mạc Thế vận hội Olympic Paris và đành phải cùng lên tiếng với những người đã lên tiếng trong những ngày gần đây để lên án sự xúc phạm đối với nhiều Kitô hữu và tín hữu thuộc các tôn giáo khác. Trong một sự kiện uy tín nơi mà cả thế giới cùng đến để chia sẻ những giá trị chung, không nên có những ám chỉ chế giễu niềm tin tôn giáo của nhiều người. Tự do ngôn luận, rõ ràng là không bị nghi ngờ, nhưng giới hạn của nó là sự tôn trọng những người khác.”
Sẽ còn một màn trình diễn khác, lễ Bế mạc thế vận hội, sẽ diễn ra cuối tuần này, ngày 11 tháng 8, tại sân vận động Stade de France. Màn trình diễn trong lễ bế mạc được đặt tên là “Records” (kỷ lục) và sẽ có hàng trăm diễn viên, bao gồm nhào lộn, vũ công và xiếc tham gia.
Chờ xem có “kỷ lục về điều tiếng” hay không.
Lỗi tại ông Trời!
“Chịu gì nổi!”
“Đàn ông mà đánh đàn bà!”
Đó là phê phán của không ít người sau khi coi hoặc nghe về trận đấu quyền Anh nữ giữ hai võ sĩ Angela Carini của Ý đại lợi và Imane Khalif của Algerie bữa 1 tháng 8 tại đấu trường North Paris Arena.
Trận đấu vòng loại của hạng cân 66kg nữ (bán trung) nầy chỉ kéo dài có đúng 46 giây đồng hồ.
Nữ võ sĩ Carini bị nữ võ sĩ Khelif đấm hai cú trong hiệp mở màn của trận đấu. Sau hai cú đấm bằng tay mặt, võ sĩ người Ý nắn cái mũ của mình rồi giơ găng tay lên với trọng tài, chính thức ra hiệu quyết định bỏ cuộc. Cô quỳ xuống và bật khóc rồi nói với đồng đội “Không có công bằng!” khi trọng tài tuyên bố Khelif là người thắng.
Sau đó, Khelif đã hai lần cố gắng ôm nữ võ sĩ Ý nhưng đều bị từ chối, Carini cũng không chịu bắt tay đối thủ trước khi rời khỏi võ đài.
Carini nói sau đó chưa bao giờ tôi bị đấm đau tới vậy. Theo một chuyên viên đọc môi, câu nói đầu tiên của cô là “Đau thấu trời!” (Hurt as hell).
Một làn sóng bình luận nổi lên, xuất phát từ những cả người chính mắt coi lẫn những người chỉ nghe nói hoặc đọc thấy trận đấu ngắn nhứt của giải quyền anh Olympics năm nay. Những người lên tiếng to nhứt tới từ giới bảo thủ, một số lãnh đạo tôn giáo (Cơ đốc) và những người…không biết gì hết về hai đấu thủ.
Họ nói rằng không thể để cho một phụ nữ – Carini, bị một người đàn ông, Khelif, nhân danh thể thao đánh đập thê thảm như vậy.
Họ khẳng định Khelif phải là đàn ông hoặc là người chuyển giới (transgender). Sự khẳng định đó phần lớn được đưa ra dựa vào vào dung mạo, thân hình của hai võ sĩ.
Cũng không có gì đáng ngạc nhiên là trong số những người lên án IOC và Imane Khelif có khá nhiều nhân vật và chính trị gia trước giờ vẫn kỳ thị giới tánh.
Bà J.K. Rowling, tác giả bộ truyện Harry Potter, nổi tiếng vì kỳ thị người chuyển giới, nói rằng Khelif không phải là người chuyển giới mà là đờn ông thứ thiệt. Bả viết trên diễn đàn X: “Ý tưởng cho rằng những người phản đối việc một người đàn ông đấm một người phụ nữ nhân danh thể thao là phản đối vì họ tin rằng Khelif là ‘người chuyển giới’ là chuyện giỡn chơi. Chúng tôi phản đối vì chúng tôi thấy một người đàn ông đấm một người phụ nữ…. Đây không phải là thể thao. Từ kẻ mặc đồ đỏ chơi ăn gian, ăn hiếp cho tới những người tổ chức cho phép việc này xảy ra, đây là những người đàn ông đang tận hưởng quyền lực của họ đối với phụ nữ”,
J.D. Vance, tay thượng nghị sĩ Ohio vừa được cựu Tổng thống Donald Trump cho đeo theo trong cuộc bầu cử sắp tới, viết rằng, “Đây là nơi mà những ý tưởng của [Phó Tổng thống] Kamala Harris về giới tính dẫn tới: một người đàn ông trưởng thành đánh một người phụ nữ trong một trận quyền Anh. Điều này thật kinh tởm, và tất cả các nhà lãnh đạo của chúng ta nên lên án nó.”
