Ngày trở lại của những chiếc điện thoại đần

Tháng 4 vừa qua, tại Tuần lễ thiết kế Milan – nơi các nhà thiết kế thế giới định hình các xu hướng, có một sản phẩm mới được công ty bia Heinelken và nhà bán lẻ thời trang Bodega hợp tác tung ra, đã lập tức trở thành một cơn bão. Đó là chiếc The Boring Phone, cái điện thoại chán ngắt. Đúng như cái tên, nó chẳng có tính năng, công dụng gì mới lạ, phải nói đúng là không có tính năng công dụng gì ngoài việc gọi và nhận các cuộc gọi, và nhắn tin. 

Điện thoại đần

Một chiếc iphone 15 Pro Max với 1TB storage có giá 2,400 đô la Canada chưa tính thuế.

Một chiếc Samsung S24+ có giá 1,559 đô la Canada.

Cả hai đều đầy ắp các công dụng, tính năng và khả năng. Hơn cả những bộ máy điện toán cá nhân hàng đầu cách đây khoảng 5 năm, và cả nhiều bộ còn đang phổ biến trong các gia đình, chúng có bộ nhớ lớn, bộ chứa khổng lồ, bộ vi xử lý mạnh.  

Chúng là sự thèm muốn của nhiều người, từ trẻ đến già. Chúng là vật bất ly thân của hầu như tất cả mọi người. Chúng làm được tất cả những gì các máy điện toán có thể làm và hơn thế nữa: đọc sách, tra tìm trên mạng, vào các diễn đàn xã hội, dịch thuật, ghi âm thậm chí chụp ảnh, thu video và cả sửa chữa ảnh, video. Chúng còn thay thế những tấm thẻ căn cước, thẻ ngân hàng, thẻ tín dụng, chìa khóa nhà, hệ thống camera an ninh, điều khiển đèn đuốc và các máy móc gia dụng trong nhà. Chúng khóa, mở cửa xe, chỉ đường đi nước bước, kể cả đi bộ. Chúng đo huyết áp, nhịp tim, nhắc nhở uống thuốc. Kể cả những người hiện làm chủ chúng (một cách vất vả và hãnh diện) cũng chưa chắc đã dùng hết – hoặc biết hết, nhhững gì chúng có thể làm được.

Tất nhiên, chúng còn là một công cụ làm việc, để có thể làm việc bất cứ lúc nào, ở đâu.

Chúng cũng là mục tiêu của những tay giựt dọc, chôm chĩa vì dễ giựt, dễ chôm và có giá trị bán lại cao hơn là những món đồ điện tử thông thường phải đập cửa vào nhà mới lấy được. 

Chúng được gọi là những cái điện thoại thông minh – smartphone, để phân biệt với những cái cell phone, tên đầy đủ là cellular phone, từng được dịch chính xác nhưng không dễ hiểu là “điện thoại tế bào di động” của một thời mới đây mà như xa lắm rồi.

Lội ngược dòng

Thế nên nhiều người không thể hiểu nổi tại sao lại đang có những người đang quay lui, đi ngược lại. Họ trở về với những chiếc điện thoại không làm được gì ngoài việc dùng để gọi điện thoại (chức năng chính mà cái máy này đã được khai sinh và đặt tên). Nếu thêm một chút thì là bấm nhắn tin.

Lội ngược dòng, trở về với những món đồ cổ từ ít lâu nay đã trở thành một trào lưu vực dậy các sản phẩm văn hóa cổ điển – một xu hướng được gọi là Newtro (new và retro, sự mới mẻ và tính cổ điển. Điều lý thú là từ này, mặc dù là tiếng Anh nhưng được khai sinh ở Đại Hàn.)

Thí dụ như với âm thanh, người ta quay trở lại với những máy khuyếch đại âm thanh để nghe nhạc chạy bằng bóng đèn, máy quay đĩa và những đĩa nhựa, có cả những người quay lại với băng tròn và băng cassette. Về nhiếp ảnh người ta quay trở lại với máy ảnh cơ và phim nhựa. 

Họ có lý do…của họ. Như họ tin rằng với ampli đèn, đĩa nhựa âm thanh “ấm” hơn, “thật” hơn. 

