“Tự vệ” và “bảo vệ” ở nước Mỹ

Hai phiên xử vừa kết thúc ở Hoa Kỳ trong cuối tháng 11 vừa qua.

Đó là hai phiên xử đã làm xã hội, chính trường, nghị trường của nước Mỹ sôi sục và làm cả thế giới suy nghĩ.

Một ở Kenosha County, tiểu bang Wisconsin và một ở Brunswick, Georgia.

Nhiều biện pháp an ninh đã được thực hiện trước, trong và sau cả hai phiên xử, bao gồm cả việc điều động lực lượng vệ binh quốc gia.

Có khá nhiều khác biệt giữa hai phiên xử.

Nghi phạm ở Wisconsin, người da trắng, đã bắn chết ٢ người và một người bị thương trong một đêm đầy khói lửa và hận thù. Cả ba nạn nhân đều là người da trắng.

Ba nghi phạm ở Georgia, đều là người da trắng, cũng sử dụng súng, nhưng đã chỉ làm chết một người vào một buổi tối êm ả trong một khu dân cư thanh bình. Nạn nhân là một người da đen, chẳng có xung đột gì với các nghi can.

Nhưng có một điểm rất giống nhau trong lý luận của các luật sư biện hộ cho các nghi can.

Họ viện dẫn lý do “tự vệ” – có thể thêm lý do “bảo vệ”.

Phiên xử ở Wisconsin kéo dài 19 ngày, ở Georgia chỉ 10 ngày.

Cùng một luận điểm bào chữa, nhưng kết quả của hai phiên xử khác nhau.

Nghi phạm trong phiên xử ở Wisconsin được xử trắng án. Ba nghi phạm ở Georgia bị buộc tội.

Thế mới có chuyện để nói.

Hãy bắt đầu với phiên xử ở Kenosha, Wisconsin, phiên xử mà nghi can được tha bổng.

Kye RittenhouseKyle Rittenhouse đã bị cáo buộc các tội danh bao gồm first-degree reckless homicide (khinh suất giết người) cấp độ một, first-degree intentional homicide (cố ý giết người cấp độ một) và attempted first-degree intentional homicide (nỗ lực cố ý giết người cấp độ một). Các tội danh này ở Wisconsin tương đương với sát nhân (murder) ở các tiểu bang khác. Nếu Rittenhouse bị kết án, bản án tối đa sẽ là chung thân.

Bồi thẩm đoàn của phiên tòa – 11 người da trắng và 1 người da đen, đã xét Rittenhouse là vô tội trong cái chết của hai người và thương tích trầm trọng của một người vì ông chỉ “tự vệ” trong lúc “bảo vệ” tài sản của công dân.

Hãy xem Kyle Rittenhouse đã tự vệ như thế nào và bảo vệ cái gì.

Rittenhouse Kyle Rittenhouse, từ nay hãy gọi là anh Kyle Rittenhouse, vì ngày gây án, chú chỉ mới có 17 tuổi và ngày thoát tội, 18, vẫn còn “teen”.

Chi tiết trên trang mạng xã hội của Rittenhouse cho thấy chú đứng về phe các nhân viên công lực. Trên trang Facebook, Rittenhouse khoe tấm ảnh chân dung của mình, được đóng khung với logo “Blue Lives Matter” (mạng cảnh sát đáng quý), một phong trào ủng hộ cảnh sát. Chú cũng có một số post ca ngợi các cảnh sát thiệt mạng khi thi hành công vụ. Có cả một bức hình của Rittenhouse mặc đồng phục cảnh sát đầy đủ. Theo Sở cảnh sát Grayslake, Rittenhouse từng là thành viên của chương trình thiếu sinh quân cảnh sát địa phương.

Súng là một niềm đam mê khác của Rittenhouse. Có nhiều hình chụp chú đang khoe vũ khí, bắn bia và tháo ráp súng.

Sau khi bỏ học, Rittenhouse làm nhiều việc vặt, trong đó có cái job nhân viên cứu hộ.

Thị trấn Kenosha, nơi mà chú đến để “bảo vệ” vào cái đêm hôm ấy không phải là nơi chú ở, cũng chẳng phải thuộc tiểu bang Illinois của chú.

Rittenhouse sống ở Antioch, Illinois.