Bà Karoline Leavitt, thư ký báo chí quốc gia của chiến dịch tranh cử của Trump, đã nói trong một bài báo được xuất bản vào sáng thứ bảy: “Tổng thống Trump đã nói rõ ràng rằng ông sẽ KHÔNG ủng hộ việc nam giới thi đấu trong các môn thể thao dành cho nữ—một thực tế điên rồ và bất công đã được phép xảy ra vì các chính trị gia cánh tả cấp tiến như Kamala Harris.”
Phe chỉ trích Khelif còn dùng việc võ sĩ Algeria đã bị IBA (International Boxing Association/Hội Quyền Anh Quốc tế) cấm tham gia các cuộc tranh tài từ năm 2023, sau khi không qua được các xét nghiệm về giới tính của họ để chứng minh cho luận điểm Khelif là nam giới. Theo họ, IBA đã nói là Khelif có testosterone (một nội tiết tố nam) và có nhiễm sắc thể xác định giới tính (Sex Chromosome) XY của nam giới. (Cặp nhiễm sắc thể của nữ giới là XX.)
Cần nói thêm rằng thông tin Khelif có nhiễm sắc thể XY là không đúng, hồi năm 2023, theo tin của thông tấn Reuters, thì việc cô không vượt qua kiểm tra giới tính là do “lý do y tế”, chính xác là về nội tiết tố (hormones), không phải nhiễm sắc thể. Đô vật chuyên nghiệp Logan Paul, một tiếng nói ảnh hưởng trong giới bảo thủ, cũng đã thú nhận rằng cái tin “Imane Khelif có nhiễm sắc thể XY và từng là đàn ông” mà anh ta đã phổ biến là fake news. Rồi mới đây, hồi tháng 7 năm nay, IBA lại ra một tuyên bố, cho biết rằng năm 2023, Khelif và Lin “không trải qua cuộc xét nghiệm testosterone nhưng phải trải qua một cuộc kiểm tra riêng biệt và được công nhận, theo đó các thông tin chi tiết vẫn được giữ bí mật”. Tuyên bố cũng cho biết cuộc kiểm tra “chỉ ra một cách thuyết phục rằng cả hai lực sĩ … đều có lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ nữ khác”. Điều lạ lùng hơn là cả Khelif và Lin cũng đã tham gia giải vô địch thế giới năm 2022, cũng do IBA quản lý vào năm trước.
Cũng vẫn cần nói thêm rằng IBA là một tổ chức không mấy uy tín, và đã mất uy tín. Thế giới quyền Anh lâu nay đã quá ngán ngẩm với những hành động của cơ quan nằm trong tay Nga này. IBA đã bị cấm vĩnh viễn không được quản lý các trân quyền Anh của Thế vận hội vào năm ngoái. Quyết định này được IOC đưa ra sau khi chịu hết xiết những vụ bê bối về trọng tài, các quyết định kỳ lạ và vô số hành vi sai trái về tài chính của IBA trong hàng chục năm trời.
Ebola 2026: Đáng lo đến mức nào?
Mạng lưới tội phạm tại sân bay Canada: Bạn có thể trở thành “con lừa thồ” bất cứ lúc nào!
Chuyện một người có cái tên xấu
Trong số các quyết định không sạch sẽ của IBA có việc cấm Khelif (và một nữ võ sĩ khác người Hoa) không được tranh tài. Khelif đã từng yên ổn để tham dự các cuộc đấu quyền Anh từ nhiều năm, khi các giải đấu nằm trong quyền hạn của IBA. Cô chỉ bị loại – với lý do không vượt qua xét nghiệm như đã được trình bày ở trên, sau khi cô đánh bại Azalia Amineva, nữ võ sĩ người Nga cho tới khi đó được coi là có thành tích tuyệt đối. Với việc loại Khelif, kết quả trận đấu bị hủy bỏ và thành tích của Amineva trở lại tuyệt đối!