Chiếc smart phone đầu tiên

Năm 1973, chiếc mobile phone – điện thoại di động, đầu tiên trên thế giới được John F. Mitchell và Martin Cooper của công ty Motorola trình làng. Nhưng mãi đến 10 năm sau sản phẩm thương mại này mới ra được thị trường với cái tên Motorola DynaTAC 8000X. Sau khi sạc đầy chiếc DynaTAC 8000X – trong 10 giờ đồng hồ, chủ nhân chiếc điện thoại sẽ có thể dùng để nói trong…30 phút. 

Để làm chủ một chiếc Motorola tiền sử này, ngày đó, người ta phải xỉa ra $3,995 (khoảng 12 ngàn ngày nay). 

Motorola đã tiếp nối DynaTAC ban đầu với nhiều lần lặp lại trong suốt cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90. Điện thoại ngày càng di động hơn, đỉnh cao là StarTAC năm 1996. Nhưng chúng không hề “thông minh”.

Chiếc điện thoại thông minh đầu tiên được IBM phát minh vào năm 1992 với tên gọi Simon Personal Communicator (SPC). Ngày đó chữ smartphone chưa được dùng. Khá hơn Motorola, IBM chỉ mất hai năm để tung chiếc Simon, với nhiều tính năng mà chúng ta thấy ở smartphone ngày nay, ra thị trường vào năm 1994.

Simon có thể gửi và nhận email và fax, có màn hình LCD trắng đen diện tích khiêm nhượng  4.5 x 1.4 inch cần đến bút stylus. Chàng cũng có vài ứng dụng ngày đó đã là đáng phục lắm: address book, calendar, world clock và notepad.

Chiếc Simon của IBM nặng gần nửa ký lô, dầy 1,5 inch và mỗi lần sạc đầy cho phép người sử dụng dùng được…một giờ. 

Ngày đó, người ta từng phân vân và định xếp Simon vào loại PDA  (personal digital assistant) phụ tá riêng điện tử, nhưng do khả năng kết nối với hệ thống điện thoại cellular của nó, nó được coi là một điện thoại, chiếc smartphone đầu tiên.

Giá cả của chiếc IBM Simon ngày đó nếu so với giá smartphone ngày nay không cách nhau xa lắm. Người dùng phải mua máy với giá 900 đô la (tương đương 1.800 đô ngày nay) và ký contract hai năm với Bell South Cellular, thêm 1100 đô la (2.300 đô thời điểm hiện nay)

Với phim nhựa ảnh có màu sắc  cũng nghệ thuật, tự nhiên hơn, không quá “thiếu tự nhiên” như ảnh được chụp bằng máy ảnh điện tử.

Với những người từ bỏ điện thoại thông minh, họ trở lại với các điện thoại được họ gọi là dumb phone – điện thoại đần, điện thoại ngu. Dumb là để đối lại với smart chứ thực ra những chiếc điện thoại này không ngu chút nào hết. Chúng chỉ không phải là những máy điện thoại có hàng tỷ chức năng, công dụng. Chúng chỉ làm nhiệm vụ của một cái phone, loại phôn cách đây hai chục năm chúng ta vẫn sử dụng nếu bạn còn nhớ những chiếc Nokia nhỏ hơn cái điện thoại không dây một chút ngày xưa, hoặc những chiếc Motorola gập lại đươc.

Chiếc The Boring Phone được nhắc đến ở phần đầu chuyện tuần này là một.

Ben Wood, Giám đốc phân tích tại CCS Insight giải thích: “Điện thoại đần (điện thoại phổ thông) là một thiết bị đơn giản được sử dụng để nói chuyện và nhắn tin, thí dụ điển hình nhất là chiếc Nokia 3310 vẫn được xếp hạng là một trong những điện thoại bán chạy nhất mọi thời đại”. 

Những chiếc điện thoại đần đang tiếp tục hồi sinh. Theo báo cáo của công ty nhu liệu SEMrush, từ năm 2018 đến năm 2021số lượt tìm kiếm trên Google về loại điện thoại này đã tăng 89%.