Hôm 25 tháng 8 năm 2020, Kenosha đang sôi sục các cuộc biểu tình đòi công lý chủng tộc trở thành bạo động, có cả cướp phá rồi sau đó là cuộc đối đầu giữa hai phe ủng hộ và chống đối phong trào Black Lives Matter. Nguyên do là một cá chết của một người da đen. Ông Jacob Blake bị một cảnh sát da trắng bắn 7 phát vào lưng trong một trường hợp chặn xe xét hỏi.

Hôm ấy, Rittenhouse vượt 20 dặm đường từ nhà đến Kenosha, ghé nhà một người bạn ở đây để lấy khẩu súng AR-15 bán tự động (tên chính thức là Smith&Wesson M&P 15) mà chú đã nhờ người bạn này mua giùm và tạm cất ở đó bốn tháng trước.

Chú đi đến bãi đậu xe của đại lý xe hơi Car Source, nơi mà Kenosha Guard, một nhóm dân quân vũ trang, kêu gọi “những người yêu nước sẵn sàng cầm vũ khí để bảo vệ Thành phố [của chúng ta] đêm nay khỏi những tay côn đồ độc ác.” (lời một nghị viên Kenosha, ông Kevin Mathewson).

Ký giả Richie McGinniss của báo The Daily Caller kể rằng khi hỏi tại sao lại đến chỗ đại lý xe hơi, Rittenhouse trả lời cứ y như là một cảnh sát viên thứ thật: “Người dân đang bị thương, và nhiệm vụ của chúng tôi là bảo vệ doanh nghiệp này. Một phần công việc của tôi là bảo vệ dân chúng. Nếu có người bị thương, tôi sẽ xông vào nơi nguy hiểm. Đó là lý do tại sao tôi mang súng, rõ ràng là vì tôi phải tự bảo vệ mình.Tôi cũng có hộp cứu thương của mình.”

Nhưng cũng trong đêm đó, chú đã bắn chết hai người, và bắn xém chết một người khác. Cả ba nạn nhân đều không phải là những kẻ cướp phá. Lý do để nổ súng là “tự vệ.”

Nạn nhân đầu tiên là Joseph Rosenbaum, 36 tuổi. Theo báo chí, anh này là một bệnh nhân tâm thần, đang uống thuốc trị rối loạn lưỡng cực và trầm cảm, chưa từng dự một cuộc biểu tình nào hết. Đêm đó, Rosenbaum gần như là tình cờ bị cuốn vào cuộc biểu tình này. Anh vừa được cho xuất viện vài giờ trước, sau khi bị giữ ở bệnh viện vì “toan tính tự tử.”

Tối hôm đó, Rosenbaum đến thăm người yêu ở một motel rồi lấy xe bus xuống phố.

Trong các video ghi được vào đêm đó mà người ta thấy hình ảnh của Rosenbaum, anh ta thường có vẻ kích động. Khi bị một thành viên của nhóm dân quân Kenosha Guard chĩa súng vào người tại một trạm xăng, Rosenbaum đã nổi cơn, hét vào mặt anh này: “Bắn tao đi…!”. Vài người biểu tình đã phải chạy đến để trấn an Rosenbaum.

McGinniss kể rằng ông ta thấy Rosenbaum đuổi theo Rittenhouse và ném chiếc túi nylon – trong có chứa vài thứ lặt vặt và đồ lót và vớ mà bệnh viện đã cho khi xuất viện, vào cậu thiếu niên. Ông bị bắn khi cố giằng lấy khẩu súng của Rittenhouse, khi hai người cách nhau vài bước. Rosenbaum lãnh một viên đạn vào lưng, một viên ghim vào háng. Một viên đạn khác sượt qua đầu nạn nhân.

Sau khi súng nổ và Rosenbaum ngã xuống, một đám đông đã đuổi theo Rittenhouse. Họ hò hét “Đánh nó đi!”, “Nó bắn người ta”, “bắt lấy nó”. Một người va vào Rittenhouse, làm chú ngã xuống và nổ hai phát, rất may đạn không trúng ai.

Nhưng Anthony Huber, 26 tuổi, một trong số những người đuổi theo Rittenhouse, đã không gặp may.

