Tỏi trong thành phố

Hàng Trung quốc tràn ngập chợ búa Việt nam. Các loại trái cây: táo, lựu, nho… Gia vị như hành, tỏi… Nông sản Trung quốc lạm dụng hóa chất nhiều. Các mặt nông sản đó đều đẹp mắt, mịn màng, căng tròn nhưng phẩm chất khác hàng Việt nam. Quả cam vàng ươm để một tháng không suy suyển, bổ ra mới thấy khô queo hoặc ủng bên trong. Củ gừng to, bóng bảy nhưng ọng nước và không có mùi vị cay nồng đặc trưng. 

Dần dần người tiêu dùng quay về hàng Việt nam tới nỗi khoai tây, cà rốt… xuất xứ Trung quốc phải nhuộm đất đỏ giả dạng hàng Đà lạt, gừng khoác hiệu Tây nguyên… mới mong được khách chú ý mua.

Vì thế không lạ khi ngoài hẻm vang lên tiếng rao tỏi Lý Sơn chứ không phải hành tỏi chung chung. 

Tỏi Việt nam thường được nhắc tới từ các địa danh Phan Rang, Phú Yên, Bắc Giang, tỏi tía và sau này, nhất là tỏi đen được coi là tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên nổi tiếng lâu nay là Lý Sơn, tức cù lao Ré, một hòn đảo phía Bắc Quảng Ngãi, được mệnh danh là vương quốc tỏi vì tỏi ngon hơn hẳn những nơi khác. Tỏi ở đây có mùi thơm nồng và vị cay dịu khác với tỏi những nơi khác, nhiều tinh chất có thể phòng và chữa một số bệnh. Thêm lừng danh nữa là loại tỏi chỉ có một nhánh duy nhất được gọi là tỏi cô đơn, tỏi một hay tỏi mồ côi.

Thằng bé bán tỏi vẻ mặt còn học sinh mặc chiếc áo sơ mi màu hồng hồng và quần lửng ngang đùi, vừa cong lưng đạp xe chầm chậm, vừa nhìn nghiêng ngó hai bên kiếm khách kêu:

– Tỏi đây, ai mua tỏi, tỏi miền Trung đây, tỏi Lý Sơn đây, tỏi đặc biệt miền Trung đây, tỏi đây…

Nghe giọng rao nho nhỏ ngập ngừng như tiếng kêu của con thú nhỏ mới ra đời. Với nước da vẫn còn trắng trẻo chưa sạm đen nắng gió thì hẳn thằng bé này mới chân ướt chân ráo ra nghề chưa lâu. Bây giờ bán rong cũng cần xe gắn máy để có thể đi xa nhiều nơi nhưng cậu ta chắc chưa đủ vốn và chưa rành buôn bán để đi xe gắn máy. Thế nên vẫn đạp từ từ chiếc xe đạp cũ, một ngày qua đây mấy bận. Hàng rong hết hàng này tới hàng khác, suốt ngày chạy lũ lượt như đèn kéo quân qua phố xá. 

Riêng thằng bé bán tỏi không chứa hàng trong chiếc sọt lớn bằng tre hay kẽm như các hàng rau quả khác mà chỉ ràng trên chiếc giỏ xe một cái rổ nhỏ như rổ ăn trầu của các bà nhà quê đan bằng tre còn mới, màu trắng xanh. Có lẽ hành tỏi là gia vị, trong nấu nướng chỉ dùng rất ít nên đâu có bán nhiều chất đống như rau cỏ trái cây được, không kể hành tỏi khó trữ quá lâu trong bếp vì dễ bị ộp, dùng tới đâu mua dần tới đó. Trong rổ chỉ đựng độ hai chục túi nylon nhỏ. Mỗi túi chứa chừng nắm củ tỏi to độ hai trăm gram trông như hàng đồ chơi con nít.