Và mặc dù khó có được số liệu bán hàng, nhưng một báo cáo cho biết lượng mua điện thoại đần trên toàn cầu dự kiến sẽ đạt 1 tỷ chiếc vào năm ngoái, tăng từ 400 triệu chiếc vào năm 2021. Con số này so với doanh số 1,4 tỷ điện thoại thông minh trên toàn thế giới vào cùng năm.

Lars Silberbauer, giám đốc tiếp thị của Nokia Phones và HMD Global cho biết: “Chúng tôi thấy rằng thị trường điện thoại gấp – flip phone, đã tăng 5%.”

Ông nói thêm: “Chúng tôi đã tăng gấp đôi thị phần của mình trong năm ngoái về flipphones, điều này khá quan trọng đối với chúng tôi. Và chúng tôi thấy điều đó hiện đang gia tăng ở châu Âu”.

Tại Mỹ, dữ liệu tháng 8 năm 2023 của công ty nghiên cứu thị trường công nghệ Counterpoint Research cho thấy điện thoại đần – chỉ chiếm 2% thị trường thiết bị cầm tay. Một phần nhỏ – nhưng vẫn là một con số đáng kể. Counterpoint ước tính doanh số bán điện thoại đần ở Mỹ sẽ đạt 2,8 triệu vào cuối năm nay.

Ở Canada, Counterpoint Research ghi nhận trong năm 2023 có 98.600 chiếc điện thoại đần được bán ra – tăng 25 phần trăm so với năm 2022. 

Theo Statista Market Insights, tổng thị trường điện thoại đần toàn cầu dự kiến sẽ mang lại doanh thu 10,6 tỷ Mỹ kim trong năm nay.

Những con số này cho thấy điện thoại đần đang sống lại.

Những ai trở lại với điện thoại đần?

Thế nào bạn cũng nghĩ đến các cụ cao niên, những người chỉ dùng điện thoại để gọi và nhận. Với các cụ, cả đến công dụng nhắn tin – texting, của điện thoại cũng là thừa thãi.

Nhưng không phải các cụ là những người duy nhất sử dụng điện thoại đần. Và các cụ cũng không phải là thành phần nhân loại vực dậy kỹ nghệ sản xuất và thị trường của điện thoại chỉ dùng để gọi. 

(Nói cho ngay, đa phần các cụ cũng chẳng phải là những người quyết định thị trường. Một là các cụ ôm riết lấy cái phone cũ cả chục năm “mà vẫn còn tốt lắm”, hoặc “dùng tạm” (vui vẻ) cái phone mà cô con gái, cậu con trai vừa bỏ đi vì đã mua cái phone đời mới nhất).

Còn có một giới ưa chuộng điện thoại đần khác. Đó là những bà mẹ, ông cha, của những cô cậu từ tuổi thiếu niên trở xuống. 

Họ thấy con của họ cần thiết phải có một cái điện thoại. Lý do để cần là hiển nhiên, để liên lạc những trường hợp khẩn cấp. Nhưng họ không muốn con họ sử dụng mạng xã hội quá sớm, chìm đắm trong thế giới ảo đầy cạm bẫy và hiểm nguy. Điện thoại đần là giải pháp tốt nhất cho chúng: chỉ có nói và nhắn tin. Tốt hơn chút nữa là có GPS, để họ biết được vị trí của cô/cậu khi cần đến.

Nhưng các phụ huynh thành phần này cũng không phài là lực lượng chính thúc đẩy sự hồi sinh của điện thoại đần.

Với không ít người, đây sẽ là một bất ngờ: điện thoại đần đang được những người thuộc Gen Z (Thế hệ Z), những người trẻ ra đời trong giai đoạn 1997 – 2012. Bất ngờ vì Gen Z là thế hệ sinh ra trong thời đại kỹ thuật số, lớn lên với internet và kỹ thuật digital ngay từ nhỏ. Họ vẫn được gọi là “digital natives”, những thổ dân kỹ thuật số.

Họ thường bị kết án là những người lúc nào cũng đắm chìm trong thế giới digital, không thể phân biệt được ánh sáng ban ngày với hình ảnh phản chiếu của màn hình.