Khi anh gần sát Rittenhouse, Huber đã đập cái ván trượt của mình vào vai cậu thiếu niên và cố giằng lấy khẩu súng. Rittenhouse bóp cò, viên đạn trúng ngực Huber, xé nát tim và lá phổi trái. Cái chết đến tức khắc.

Nạn nhân kế tiếp, bị bắn nhưng không chết là Gaige Grosskreutz, 27 tuổi, một người biểu tình – da trắng. Lúc đang đứng bên lề đường Sheridan Road để livestream sự kiện, Grosskreutz thấy Rittenhouse chạy ngang với khẩu súng lủng lẳng trên vai và phía sau là đám đông hò hét.

“Ê, cái gì vậy?” Grosskreutz hỏi: “Mày vừa bắn ai đó hả?”

“Tôi sẽ gọi cảnh sát,” Rittenhouse trả lời.

Grosskreutz nhanh chóng nhận ra chuyện vừa xảy ra, anh rượt theo Rittenhouse, rút khẩu súng ngắn mang trong người mà anh có giấy phép.

Khi Grosskreutz đến chỗ Huber bị bắn, Rittenhouse vẵn còn nằm trên mặt đất. Cậu ta đưa tay lên, nhưng khi thấy Grosskreutz chĩa súng vào mình, Rittenhouse nâng súng lên, bóp cò. Một viên đạn phá gần hết bắp thịt cánh tay phải của Grosskreutz.

Chuyện khá lạ diễn ra sau đó. Rittenhouse đứng dậy và bước về phía cảnh sát, với hai tay giơ cao và khẩu AR-1r lủng lẳng trước ngực. Trong khi một số nhân chứng và những người biểu tình la hét đòi cảnh sát bắt giữ anh ta, đám cảnh sát đã liên tục yêu cầu cậu nhỏ…tránh sang một bên. Thậm chí có một cảnh sát viên đã định xịt bột cay vào Rittenhouse để đuổi anh ta đi chỗ khác chơi.

Sau này, khi ra làm chứng trong phiên tòa, một số cảnh sát viên đã khai rằng vì đang phản ứng với một vụ nổ súng, họ đã không nhận ra rằng Rittenhouse là kẻ đã nổ súng. Khi được hỏi tại một cuộc họp báo tại sao Rittenhouse không bị chặn giữ, Sheriff David Beth của Kenosha nói, “Trong những tình huống căng thẳng cao độ, người ta có cái nhìn hạn hẹp (tunnel vision) đáng kinh ngạc như thế”. Tương tự, Cảnh sát trưởng Kenosha Daniel Miskinis nói rằng “không có gì cho thấy người này có liên quan đến bất kỳ hành vi tội phạm nào” vì thực tế là trong các cuộc biểu tình khi một người nào đó bước về phía cảnh sát với hai tay giơ cao, người này không còn là đáng lo ngại nữa.

Khoảng một giờ đồng hồ sau đó, Rittenhouse ra trình diện cảnh sát Antioch, Illinois.

Chú nhỏ Rittenhouse bị tạm giam rồi dẫn độ sang Wisconsin, đến ngày 20 tháng 11, được cho tại ngoại sau khi đóng 2 triệu đô la tiền ký quỹ.

Tiền này đến từ lòng hào hiệp của những người đồng chí hướng với chú đổ vào theo lời kêu gọi của luật sư Lin Wood. Tên của vị luật sư này nghe quen quen? Quen chứ, ông ta chính là người đã đệ hàng chục đơn kiện với những “bằng chứng” phịa về việc gian lận phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020, “đánh cắp” cái ghế của ông Trump. Ông Wood đang bị công ty Dominion thưa đòi bồi thường bạc tỷ.

Nhưng ông Lin Wood sau đó đã bị Rittenhouse “fired” khỏi vai trò luật sư biện hộ cho mình và hiện đang tranh chấp với Rittenhouse về số tiền bail được trả lại khi được tha bổng. Lin Wood bảo rằng văn phòng của ông đã chi bạc triệu, chính xác là 2 triệu 7 trăm ngàn, để biện hộ cho Rittenhouse trước khi bị sa thải.

(Không thấy ông ta đòi ông Trump chi phí đã bỏ ra để giành lại kết quả cuộc bầu cử 2020 cho ông cựu Tổng thống).

