Tản mạn Tết Âm lịch

Tết Âm lịch năm nay rơi vào ngày 10 tháng 2, đánh dấu ngày đầu của tuần trăng đầu tiên trong âm lịch, báo hiệu mùa xuân đang tới, và mở đầu cho năm Giáp Thìn, năm con rồng – con vật đứng thứ năm trong 12 con giáp – và được cho là năm có nhiều vận may.
Ngày Tết Âm lịch năm nay cũng rơi vào ngày thứ Bảy cuối tuần, nhiều người không phải đi làm, và được dự kiến sẽ có hàng nhiều triệu người Mỹ gốc Á, trong đó có người Việt, đón Tết rộn ràng hơn so với những năm khác khi ngày Tết rơi vào ngày thường và các cuộc hội hè thường phải chờ đến cuối tuần để tổ chức thì ít nhiều gì việc đón Tết đó cũng mất đi phần nào ý nghĩa.
Mấy thập niên qua, làn sóng di dân người châu Á đến định cư ở Mỹ ngày càng đông và sẽ còn tiếp tục kéo đến với số lượng lớn, do đó lễ hội đón Tết của cộng đồng châu Á ở nhiều nơi trên khắp nước Mỹ không còn là những lễ hội được tổ chứ lẻ tẻ nữa mà ngày càng thu hút được sự chú ý của người bản xứ.
Ở những thành phố có cộng đồng châu Á đông, việc đón mừng Tết không chỉ được tổ chức riêng trong từng gia đình mà bên cạnh đó người ta còn rủ nhau đi ngắm và mua sắm ở những chợ hoa Tết, đi coi diễn hành, đi dự những buổi tiệc chiêu đãi và xem đốt pháo ở nhiều nơi công cộng, với những tràng pháo dài hàng chục thước, đốt xong, khói bay mù mịt cả một khu vực và xác pháo biến thành một thảm màu đỏ trên mặt đất. Ở một số trường công trong mấy năm qua đã đưa thêm ngày nghỉ vào lịch của họ. Vượt ra ngoài ranh giới văn hoá của cộng đồng châu Á, nhận thức về Tết Âm lịch cũng được nâng cao hơn, và phần nào cũng đã có sự thương mại hoá – như tại một số siêu thị Target ở một số nơi trên nước Mỹ, mấy năm nay, vào dịp Tết Âm lịch, khách hàng cũng có thể tới mua những hộp quà tặng từ những thương hiệu Lego và Sephora cũng như đèn lồng và vòng hoa giấy mang về trưng ở nhà.
Theo kết quả thăm dò của trung tâm nghiên cứu Pew, hơn 2/3 số người Mỹ gốc Hoa, Hàn, Nhật Bản và Việt đón mừng Tết trong năm 2023. Người Mỹ gốc Hoa là nhóm sắc tộc lớn nhất chiếm khoảng 24% trong số 22 triệu người Mỹ gốc Á, cũng là nhóm đón Tết Âm lịch với số lượng đông nhất, tiếp theo là người Mỹ gốc Việt.
Cũng theo trung tâm nghiên cứu Pew, người Mỹ gốc Á là nhóm sắc tộc có dân số tăng nhanh nhất ở Mỹ hiện nay, và con số giới chức dân cử đang ở mức cao kỷ lục, với 21 người Mỹ gốc Á và gốc Hawaii cùng các đảo nhỏ Thái Bình Dương được bầu làm thành viên của quốc hội liên bang. Các trường công ở thành phố New York đã công nhận Tết Âm lịch là ngày lễ chính thức vào năm 2015, và năm 2023 là lần đầu tiên tiểu bang California công nhận đây là ngày lễ nghỉ trên toàn tiểu bang.
Tết Âm lịch được đón mừng ở tại nhiều quốc gia châu Á thuộc nhiều nền văn hoá khác nhau. Do đó cũng có rất nhiều truyền thống tốt đẹp trong sinh hoạt đón Tết, trong khi việc trang trí nhà cửa cũng mang nhiều tính biểu tượng như hoa thuỷ tiên vàng trong văn hóa Việt Nam và cây kim quất trong văn hóa Singapore với hy vọng mang lại những điều may mắn, sức khỏe tốt và tài lộc dồi dào trong năm mới. Nhiều gia chủ nhân ngày đầu năm cử hành các nghi thức để tỏ lòng tôn kính tổ tiên và người lớn tuổi, dâng các món ăn truyền thống và thắp hương trên bàn thờ gia tiên. Nhiều người tụ tập thành nhóm, đặc biệt là trong các gia đình, để cùng nhau ăn tiệc với những thức ăn truyền thống và chơi các trò chơi dân gian, chẳng hạn như bàn mạt chược thì không thể thiếu trong nhiều gia đình người Hoa, trong khi nhiều người khác thì nhân dịp ngày Tết mang những bộ trang phục dân tộc ra mặc cho thêm phần long trọng. Ở một số quốc gia, trong đó có Trung Quốc và Việt Nam, sinh hoạt đón Tết Âm lịch thường kéo dài trong nhiều ngày, và hầu như tất cả mọi người đều nhìn nhận rằng phần cốt lõi của việc mừng Tết vẫn là xum họp gia đình và thưởng thức các món ăn truyền thống.
