Tìm chốn về già

Ông Cương đã ngoài 80. Vốn là giáo viên trung học, vợ mất từ lâu. Ông có 6 người con phương trưởng, thành đạt. Con cái, người sống ở Canada, ở Pháp; kẻ sống ở Sài Gòn, ở Bến Tre. Cháu nội, cháu ngoại đủ cả. Nhìn bề ngoài ông thật đầy đủ. Ông ở chung với gia đình một người con trai, các con ở ngoại quốc gửi tiền và quà cáp, thuốc men về thường xuyên.
Nhưng người già ngày càng khó tính, sinh ra thắc mắc đủ chuyện. Con gái xếp cha vào căn phòng nhỏ, nóng; còn phòng rộng, mát để dành cho đứa con dâu mới sinh. Ngược lại, ông càm ràm sao tờ tiền đứa con út mới cho kẹp giữa quyển sách đâu mất tiêu hay con rể thuận tay lấy. Rồi những kỳ ông đau nặng mà các con đi làm việc từ sáng đến tối đành để ông nằm chèo queo một mình. Mâu thuẫn ngày càng rộng, các con bàn thôi để cha vào viện dưỡng lão cho tiện cả hai bên.
Trước kia các gia đình VN thường sống tam tứ đại đồng đường và coi đó là dấu hiệu của nhà có phúc. Vì đại gia đình đông đúc nên lúc nào cũng sẵn người, trẻ con và người già đều được không người này thì người nọ phân công nhau săn sóc, trách nhiệm được sẻ chia. Nhất là thời trước chỉ đàn ông đi kiếm tiền, phụ nữ ở nhà tề gia nội trợ. Vì thế mọi chuyện trong nhà luôn có bàn tay người phụ nữ đảm đang trông nom từ nhà cửa đến ông bà, cha mẹ chồng và con nhỏ, thậm chí thêm bà cô chồng, chị chồng…. độc thân sống cùng.
Thế nhưng ngày nay việc chăm sóc người già trở nên ngày càng mệt nhọc. Người phụ nữ cũng phải xông pha ra ngoài mưu sinh như đàn ông. Con cái trong nhà chỉ một hoặc hai đứa và đám trẻ túi bụi đi học không phụ giúp nhiều việc nhà. Người già dần trở nên dư thừa và cô độc ngay trong chính ngôi nhà của mình.
Nếu khỏe mạnh còn đỡ nhưng nếu người già bệnh hoạn nằm liệt thì thực là gánh nặng chán ngán của người nuôi.
Người lớn tuổi thông thường bị cao huyết áp, tiểu đường, thấp khớp… chưa nói tới bệnh nặng như ung thư, đột quỵ… Bên cạnh đó là sự run rẩy, chậm chạp, đãng trí… Khoảng cách tuổi tác thế hệ khiến người già cảm thấy cô đơn, bị lãng quên, dễ tủi thân và cáu kỉnh. Vì thế chẳng mấy chốc khiến đám con cháu trong nhà khó chịu, chẳng muốn tới gần.
Hiện nay cũng đã có dịch vụ chăm sóc người già. Một số công ty chuyên cung cấp dịch vụ này theo buổi, theo ngày hoặc tháng… Nhân viên được học các khóa ngắn hạn về cách chăm sóc người già, tập vật lý trị liệu người bị bệnh tai biến, gãy xương… hay chỉ cần cận kề theo dõi mọi sinh hoạt ngày thường.
Thuê người về nhà trông nom cũng có nhiều hạn chế, nhất là giá khá cao. Ngoài ra, người nuôi, dù được trả lương, cũng rất ngán ngẩm người già trái tính, biết được chủ nhà cần nên cũng lên mặt làm cao. Để an tâm, một số gia đình đã gắn camera bí mật theo dõi, nhờ vậy mới phát giác cảnh chị giúp việc bạc đãi người già đã bị lú lẫn, không còn biết kể lại với con cái.
Lương công nhân viên bình thường khó với tới dịch vụ này. Vì thế hầu hết mọi người đều cố trân mình để săn sóc người nhà mà không dám mơ tới mượn người giúp. Ở miền quê vẫn còn có thể nhờ tới họ hàng, hàng xóm chung quanh ghé mắt, ghé tay đỡ nhưng thành phố thì rõ ràng không thể.
Nhiều hoàn cảnh con cái bận việc suốt ngày hoặc phải đi làm ăn, công tác xa, hoặc việc nuôi bệnh chiếm quá nhiều thời gian, công sức rất dễ nản…, đành phải gửi cha mẹ vào viện dưỡng lão.