Tổ chức Ủy hội Thế vận quốc tế (IOC/International Olympic Committee) giành quyền quản lý bộ môn quyền Anh và IOC xét duyệt căn cứ vào giới tính của võ sĩ khi ra đời và trên thông hành của võ sĩ.
Nhưng may mắn, cũng có một số vị chức sắc tôn giáo – Cơ đốc giáo, lên tiếng binh vực…IOC và võ sĩ Algeria.
Zach Lambert, một mục sư ở Austin, Texas, đã viết trên diễn đàn X: “Thật tình tôi đã không ngờ được rằng rất nhiều bạn bè trên Facebook của tôi từ thời trung học lại là chuyên viên về nhiễm sắc thể và giới tính, nhưng lẽ ra tôi đã phải biết vì họ cũng là chuyên viên về lạm phát, chuyên viên về bệnh truyền nhiễm, chuyên viên về chính sách đối ngoại và chuyên viên về nghệ thuật trình diễn của Pháp.”
Mục sư Trey Ferguson của Florida viết trên X: “Tôi vẫn còn chưa hết kinh ngạc về cách mọi người nhảy ra khỏi cửa sổ để nói về Imane Khelif ngày hôm qua. Giống như… tất cả những nguyên tắc đằng sau sự cố chấp? Được tạo ra. Từng người trong số họ đã bị phơi bày ngày hôm qua. Chỉ là những kẻ cố chấp thông thường. Tất cả chỉ vì một võ sĩ quyền Anh bị đấm đau trong một trận đấu quyền Anh.”
Robert Griffin III, một cựu cầu thủ của Giải bóng bầu dục quốc gia (NFL) và là một người Kitô giáo ngoan đạo, cũng viết trên X: “Imane Khelif là một người phụ nữ sinh học và nếu bạn muốn bảo vệ con gái chúng ta, bạn nên bảo vệ cô ấy. Nếu bạn không nghiên cứu để tìm ra sự thật, thì chúng tôi cần được bảo vệ (để) tránh khỏi bạn.”
Nhiều nữ thể tháo gia cũng có không ít người bênh vực Khelif.
Nữ võ sĩ người Úc Skye Nicolson, 28 tuổi, vô địch thế giới quyền Anh hạng lông của WBC, đã chuyển sang quyền Anh chuyên nghiệp sau Thế vận hội Tokyo 2020, đã nhận xét rằng hành động mếu máo và bỏ cuộc của Carini là “trò diễn để lấy lòng thương“ (publicity stunt).
(Có vẻ đúng như thế, chủ tịch IBA Umar Kremlev phát biểu: “Tôi không thể nhìn vào những giọt nước mắt của cô ấy (Carini).”)
Skye Nicolson viết trên mạng xã hội cho biết cô đã từng tập và so găng trên võ đài với cả Carini và Khelif, “Họ sinh ra là nữ. Họ sinh ra với nhiễm sắc thể XY, là nhiễm sắc thể nam, nhưng họ sinh ra với cơ thể phụ nữ, họ có các đặc điểm thể chất của phụ nữ.
“Họ lớn lên là con gái, là nữ giới, là những phụ nữ. Họ đã từng tranh tài như những người phụ nữ trong suốt thời gian qua. Đây không phải là những người đàn ông bẩm sinh đã quyết định tự gọi mình là phụ nữ hoặc tự nhận mình là phụ nữ để đấu với phụ nữ tại Thế vận hội.
“Và mặc dù đây là một vùng xám, tôi nghĩ rằng sự lạm dụng và quyền lực của phương tiện truyền thông, và mọi người chỉ té nước theo mưa mà không biết tất cả các chi tiết, thực sự là khủng khiếp.
“Những cô gái này đã đại diện cho đất nước của họ trong nhiều dịp trong nhiều năm nay với tư cách là các nữ võ sĩ, và họ không đáng bị đối xử tệ bạc như vậy. Tôi nghĩ rằng họ thật không may khi rơi vào hoàn cảnh như vậy và phải chịu sự soi mói này.”
Nicolson nói thêm: “Tôi chỉ nghĩ rằng mọi người thực sự cần phải, giống như, nhìn vào sự thật và ngừng chạy theo xu hướng. Hãy là một con sư tử, không phải một con cừu.”