Travis McMichael,
Gregory McMichael và William Bryan, GeorgiaBa ông này cũng “bảo vệ” và “tự vệ”. Ít ra là các luật sư của họ trình bày như thế trước tòa. Hành vi tự vệ và bảo vệ của họ chỉ làm chết có một người và diễn ra trong một khu cư trú êm đềm, chẳng có bạo động, cướp phá gì hết. Người chết là một thanh niên da đen, anh Ahmaud Arbery, 25 tuổi.

Nhưng cả ba – da trắng, đều đã bị buộc tội trong phiên xử của tòa án ở Brunswick, Georgia, bởi một bồi thẩm đoàn cũng gồm 11 người da trắng và một người da đen.

Hãy xem họ đã “bảo vệ” và “tự vệ” như thế nào. Cũng cần xem cái mà họ “bảo vệ” và cách họ “tự vệ” có giống như chú Rittenhouse ở Kenosha hay không.

Sự việc bắt đầu từ một cuộc chạy bộ (jogging), một hoạt động thể dục phổ biến. Vào buổi trưa hôm 23 tháng 2 năm 2020, anh Ahmaud Arbery ra khỏi ngôi nhà nơi anh sống cùng với mẹ để chạy. Sau khi băng qua Highway 7 vào khu Satilla Shores (ở Glynn County, gần thành phố Brunswick, Georgia), anh chạy dọc theo Satilla Drive. Anh rẽ vào một ngôi nhà đang xây dựng dở dang, chưa có cửa nẻo, rồi trở ra, chạy theo Holmes Road. Sau này, có giả thuyết cho rằng anh ghé vào để uống nước.

Cuộc chạy bộ và cả cuộc đời của anh kết thúc ở gần một ngã tư.

Có ba người – da trắng, cư dân Satilla Shores đã theo dõi anh. Một trong ba người, Gregory McMichael, 65 tuổi, một cảnh sát về hưu đã bảo người con trai, Travis Gregory McMichael, 35 tuổi, lái chiếc pick-up truck màu trắng của họ chạy theo Arbery sau khi anh ta băng qua nhà ông. Lý do: Gregory nghi ngờ anh ta đã từng trộm cắp ở khu này!

Ông Gregory McMichael có súng, một khẩu ru-lô .٣٥٧ Magnum to đùng. Travis cũng có súng, cây súng săn hiệu Remington. Xe của họ vượt qua Arbery rồi ngừng lại chờ anh ra chạy đến. Người thứ ba tham gia vụ “bảo vệ” khu phố là hàng xóm của họ, ông William Bryan, ٥٢ tuổi. Khi thấy cha con McMichael theo dõi Arbery, Bryan lái xe chạy theo định tiếp sức cho họ.

Đến gần ngã tư định mệnh, khi bị ba người đàn ông da trắng chặn lại, Arbery đã cố tìm cách thoát thân bằng cách quay đầu chạy.

Anh chạy không thoát. Anh bị bắn hai viên đạn vào ngực và một viên sượt qua cổ tay. Anh chết vì mất máu, tại chỗ.

Cảnh sát địa phương sau đó “vào cuộc”.

Họ lấy lời khai của hai cha con McMichael và nhân chứng William Bryan. Hồ sơ cảnh sát còn ghi nhận Gregory cũng là “nhân chứng.”

Báo cáo của viên cảnh sát đến phạm trường ghi rằng ngay khi Travis bước ra khỏi xe- với cây súng, Arbery đã “lập tức tấn công ông ta một cách hung hãn.” Travis chỉ nổ súng để “tự vệ.”

Vụ án rơi vào thẩm quyền pháp lý của Brunswick. Chẳng có ai bị bắt giữ và chìm xuồng.

Tất cả chỉ căn cứ trên lời khai của ba người có mặt tại chỗ, video trong camera trên người của cảnh sát viên đến đáp ứng, và báo cáo của viên cảnh sát này.

Sở Cảnh sát Glynn County cho biết vào ngày 24 tháng 2, Công tố viên George Barnhill của Waycross Judrical Circuit nói với họ rằng việc giết Arbery “là một vụ giết người chính đáng.”