Ở tay xe treo lắc lư thêm dăm ba túi tỏi nhỏ. Như vậy khi đứng từ xa chưa biết trong rổ có gì thì người ta đã dễ dàng nhìn thấy những túi tỏi, giống như cách chào hàng tại các ghe hàng chợ nổi dưới quê. Ở đó, trên cây sào dài cắm trước mũi ghe thuyền, gọi là “cây bẹo” đều treo một túm hàng phất phơ bẹo hình để giới thiệu, quảng cáo món hàng của ghe đó: Khoai lang, xoài, bí đỏ, hành củ… Nhờ vậy, ngay từ xa trên dập dền sông nước, người ta đã dễ dàng thấy để tấp vào mua. 

Bắt gặp ánh mắt của tôi, thằng bé dừng lại hỏi nhỏ:

– Tỏi Lý Sơn?

Tỏi Lý Sơn có giá tới mức được mang ra quảng cáo dễ dàng cho mọi loại tỏi. Với lại thật ra khách hàng cũng đâu mấy ai thông thạo để phân biệt tỏi mỗi địa phương khác nhau chỗ nào. 

Tôi nhấc túi tỏi tròn độ nắm tay hỏi:

– Bao nhiêu?

Thằng bé quần áo tươm tất mà vẻ mặt chơn chất thật thà lắm, trả lời:

– Một bịch hai chục ngàn.

Trời, không kể tỏi cô đơn có giá từ bảy trăm ngàn đến một triệu, tỏi Lý Sơn thường thường mua chính gốc cũng đã hai trăm ngàn một ký mà ở đây gói 200gr chỉ có hai chục ngàn thì thử hỏi vốn bao nhiêu. Cứ nhìn hình dáng to và mượt của củ tỏi là có thể đoán ngay hàng Trung quốc mới có giá rẻ như vậy. 

Tỏi Trung quốc hầu như không có mùi vị, không thể so sánh sự thơm ngon với tỏi Việt nam nói chung, tỏi Lý Sơn nói riêng. Thế nhưng loại hàng này vẫn bán chạy vì giá quá rẻ. Các quán ăn thường dùng gừng, tỏi, hành… Trung quốc để pha nước chấm hoặc ngâm dấm lợi tiền nhưng đồng thời họ phải dùng thêm hương nhân tạo pha vào để lấy mùi hương đặc trưng. Chứ bán tỏi Việt nam thì đâu có lời nhiều.

Bởi vậy hàng rong muốn rao tỏi gì thì rao, khách hàng cũng dư biết chẳng phải Lý Sơn chính cống nhưng vừa túi tiền thì mua vậy thôi.

Tôi ngạc nhiên nhìn rổ tỏi loe hoe vài gói: 

– Sao không bán nhiều mà mang ít vậy?

Thằng bé có vẻ khó giải thích, kể lể dông dài một lúc mới hay, cha mẹ nó dưới quê lên Sài gòn sinh sống. Đây không phải hàng tươi cần lấy mối mỗi ngày mà khi nào hàng gần cạn, người cha mới đến chợ đầu mối mua. Người mẹ nhận hàng về, phân ra thành từng gói một hay hai trăm gram chất đầy rổ cho con trai đạp xe đi bán lẻ, còn chị ta cũng đi dạo nhưng là bán vé số.

Giữa trưa nắng nóng, thằng bé có người hỏi han nhân dịp được nghỉ chân, nên vui vẻ trò chuyện:

– Ba con chuyên chạy xe giao hàng cho đại lý tạp hóa. 

Họ mướn phòng trọ gần bến xe miền Đông. Từ sáng sớm, vợ chồng con cái tản ra khắp nơi kiếm ăn, buổi trưa ăn uống ngoài đường… Hàng bán chạy thì ăn cơm hai mươi lăm ngàn một dĩa, hàng ế thì gói xôi mười ngàn đồng cho qua bữa hoặc tiện đường ghé xin cơm từ thiện, đến tối về chỗ trọ mới nấu cơm cả nhà ăn. Đôi khi thằng bé và mẹ đi bán ngoài phố tình cờ gặp nhau. Đó là một hôm rất vui vì cả hai mẹ con sẽ cùng vào quán cơm bình dân hay uống nước mía trò chuyện một lúc nghỉ trưa.

