Vaccine ngừa COVID: những tia sáng cuối đường hầm

Vaccine của Pfizer và BioNTech. Photo AP

Cái con siêu vi SARSCov-2 thật quá đáng. Chỉ mới gần một năm sau khi xuất hiện từ Vũ Hán bên Tàu, nó đã thay đổi cả thế giới, gây ra những tổn thất từng được nghĩ là không thể phục hồi. Nó tung hoành như chỗ không người, và cho đến nay, khoa học mặc dù không thể gọi là bó tay, vẫn chưa tìm được thuốc hay biện pháp chữa trị hiệu quả ngoài việc củng cố sức kháng cự của người bệnh. Các quốc gia trên thế giới không có cách đối phó nào khác ngoài việc đưa ra những biện pháp để giữ cho số người bị bệnh không tăng lên tới mức tràn ngập các bệnh viện. Những biện pháp đó bao gồm nhẹ như mang mặt nạ, giữ khoảng cách xã hội, hạn chế tập trung, đóng cửa các cơ sở thương mại, kinh doanh đến nặng như lockdown (cấm túc/giới nghiêm/bế môn) ban đầu đã được hưởng ứng, tuân giữ. Nhưng do quá lâu, quá dài, đã đưa đến những thiệt hại về kinh tế cho xã hội và từng cá nhân, và những tác động tâm lý nặng nề cho tất cả mọi người.

“… một ngày tuyệt vời cho khoa học, một ngày tuyệt vời cho nhân loại… Tôi nghĩ rằng chúng ta có thể nhìn thấy ánh sáng ở cuối đường hầm.”

Albert Bourla, Giám đốc điều hành
của công ty sản xuất dược phẩm Pfizer

Ông Albert Bourla, Giám đốc điều hành của công ty sản xuất dược phẩm Pfizer, tiếp tục: “Tôi tin rằng đây có thể là tiến bộ y tế quan trọng nhất trong vòng 100 năm qua, nếu anh tính tác động của điều này sẽ có với sức khỏe cộng đồng, kinh tế toàn cầu.”

Thế nên cái “tiến bộ y tế” mà ông Albert Bourla đã khoe ầm lên hôm thứ Hai 9 tháng 11 vừa được đăng ở trên quả thật đáng khoe, và đúng thật là nó sẽ có tác động tích cực lớn lao lên sức khỏe cộng đồng, kinh tế toàn cầu.

Chưa gì mà giá chứng khoán Futures (thị trường tương lai) ở Hoa Kỳ đã tăng vọt lên, từ kỹ nghệ đến hàng không và tàu du lịch.

Thử nghiệm giai đoạn 3 của loại vaccine mà Pfizer (Hoa Kỳ) và BioNTech (Đức) hợp tác phát triển và sản xuất đã chứng minh được 90% hiệu quả, bảo vệ hầu hết những người mắc bệnh này. Pfizer đã đưa ra thông báo này trong một thông cáo báo chí và không công bố toàn bộ dữ liệu của cuộc thử nghiệm.

Cho đến nay, mong muốn của các nhà khoa học thế giới đã khiêm nhượng hơn. Có được một loại vaccine có kết quả tối thiểu 75% là đủ cho họ mừng rồi. Bác sĩ Anthony Fauci, giám đốc Viện Quốc gia về Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm, người hùng của Hoa Kỳ, còn khiêm nhượng hơn nữa. Ông từng nói có thể chấp nhận được một loại thuốc chủng hiệu quả từ 50% đến 60%.

Điều này có nghĩa là khả năng bảo vệ chống Covid-19 đạt được sau 28 ngày kể từ ngày chủng lần đầu trong lịch trình chủng hai liều. Tuy nhiên, tỷ lệ hiệu quả cuối cùng của vaccine có thể thay đổi, do dữ liệu an toàn và bổ sung vẫn còn được tiếp tục thu thập.

Báo Wall Street Journal nói rằng Pfizer tin rằng họ có thể xin phép bán vaccine ngay trong tháng này, mặc dù các cơ quan quản lý sẽ phải xem xét dữ liệu. Anthony Fauci nói: “Kết quả thực sự khá tốt, tôi cho là rất phi thường.”