Nhưng có một số đông những người lớn lên với Instagram và TiKtoK thuộc Gen Z đã thực sự quay lưng lại với cuộc sống “kết nối” và chọn cuộc sống offline mang hương vị cổ điển. Trong khi thế hệ trước họ – the millennial khơi dậy sự hồi sinh của đĩa nhựa vinyl, Gen-Z đang nhìn lại những năm 90 và 2000 để tìm cảm hứng cho quần áo, âm nhạc, nghệ thuật và nội dung mạng xã hội. Họ tìm đến với băng cassette, đĩa CD và điện thoại không có internet.

Hầu hết mọi người thuộc Gen-Z hầu như không nhớ về thời kỳ trước điện thoại thông minh, thế nên với một số người trẻ, dùng thử điện thoại gấp là một cách thú vị để kết nối với nền văn hóa thời tiền Internet. 

Nhìn bề ngoài, nỗi hoài niệm này có vẻ chẳng khác gì một xu hướng, nhưng nhiều người trẻ có lý do chính đáng để quay trở lại với điện thoại nắp gập: họ muốn tự cai nghiện, chứng nghiện mạng xã hội.

(Chẳng riêng gì Gen Z, một cuộc khảo sát gần đây của  Canalys với 9.000 người tiêu thụ nhận thấy rằng có đến 47% hoàn toàn đồng ý với câu “Tôi thường cảm thấy mình dùng quá nhiều thời gian với điện thoai và khó khăn để bỏ nó xuống.”)

Họ gọi đó là digital detox -giải độc/cai nghiện kỹ thuật số.

Trung bình một người trưởng thành ở Hoa Kỳ dành bảy giờ mỗi ngày cho màn hình cầm tay. Đối với Gen Z, phần lớn thời gian đó là ở các mạng xã hội, được cho là có tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi 54% người trẻ tuổi nói rằng việc sử dụng liên tục các thiết bị này có hại cho sức khỏe của họ và 51% trong cùng nghiên cứu đó cho biết họ mơ mộng về cuộc sống không có mạng xã hội.

Cô Kirsten Campbell, 33 tuổi, kể với nhà báo Nisha Patel của thông tấn quốc gia Canada CBC rằng việc từ bỏ cái điện thoại thông minh của mình năm ngoái là một hành động đúng. 

Campbell nói cô nhận ra rằng lượng thời gian cô dành để quẹt điện thoại là một vấn đề và cô cảm thấy rất vui khi xóa các danh khoản mạng xã hội của mình.

Sau khi bỏ smartphone, cô thấy mình “bình tĩnh hơn và hạnh phúc hơn rất nhiều.” Cô nói: “Tôi vẫn có thể liên lạc được, nhưng tôi sống cuộc sống của mình ở nơi tôi đang ở vào thời điểm đó thay vì liên tục để đầu óc ở nơi khác”.

Theo một cuộc khảo sát được thực hiện với hơn 40 ngàn người tham gia trên ứng dụng khảo sát Real Research, điện thoại đần loại bỏ sự cám dỗ của các nền tảng truyền thông xã hội.

Light Phone, một công ty sản xuất điện thoại đần ở New York, cho ra đời những máy điện thoại chỉ khôn hơn các điện thoại đần khác một chút, ngoài việc điện thoại và nhắn tin, còn cho phép chủ nhân nghe nhạc, podcast và nối với tai nghe bằng bluethooth. Nhưng công ty cam kết “sẽ không bao giờ có phương tiện truyền thông xã hội, tin tức clickbait, email, trình duyệt internet hoặc bất kỳ nguồn cấp dữ liệu vô hạn gây lo lắng nào khác”.

Năm 2022, doanh số bán hàng của Light Phone tăng 150% so với năm 2020, dù máy của họ có giá khởi điểm là 99 Mỹ kim, cao hơn các điện thoại đần hơn một chút.

Theo Kaiwei Tang, người đồng sáng lập công ty, mới đầu họ chỉ có ý cung cấp các Light Phone như một chiếc điện thoại phụ cho những người muốn tạm dừng sử dụng điện thoại thông minh vào cuối tuần, nhưng giờ đây một nửa số khách hàng của công ty sử dụng nó làm máy chính.