Chuyện không khó hiểu. Gregory McMichael, đã phục vụ bảy năm trong sở Cảnh sát Glynn County, ông ta cũng là cựu điều tra viên của văn phòng công tố khu Brunswick hàng chục năm. Ngay sau khi vụ giết người xẩy ra, Công tố viên Jackie Johnson đã can thiệp ngăn cản cảnh sát bắt giữ cha con McMichael vì cho rằng không cần thiết. Jackie Johnson và Gregory McMichael từng làm việc chung với nhau à bạn trong nhiều năm. Trước khi tự rút ra khỏi vụ án Arbery, bà Jackie Johnson cũng đã giàn xếp để Công tố viên George Barnhill thay thế bà ta.

Nhưng con của Barnhill từng biết và làm việc với Gregory McMichael.

George Barnhill đã đưa ra tin giả rằng ông ta có được đoạn video thu được hình Arbery vào một ngôi nhà để ăn trộm trước khi bị truy lùng – ông ta không hề đưa ra được đoạn video này.

Cho đến gần ba tháng sau, ngày 5 tháng 5, khi một video được phổ biến và lan tràn trên mạng xã hội.

Trớ trêu thay, video này được chính Gregory Bryan thu bằng cell phone gắn trên xe của ông ta.

Trong video, Arbery đang chạy trên đường khi chiếc pick-up truck màu trắng chặn đường anh. Anh ta chạy quanh chiếc xe, và một tiếng súng nổ. Sau đó là hình ảnh Arbery và một người đàn ông khác xô xát, rồi hai phát súng nữa.

Đoạn video cho thấy Travis McMichael bước xuống xe đuổi theo và đã bắn chết Arbery với khẩu súng săn Remington. Hình ảnh chứng minh Travis McMichael là người đã khởi xướng cuộc xô xát.

Đoạn video đã gây xúc động trên toàn nước Mỹ và là tang chứng của một cuộc giết người. Georgia Bureau of Investigation (Cơ quan Điều Tra của Georgia/GBI) bắt đầu cho điều tra sự việc.

Hai cha con McMichael và ông hàng xóm William Bryan đã bị bắt giam vào tháng 5, 2020.

Tại phiên tòa ngày vừa kết thúc một ngày trước Lễ Tạ Ơn, hôm 24 tháng 11, 2021, như ở phiên xử Rittenhouse tại Wisconsin, những luật sư của các bị cáo cũng bào chữa cho thân chủ bằng lập luận “tự vệ”.

Travis McMichael khai rằng ông ta buộc phải nổ súng vì đứng trước tình trạng sống-chết.

Nhưng đoạn video không cho thấy như thế. Và theo y sĩ giảo nghiệm, Bác sĩ Edmund Donoghue, phát đạn đầu tiên tạo một lỗ hổng lớn trong ngực của anh, máu tuôn ra làm ướt đẫm cả chiếc áo thun trắng. Với thương tích đó, không cách gì nạn nhân còn có sức để mà chống cự.

Các luật sư cũng lập luận rằng ba nghi phạm đã tin rằng Arbery là một tên trộm và đang tiến hành một vụ “citizen’s arrest” (quyền bắt giữ của công dân) và họ đã hành động để tự vệ. Tuy nhiên, Travis McMichael thừa nhận trong phiên tòa rằng Arbery không hề trưng ra vũ khí hay đe dọa anh hay nói chuyện với anh trước khi mình nổ súng.

Nhưng bồi thẩm đoàn đã đồng ý với công tố viên rằng Arbery chỉ tìm cách thoát thân mà không tạo một đe dọa nào cho cha con McMichael và Bryan. Cũng chẳng có một lý do hoặc bằng chứng nào để các nghi phạm tin rằng Arbery đã phạm tội để có căn cứ tiến hành một vụ bắt giữ của công dân khi anh thanh niên da đen này chạy bộ qua khu phố của họ.

Vào ngày 24 tháng 11 năm 2021, bồi thẩm đoàn đã đưa ra phán quyết sau 12 giờ cân nhắc kéo dài trong hai ngày.

Travis McMichael bị kết một tội danh cố sát (malice murder), bốn tội danh sát nhân (felony murder), hai tội tấn công gia trọng (bằng súng và bằng xe), bắt giữ người trái phép và cố tình phạm trọng tội (bắt giữ người trái phép).