Bà Nguyệt ngoài 70 tuổi, là con một nên bổn phận nuôi mẹ già gần trăm không có ai đỡ đần. Chồng mất sớm, con gái đã ra nước ngoài sinh sống. Công việc của bà suốt ngày đêm chỉ quanh quẩn gắn liền với chiếc giường của bà mẹ bệnh hoạn nằm một chỗ. Một tay bà chăm sóc mẹ từ ăn uống, thuốc men, tắm rửa, vệ sinh… không còn dịp nghỉ ngơi, họp bạn, du lịch… Lại khó thuê người giúp việc vì sợ người lạ trong nhà dễ… ăn cắp, khiến bà nhiều lúc phát khóc vì quá căng thẳng. Thế nhưng nhiều lúc ngồi không bà lại ngậm ngùi: “Trông mẹ thì vất vả quá nhưng mai mốt mẹ mất đi, sống một mình hiu quạnh chắc tôi chết sớm!”
Chị Thịnh buộc phải thuê người giúp việc theo giờ giúp bà mẹ bị tai biến nằm liệt trong lúc chị đi giao hàng. Thế nhưng bà mẹ vẫn còn minh mẫn đã mách con gái rằng người giúp việc cho bà ăn cơm nguội hôm trước và suốt ngày mải xem TV nên làm ngơ khi nghe gọi. Chị đành bỏ giao hàng để kiếm việc làm online. Ở nhà công việc mới tuy ít tiền nhưng dễ trông nom bà mẹ..
Gần đây nhà dưỡng lão ra đời tuy là theo truyền thống Á Đông, nhiều người vẫn không dám gửi cha mẹ già vào viện dưỡng lão vì sợ mang tiếng… bất hiếu. Hiện nay, ngay cả những người chưa già lắm, mới ngoài sáu mươi nhưng vì nhiều lý do, đã chọn đó làm nơi cư trú. Người đơn thân phải vào dưỡng lão đã đành nhưng một số người có con cháu cũng chọn vào đó ở.
Bà Thảo được con bảo lãnh ra ngoại quốc sống nhiều năm. Con cháu bận đi làm đi học suốt ngày. Khi chân yếu tay mềm, bà trở về VN sống với một người giúp việc kề cận. Chung quanh là người Việt, nói và nghe tiếng Việt khiến bà đỡ cảm thấy cô độc hơn nhà dưỡng lão ngoại quốc.
Cùng hoàn cảnh nhưng ở VN, cậu con trai độc nhất của bà Minh đi làm cả ngày không kể đi công tác dài ngày, một lần bà bị trượt chân ngã trong phòng tắm, nằm bẹp đó nửa ngày mới được phát giác. Con trai đành đưa vào viện dưỡng lão có bạn già trò chuyện, có bác sĩ, y tá, bảo mẫu trông nom. Nếu chưa liệt thì không cần thuê người ở cạnh trông nom 24/24 tiếng. Vào ngày nghỉ, cậu con sẽ đón mẹ về nhà chơi.
Những trường hợp khác ái ngại hơn vì con cháu có như không, những đứa con có gia đình riêng và nhiều mối bận tâm lo toan khác, nên dù ở chung dưới một mái nhà mà vẫn không có sự gần gũi, sẻ chia. Tuy buồn đứt ruột nhưng bà Thái đành chọn cách vào nhà dưỡng lão vì không chịu nổi không khí lạnh nhạt dửng dưng trong gia đình. Vào đó ít ra còn có người trò chuyện dăm câu, mà thực ra cũng chẳng nói năng được lâu vì bà cũng phát chán những câu chuyện nhớ nhà não lòng ai cũng giống ai và tính khí… lẩn thẩn của các bà đồng niên chung quanh.
Cuối tuần, ngày nghỉ ngày lễ, các ông già bà cả ra hàng hiên mạnh ai nấy ngồi, đưa ánh mắt xa xăm nhìn ra cổng mong ngóng con cháu chẳng biết có đón về nhà chơi chốc lát không. Bà Nghi độc thân, khỏe mạnh và vẫn còn chút tiền dằn túi, thỉnh thoảng đón xe ôm về đầu hẻm nhìn căn nhà đóng kín từng là ngôi nhà êm ấm của mình bao nhiêu năm, nay thuộc quyền sở hữu em trai. Chỉ đứng nhìn với tâm trạng nhiều chất chứa rồi lặng lẽ quay về viện dưỡng lão..
Ở VN hai loại nhà dưỡng lão. Thuộc nhà nước và của tư nhân.