Phát biểu của Nicolson cũng có lý vì cô là người vừa có thực tế trong cuộc, vừa biết suy nghĩ sâu sắc.
Liên quan đến chuyện lùm xùm, trong giải quyền Anh năm nay ngoài Imane Khelif còn có một “nam võ sĩ nữ” nữa. Đó là cô Lin Yu-ting của đoàn lực sĩ Đài loan. Cô Lin cũng bị IBA cấm tranh tài từ năm 2023 và cũng được IBA nhắc đến trong tuyên bố hồi tháng 7 cùng với Imane Khelif.
Điều may mắn cho Lin – mặc dù cô cũng bị chỉ trích như Khelif, là không có trận nào mà đối thủ của cô đã bỏ cuộc và khóc lóc. Tuy nhiên ở trận đấu gần đây nhất, sau khi bị Lin Yu-ting hạ, nữ võ sĩ người Bulgaria Svetlana Kamenova Staneva đã làm dấu hiệu XX bằng hai ngón tay, hàm ý “tôi là phụ nữ” trên sàn đấu.
Nhìn bề ngoài, Lin Yu-ting còn không giống phụ nữ hơn cả Khelif.
Nhiều nhà khoa học đã giải thích về trường hợp của Khelif và Lin Yu-ting. Theo kết luận của họ, Khelif và Lin Yu-ting, cũng như nhiều phụ nữ khác là nạn nhân của một trò đùa hay một sơ xuất của…Thượng đế.
Để dễ hiểu, người viết xin dẫn lời của hai nhà khoa học gốc Việt ở Úc, được họ đăng trên Facebook:
“… Từ lúc còn trong bụng mẹ cho tới lớn Imane Khelif vẫn mang cơ thể của một phụ nữ. Nếu sinh ra cách đây 50 năm trở về trước, cô đã sống suốt đời như một phụ nữ không ai nghi ngờ gì. Dù không thể có con, nhưng chuyện đó cũng xảy ra với vô số phụ nữ khác nên cũng chẳng ai để ý. Chỉ ngày nay mới có chuyện khám gene gây tranh cãi cô “thực ra” là đàn bà hay đàn ông.
Ta thường nghe rằng đàn bà mang nhiễm sắc thể XX và đàn ông mang nhiễm sắc thể XY, tuy nhiên cũng có những phụ nữ mang nhiễm sắc thể XY như Khelif. Số này khá hiếm, khoảng 100 ngàn người mới có một vài người. Trong giới thể thao, nhất là những môn cần sức mạnh, có thể tỷ số này cao hơn vì nhiễm sắc thể Y có thể ảnh hưởng đến testosterone và sức mạnh cơ bắp, khuyến khích phụ nữ XY đi vào những môn này. Tuy nhiên, không phải phụ nữ XY nào cũng phát triển sức mạnh cơ bắp hơn phụ nữ bình thường.
Giải quyết vấn đề này trong tranh đấu thể thao không phải là đơn giản. Biện pháp đơn giản nhất là cấm những người mang nhiễm sắc thể XY tranh giải thể thao nữ.
Tuy nhiên, muốn làm vậy một cách công bằng thì phải xét nghiệm DNA của TẤT CẢ mọi đấu thủ nữ, chứ không thể chỉ tùy hứng hay tùy thành kiến mà chọn ra một vài người trông “mặt mũi có vẻ đàn ông” ra để test. Làm như vậy rất kỳ thị, bất công và cũng không chính xác. Có những phụ nữ XY rất xinh đẹp và nữ tính, thậm chí làm người mẫu, hoa hậu! Có lẽ vì lý do đó mà ủy ban Olympics đã bác bỏ xét nghiệm của IBA: họ (IBA) đã chỉ test Khelif và Lin Yu-Ting mà không test toàn thể các đấu thủ.
Nếu test tất cả thì sẽ có những người không có lợi thế gì vì cái nhiễm sắc thể XY mà cũng bị loại (trong khi có những người cũng có lợi thế thể lực vì một cái gene “quý hiếm” khác nào đó mà vẫn được đấu). Sẽ gây đau khổ cho những phụ nữ bỗng dưng khám phá mình mang nhiễm sắc thể XY và bị cấm thi đấu, tiêu tan hy vọng và công sức nhiều năm tập luyện. Muốn tránh điều đó thì phải test ngay từ khi họ còn nhỏ, chưa bắt đầu thi đấu. Và nếu không may kết quả là XY thì những phụ nữ đó sẽ mặc cảm suốt đời và có thể bị kỳ thị về giới tính của mình ở ngoài đời thường chứ không chỉ trong thể thao.