Kaiwei Tang nói: “Nếu người ngoài trái đất ghé xuống đây, họ sẽ nghĩ rằng điện thoại di động là loài ưu việt đang điều khiển con người. Nó sẽ không dừng lại mà còn trở nên tồi tệ hơn. Người tiêu dùng đang nhận ra rằng có điều gì đó không ổn và chúng tôi muốn đưa ra một giải pháp thay thế.”

Tang cho biết thêm, điều đáng ngạc nhiên là khách hàng chính của công ty lại ở độ tuổi từ 25 đến 35. Ông nói rằng ông cứ ngỡ rằng những người mua sẽ già hơn nhiều.

Những ưu điểm của điện thoại đần

The Boring Phone và những chiếc điện thoại tương tự nằm trong số các điện thoại được gọi là dumb phone. Thực sự, chúng có cái tên lịch sự hơn: feature phone. Đây là những cái điện thoại không có nhiều tính năng, không phải là một cái máy điện toán bỏ túi, và không có kết nối mạng. 

Với các tính năng hạn chế, điện thoại đần – thường là flip phone – điện thoại gấp – ưu tiên các chức năng điện thoại thiết yếu, như để gọi/nhận điện thoại và gửi tin nhắn, là các hoạt động giản dị hơn và ít gây nghiện hơn so với điện thoại thông minh.

Những chiếc điện thoại đần, mặc dù không thông minh vẫn có không ít ưu điểm. 

Đầu tiên, chúng rẻ tiền. Người dùng chỉ cần chi từ 20 đô đến 50 đô cho một chiếc nếu dùng loại trả trước (prepaid) của một công ty điện thoại, và từ  40 đến 100 đô la nếu là điện thoại unlock, dùng được với tất cả các công ty điện thoại.

Chúng lại rất bền và có tuổi thọ của pin rất cao. Bạn không sợ thót tim mỗi lần cái điện thoại rơi xuống đất và có thể nói và nghe cả tuần mới cần sạc. 

Về mặt an toàn, điện thoại đần bỏ xa điện thoại thông minh. Trong khi những smartphone có cả trăm ứng dụng, mỗi ứng dụng đều đòi hỏi được tiếp cận (và ghi nhận) những dữ liệu cá nhân qua internet, điện thoại đần không có bao nhiêu ứng dụng. Nếu có thì các ứng dụng này, như máy tính (calculator), cũng chẳng cần đến internet. Người sử dụng sẽ không sợ bị hack, bị ăn cắp chi tiết cá nhân, bị khai thác dữ liệu riêng tư để quảng cáo và bị theo dõi.

Về độ bền: những chiếc smartphone đời mới thường không thể thay pin cho nên khi cục pin chết, bạn sẽ phải bỏ máy để mua máy mới. Các màn hình cũng đắt tiền, hỏng là cả trăm bạc. Tuổi thọ trung bình của một smart phone là 3 năm (nhưng thường thì các nhà sản xuất dụ khị khách hàng upgrade mỗi hai năm). Nhưng điện thoại đần thì khác, chúng bền hơn nhiều lắm. Nokia, công ty nắm giữ hơn 90% thị trường điện thoại đần vào năm 2022, đã tung ra loại “điện thoại có thể sửa chữa được” vào năm 2023 để giúp “giữ điện thoại trong tay mọi người lâu hơn”. 

Nếu bạn cần một chiếc  điện thoại đần

Nghe cũng hay hay, nếu bạn đủ can đảm và ý chí để bỏ qua một bên chiếc điện thoại thông minh và thử một chiếc điện thoại đần? 

Đã quá trễ để mua một chiếc The Boring Phone. Công ty Human Mobile Device, sản xuất chiếc điện thoại này cho Heineken và Bodega, chỉ làm có 5 ngàn chiếc. Tất cả đã bán hết.

Nhưng thiếu gì công ty khác. Bạn có thể tìm trên Amazon, Walmart. Giá rất rẻ, ở Amazon Canada chỉ có từ vài chục đến một trăm đô. Dĩ nhiên là hàng Tàu.

Nếu chơi sang hơn, bạn có thể dùng Nokia. Hãy tìm vào trang feature phone của công ty này để chọn kiểu, dáng, màu bạn thích, có hàng chục mẫu, kiểu hiện đang phổ biến nhất là Nokia 3210.

Đỗ Quân