Tôi thấy tiếc thằng bé có gương mặt sáng sủa và ngây thơ, chưa nhuốm vẻ lam lũ của cuộc sống mưu sinh đường phố, hỏi:

– Con có đi học không?

Thằng bé nhìn ngang: 

– Trước đây con có đi học hết lớp ba rồi nghỉ vì nhà nghèo quá. Xin vào làm cho xưởng bán trứng nổi tiếng, mỗi tháng được hơn hai triệu nhưng chỉ được hai tháng rồi nghỉ đi bán tỏi.

Tôi ngạc nhiên:

– Lương hai triệu cũng tạm được, lại khỏi nắng mưa?

Thằng bé có vẻ buồn:

– Con bị mấy thằng lớn trong xưởng ăn hiếp. Tụi nó vừa mắng chửi vừa sai bảo làm đủ việc nặng nhọc. Trong khi đó, bọn ma cũ chỉ ngồi chơi hoặc chạy xe đi bỏ mối trứng là công việc nhẹ nhàng.

Thằng bé chịu không nổi nên phải nghỉ việc về nhà. Nó thấy người ta đi bán hành tỏi đắt lắm, lại ít vốn nên bảo cha mẹ lấy hàng về bán rong. Cứ hết một rổ lại quay về nhà lấy hàng. Trung bình ngày nắng bù ngày mưa, mỗi ngày cũng lời được khoảng một trăm ngàn. Khu vực này đông dân cư lại lắm hàng ăn nên một ngày, thằng bé đảo qua mấy lượt.

Tôi ái ngại hỏi:

– Con muốn đi học nữa không?

Thằng bé trả lời tự nhiên:

– Dạ không.

Nghĩa là cứ đi bán tỏi hay hết mùa tỏi lại tìm các thứ lặt vặt ít vốn khác để bán: chanh, hành củ, gừng… Rồi lớn lên sẽ đi phụ hồ, chạy xe ôm như mọi dân nghèo bình thường không có mơ ước to tát gì. Chỉ mong sao kiếm đủ cơm ăn ngày hai bữa. 

Hầu hết dân tình như vậy. Họ gần như thất vọng hay chán nản mệt mỏi vì cuộc sống quá đỗi chật vật đến mức không thể biết hay nghĩ tới điều gì khác cả. Nghĩ nhiều cho mệt có ích gì, thay đổi gì được đâu.

Thằng bé có vẻ bần thần, ngẩng đầu lên giải thích:

– Con muốn kiếm tiền phụ cha mẹ gửi về quê nuôi em gái đang ở với bà ngoại già rồi…Mỗi năm chỉ được về quê hai lần, Tết và giỗ ông ngoại. 

Té ra lại một gia đình vì mưu sinh mà ly tán. Gia đình thằng bé này may mắn vẫn còn ba người được ở với nhau, chứ phần lớn gia đình khác chồng một nơi, vợ một nẻo, con cái đứa nhỏ ở quê, đứa lớn lên tỉnh tha hồ mỗi người phiêu bạt một phương.

Từ sau khủng hoảng Covid, nhiều dân nhập cư về quê rồi không quay lại nữa. Các công ty ở khu chế xuất cho công nhân nghỉ việc hàng loạt vì không tìm được đơn đặt hàng. Gia đình nhỏ này vẫn cố dắt díu lên thành phố kiếm sống dù nhiều khó khăn, cũng là số ít bất đắc dĩ khi không còn có thể bám lấy nơi chôn nhau cắt rốn. Viễn cảnh gia đình xum họp và con đường về quê của dân nhập cư ở thành phố ngày càng xa vời.

Tú Hà