Tóm lại không có biện pháp nào hoàn hảo để giải quyết vấn đề XY. Khelif và Lin Yu-Ting chỉ là những nạn nhân không may của một trò đùa của thiên nhiên hay của… Chúa.
(Facebook Phạm Quang Tuấn, 4 tháng 8, 2024)
Và một ông Tuấn khác:
“… Câu chuyện hai lực sĩ đánh boxing Imane Khelif (Algeria) và Angela Carini (Ý Đại Lợi) là một minh hoạ cho sự lu mờ của giới tính…
“… Chúng ta bắt đầu với di truyền học. Trong di truyền học, người ta phân biệt hai khái niệm căn bản: genotype và phenotype. Genotype xác định phenotype.
Phenotype là đặc điềm liên quan đến một cá nhân, kể cả bệnh tật. Tôi là nam giới, tóc màu đen, mắt nâu, chiều cao 170 cm, bị chứng cao huyết áp, v.v… Tất cả những cái đó là phenotype. Giới tính (nam / nữ) cũng là một phenotype.
Genotype một cách ngắn gọn là danh từ chỉ gen. Mỗi chúng ta có 23 cặp nhiễm sắc thể. Nam và nữ có 22 nhiễm sắc thể giống nhau, và các nhiễm sắc thể này có tên là ‘Autosomal Chromosomes’, và gen trong các nhiễm sắc thể xác định đặc điểm cơ thể và bệnh lý của chúng ta. Chỉ có 1 nhiễm sắc thể xác định giới tính: đó là ‘Sex Chromosome’. Theo đó, nam giới có nhiễm sắc thể XY, còn nữ giới là XX.
Nhưng thực tế phức tạp hơn một chút. Có những người sanh ra mang nhiễm sắc thể XY, nhưng phenotype lại là nữ tính. Chú ý là ‘nữ tính’, không phải ‘nữ giới’.
Hội chứng Swyer
Cách đây vài năm y văn ghi nhận một ca thú vị, nữ tính nhưng mang nhiễm sắc thể XY [1]. Đó là một ‘female’ (nữ) 31 tuổi, 101 kg và cao 167 cm. Bệnh nhân bị mất kinh từ năm 15 tuổi và được thay thế hormone. Khi 20 tuổi, nồng độ nội tiết tố nữ (estradiol) là 31.8 pg/mL; mật độ xương ở xương cột sống là −2,6, cổ xương đùi là −1,1. Bộ phận sinh dục nữ bình thường. Tuy nhiên, phân tích gen (hai lần) cho thấy chị này có nhiễm sắc thể XY! Các chuyên viên chẩn đoán chị này mắc Hội chứng Swyer.
Hội chứng Swyer do Bác sĩ Gim Swyer phát hiện từ năm 1955 [2], và lúc đó ông định danh là “male pseudohermaphroditism”, tạm dịch là ‘ái nam’. Ông mô tả hai ca ‘nữ ái nam’ đều bị mất kinh lúc còn nhỏ, chiều cao cao, cơ quan sinh dục nữ nằm bên ngoài cơ thể (external genitalia), nhưng có nhiễm sắc thể XY. Sau này, qua tiến bộ trong nghiên cứu cơ bản, chúng ta biết những cơ phận như buồng trứng và tinh hoàn không phát triển. Hội chứng Swyer tương đối hiếm, được tìm thấy khoảng 1 trên 30,000-80,000 ca mới sanh.
Chúng ta không biết Imane Khelif mắc hội chứng Swyer hay không, cũng chẳng rõ nồng độ testosterone và estradiol của ‘cô’ ấy là bao nhiêu. Đáng lý ra, họ nên làm DXA để biết lượng cơ của cô ấy là bao nhiêu để có thêm thông tin về giới tính. Tuy nhiên, những gì báo chí mô tả có vẻ nhứt quán với những thông tin đã được cáo cáo về hội chứng Swyer trong y văn. Cái phức tạp ở đây là hội chứng này làm nhạt nhoà khái niệm giới tính.
Đúng là trong âm có dương, và trong dương có âm.”
(Facebook Nguyễn Tuấn, 3 tháng 8, 2024)
Đỗ Quân