Nói tới sum họp gia đình, được coi là một trong những tình cảm thiêng liêng nhất của con người, thì không thể không liên tưởng tới hiện tượng độc đáo xảy ra hàng năm vào dịp Tết Âm lịch với hàng trăm triệu người, ở Trung Quốc cũng như Việt Nam, làm việc xa nhà suốt một năm và nhân dịp nghỉ lễ lại tìm đường về quê bằng đủ mọi phương tiện tạo nên một cuộc di chuyển người lớn nhất trên thế giới mỗi năm.
Đối với người di dân gốc Á tới Mỹ, đặc biệt là lớp di dân cách đây hơn nửa thế kỷ, bước đầu tiên là tìm cách hội nhập vào xã hội, rồi sau đó là cuộc sống bận rộn, và hơn nữa, ở một quốc gia khác văn hoá, thì việc đón mừng Tết Âm lịch là một thử thách lớn. Đó là chưa kể nếu còn muốn duy trì những tập tục truyền thống thì lại càng khó khăn hơn nữa.
Phải có nhiều nỗ lực và quyết tâm lắm thì mới giữ vững được văn hoá dân tộc ở xứ ngưới. Trong tư cách là người di dân, sống trong một xã hội có xu hướng nhìn về tương lai hơn là quá khứ, luôn khuyến khích đổi mới, đó là chưa kể những di dân mới tới nước Mỹ định cư lại luôn phải đối mặt với áp lực phải hội nhập, thì việc muốn duy trì những truyền thống cũ của Tết Âm lịch đòi hỏi nhiều phấn đấu từ bản thân – phải kiên cường, hãnh diện với văn hoá gốc của mình, sẵn sàng đầu tư thời gian và xem việc làm đó như một ưu tiên.
Có người kể rằng, thường thì mỗi năm chỉ dành một ngày để đón Tết Âm lịch, là vì đây không phải là ngày lễ được liên bang công nhận, nếu như không rơi vào ngày cuối tuần. Và muốn nghỉ ở nhà đón Tết đúng ngày, nhiều người phải lấy phép. Tuy nhiên, cũng có một số gia đình có cha mẹ lớn tuổi muốn tiếp tục duy trì những tập tục cũ vẫn ráng dặn dò con cái trong nhà lấy ngày nghỉ hôm đó để cùng xum họp gia đình. Những phụ nữ trong nhà mặc áo dài truyền thống tới chúc tuổi ông bà, cha mẹ. Đây là những việc làm rất đáng khen mặc dù chỉ thực hiện trong khuôn khổ gia đình.
Theo cô Mary Chao, Tết Âm lịch quan trọng và cần được duy trì vì đó là ngày có nhiều sinh hoạt truyền thống văn hoá Á Đông nhất so với những ngày khác trong năm. Do đó, ngay cả sau khi di cư sang Mỹ, gia đình cô và nhiều gia đình di dân gốc Á khác vẫn tiếp tục tổ chức đón Tết. Việc đón Tết đó xác định chúng ta là những người Mỹ gốc Á và không quên nguồn cội của mình.
Những người di dân gốc Á tới Mỹ thường sống trong những gia đình nhỏ. Vì vậy, trong thời gian đầu, họ sống nương tựa vào cộng đồng của mình, xem đó như một gia đình mở rộng. Cô Chao nhớ lại, thời gian đầu sau khi di cư tới sinh sống tại khu vực Queens, New York, cha mẹ cô thường mời gọi bạn bè di dân gốc Đài Loan cùng tụ tập lại để đón Tết Âm lịch.
Thập niên 1970 và trước đó, người di dân gốc Á tới Mỹ chưa nhiều nên sinh hoạt đón Tết có phần lặng lẽ chứ không ồn ào náo nhiệt như bây giờ. Thêm nữa là ai cũng bận rộn trong việc hội nhập vào xã hội mới nên ít khi gặp nhau. Vì vậy, Tết Âm lịch là dịp để mọi người có cơ hội gặp gỡ nhau, cùng ngồi lại ăn uống với những món ăn hương vị truyền thống nhắc nhớ lại những kỷ niệm khi còn sống ở quê nhà.
Nay, các cộng đồng người Mỹ gốc Á, trong đó có cộng đồng người Việt, đã phát triển nhiều và trở thành những cộng đồng di dân lớn mạnh ở Mỹ. Cứ mỗi dịp Tết Âm lịch thì mọi nơi đều rầm rộ tổ chức, từ những khu trung tâm thương mại cho tới các hội đoàn, với những sắc thái riêng biệt nói lên bản sắc văn hoá của dân tộc mình. Và đón Tết Âm lịch không chỉ để duy trì truyền thống mà còn là dịp để phô trương cho người bản xứ và những cộng đồng sắc tộc khác thấy được nét văn hoá tốt đẹp của mình vậy.
Huy Lâm