Gregory McMichael bị kết bốn tội danh sát nhân, hai tội tấn công gia trọng (bằng súng và bằng xe), cầm giữ không hợp pháp và cố tình phạm trọng tội (bắt giữ người trái phép). Ông ta không bị kết tội cố sát.

William “Roddie” Bryan bị kết ba tội danh sát nhân, một tội tấn công gia trọng (bằng xe pick-up truck), bắt giữ người trái phép và cố tình phạm trọng tội (bắt giữ người trái phép). Ông không bị kết tội cố sát, và tội tấn công gia trọng (bằng súng).

Thẩm phán tòa Thượng thẩm Timothy Walmsley chưa ấn định ngày tuyên án, nhưng với các tội danh đã bị kết án, các can phạm có thể lãnh án chung thân.

Rồi sẽ còn gì nữa?Với chú nhỏ drop out khi chưa học xong trung học Rittenhouse, một tương lai tươi sáng đang mở ra. Chú đã trở thành poster child – tấm gương trẻ, của thành phần da trắng bảo thủ nước Mỹ.

Giáo sư Eddie Glaude, chủ nhiệm khoa nghiên cứu người Mỹ gốc Phi tại Đại học Princeton, viết trên tờ Washington Post: “Kyle Rittenhouse đã trở thành poster child cho cảm giác chung của một số người ở đất nước này rằng Nước Mỹ Da trắng (White America) đang bị vây khốn. Rittenhouse đã tự bảo vệ mình, và như thế, Nước Mỹ Da trắng cũng phải làm giống như vậy.”

Nữ dân biểu Bảo thủ, lý thuyết gia âm mưu cực hữu Marjorie Taylor Greene đã trình Quốc hội Hoa kỳ dự luật tặng Congressional Gold Medal, huy chương cao quý nhất của Quốc hội Mỹ cho chú.

Nhiều chính trị gia Bảo thủ pro Trump đang giành nhau mời chú vào tập sự (intern) trong văn phòng của họ.

Ngay hôm 22 tháng 11, chú Rittenhouse đã đến Mar-a-Lago Club ở Florida để gặp ông Donald Trump. Ông Trump nói trong chương trình của nhà báo cực hữu Sean Hannity (Fox News) rằng ông không mời, nhưng chính chú đã gọi hỏi ông rằng “chú ấy muốn biết liệu có thể đến và chào tôi một tiếng hay không vì chú là một fan (của tôi).”

Ông Trump nhận xét về cậu nhỏ vừa thoát án giết người: “Chú ấy là một cậu trẻ tốt.”

Ông thêm rằng “Chú ấy (Rittenhousse) không bao giờ nên phải chịu điều đó (phiên xử). Đó là hành vi sai trái của cơ quan tố tụng và nó đang xảy ra trên khắp Hoa Kỳ ngay bây giờ với…đảng Dân chủ.”

Ông khẳng định rằng Rittenhouse đã “tự vệ”: “Chú ấy sắp chết. Nếu chú không bóp cò, (thì chỉ )trong một phần tư giây cái tên đang gí súng vào đầu chú, hắn sẽ bóp cò, Kyle sẽ chết…”

Không chịu thua Trump, Thống đốc Florida Ron DeSantis, người được cho là ứng cử viên tổng thống tiềm năng vào năm 2024, tuyên bố: “Kyle Rittenhouse đã làm những gì chúng ta nên muốn các công dân làm trong tình huống như vậy: tiến lên để bảo vệ cộng đồng trước bạo lực của đám đông.”

Chắc chắn là Rittenhouse sẽ sớm trở thành một chính trị gia, dám sẽ là một dân biểu trẻ tuổi nhất nước Mỹ.

Rittenhouse sau đó đã “tweet” cảm ơn ông cựu TT đã “ủng hộ pháp luật và quyền tự vệ của Chúa ban”

Với vụ ở Brusnwick, ba can phạm đã sẵn sàng kháng án. Biết đâu đó, họ đã suýt nữa thì thoát nhờ sự bao che bao che của luật sư tòa án, công tố viên, và cảnh sát.

Rất có thể trong sách lược của các luật sư kháng án có lập luận “tự vệ” và “bảo vệ”.

Đỗ Quân