Trực thuộc nhà nước cũng có hai loại: loại dành cho những người có công hoặc có thu phí và loại dành người vô gia cư thu gom trong những đợt truy quét ngoài đường.
Loại dành cho người có công có quỹ rót xuống, có ưu đãi nên người già sống với tiêu chuẩn khá, chỗ ở tiện nghi. Sau này mở rộng thêm cho công chức về già không con cháu. Còn loại dành cho vô gia cư thì việc ăn ở heo hút, trông cậy vào họa hoằn có đoàn từ thiện ghé thăm.
Nổi tiếng có Trung tâm dưỡng lão Nghệ sĩ, trước đây là khu nhà rộng rãi, yên tĩnh, mát mẻ. Dần phía ngoài lộ đông đúc, nhà cửa san sát thì đây biến thành khu đất vàng. Nghệ sĩ trong viện già yếu, rơi rụng dần. Nghệ sĩ ở ngoài nhiều người muốn vào an dưỡng nhưng không đủ tiêu chuẩn. Rốt cục còn bảy người khó sống trong những căn nhà xuống cấp nằm giữa khu dất vàng. Bảy nghệ sĩ này cộng thêm hai người mới nữa dược chuyển qua Dưỡng lão Thị Nghè.
Nhà dưỡng lão tư nhân chỉ phát triển ở vài thành phố lớn thường có sân vườn rộng rãi, xa trung tâm thành phố nên gia đình đi thăm bằng xe hơi. Dĩ nhiên chi phí cao ngất trời. Giá khoảng mười mấy triệu đến gần hai chục triệu mỗi tháng tùy phòng 2 giường hay 5 giường. Dĩ nhiên đây mới chỉ là ăn ở, chưa tính đến thuốc men, chữa bệnh… Những khoản sau thì vô biên tùy bệnh nặng nhẹ. Đã có viện dưỡng lão ở Đà Nẵng khuyến khích đóng trước mấy kỳ tiền để bớt phần trăm nhưng sau đó đóng cửa để “tái cấu trúc”. Đòi lại tiền thì khất hoặc đưa các cụ ra… Hà Nội ở tạm!
Đối với tình hình kinh tế chung hiện nay, người già với mức lương hưu khoảng 5- 7 triệu thì khó vào viện dưỡng lão nếu không có con cháu phụ thêm vào, đa số người già đứng ngoài cửa khu dưỡng lão, không kể khi còn động đậy được tay chân, họ vẫn phải chật vật làm việc kiếm sống cho không những bản thân mà còn lo phụ cho đám con cháu thiếu thốn.
Với cảnh nghèo. Một số cơ sở tôn giáo dành cho người già không chốn nương thân thường tồn tại nhờ mạnh thường quân đóng góp. Tùy lòng từ tâm của bá tánh mà đa số các mái ấm này khá sáng sủa, khang trang. Thỉnh thoảng có đoàn từ thiện giúp bữa cơm ngon, phát tiền, dầu gió, khăn mặt, sữa, bánh kẹo… Dưới miền Tây cũng có những mái ấm nhận nuôi độ chục người già cô đơn. Sức của người từ tâm này chỉ có thể nuôi số ít như vậy, nhiều hơn phải xin giấy phép rắc rối để thành lập cơ sở. Vì thế nhà dưỡng lão dành cho người nghèo không biết chừng nào mới có để họ bớt khổ tuổi xế chiều.
Vào viện dưỡng lão thăm ông bạn già vào một sáng Chủ nhật. Mới ngày nào ông còn bay nhảy, du lịch, viết sách, làm thơ, tụ tập bạn bè ăn uống hát hò…. Nay nằm bẹp trong căn phòng kê năm giường. Giơ bàn tay khô nhám cảm kích, xúc động nắm tay người bạn đến thăm, ông thều thào không ra lời. Cô nhân viên đứng gần nghe chuyện và canh chừng cấm khách chụp hình.
Đã có trường hợp một người con đưa mẹ vào viện dưỡng lão, một người con khác chờ lúc vắng người đưa giấy tờ bán nhà cho mẹ lăn tay. Thành thử Viện cẩn thận chỉ người trong gia đình đăng ký mới được vào thăm và khách tới chơi phải được người này báo với Viện.
VN đang là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Năm 2019, lớp người già (tính từ 60 tuổi trở lên) chiếm gần 12% dân số và ước tính đến năm 2025 sẽ tăng lên gần 25%. Do đó rất cần thiết, mà không biết chừng nào, mới có các trung tâm dưỡng lão phù hợp cho nhiều tầng lớp.

Saigon cô nương