Phi thường là đúng rồi, vì thông thường có thể mất 10 đến 15 năm để đưa một thứ vaccine ra thị trường. Trước giờ, kỷ lục thuộc về loại thuốc chủng ngừa bệnh quai bị thời thập niên 1960 – được đưa ra thị trường chỉ mất có 4 năm.

Hiện đang có hơn 150 loại vaccine chống coronavirus đang được phát triển trên khắp thế giới. Có một số  nỗ lực đang được tiến hành để giúp các nỗ lực đó thành công, như Operation Warp Speed (chiến dịch tốc độ ánh sáng) của chính phủ Hoa Kỳ, đầu tư 10 tỷ đô la và đặt mục tiêu phát triển và cung cấp 300 triệu liều vaccine  coronavirus an toàn, hiệu quả vào tháng 1 năm 2021. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng phối hợp các nỗ lực toàn cầu để phát triển một loại vaccine, và mục tiêu là cung cấp hai tỷ liều vào cuối năm 2021.

Vaccine của Pfizer

Một kỹ thuật viên kiểm tra các lọ vaccine phòng bệnh do coronavirus (COVID-19) ứng cử viên BNT162b2 tại một cơ sở sản xuất Pfizer ở địa điểm sản xuất ở St. Louis, Missouri, Hoa Kỳ trong một bức ảnh không ghi ngày tháng

Vaccine của Pfizer, được phát triển bởi công ty BioNTech của Đức, sử dụng phương pháp mới chưa từng được thử nghiệm.

Thường thì các loại vaccine quen thuộc thường dùng ngay chính con virus đã được làm cho yếu đi, hoặc dùng một phần của virus, nhưng vaccine của Pfizer lại gồm một đoạn thông tin di truyền, ở dạng RNA.

Biện pháp này có nghĩa là dùng vật liệu di truyền thúc đẩy cơ thể con người tạo ra một loại protein của virus, được gọi là «spike protein», để rồi sau đó hệ miễn dịch có thể nhận dạng ra virus và học cách tấn công virus, tạo ra phản ứng miễn dịch.

Thêm nữa, trong khi các vaccine thông thường lấy thông tin di truyền từ virus và nuôi cấy nó trong tế bào người, thì phương pháp mRNA (messenger RNA), chỉ cần mã di truyền của virus, do đó rút ngắn được tiến trình sản xuất gần ba tháng.

Một số nhà sản xuất khác cũng đã áp dụng cùng một phương thức, trong đó có Moderna Pharmaceuticals, và đã nhanh chóng phát triển các liều vaccine đầu tiên vào mùa xuân năm 2019.

Các kết quả của Pfizer dựa trên phân tích hiệu quả tạm thời đầu tiên do Data Monitoring Committee (DMC) một ủy ban giám sát dữ liệu độc lập và bên ngoài thực hiện từ đợt nghiên cứu lâm sàng giai đoạn ba. Nhóm chuyên gia độc lập này giám sát các thử nghiệm lâm sàng ở Hoa Kỳ để bảo đảm sự an toàn của những người tham gia.

Trong cuộc thử nghiệm này, các tình nguyện viên (43.538 người) được chủng hai mũi vaccine hoặc giả dược (placebo). Sau đó, các bác sĩ chờ xem ai đã bị phát Covid-19. Theo công ty, cho đến nay có 94 người đã phát triển bệnh trong quá trình thử nghiệm.

Pfizer và BioNTech, anh bạn hợp tác công nghệ sinh học Đức, cho biết so sánh giữa những người được chủng và những người được cho dùng placebo cho thấy tỷ lệ hiệu quả của vaccine là trên 90% bảy ngày sau khi được chủng liều thứ hai.

Tuyên bố về hiệu quả 90% có nghĩa là gần như tất cả các trường hợp phát triển bệnh là trong số những người được tiêm giả dược, tuy nhiên có một số ít người được tiêm vaccine cũng bị bệnh. Akiko Iwasaki, nhà miễn dịch học tại Đại học Yale, nói “Đây thực sự là một con số ngoạn mục.”

Đôi vợ chồng khoa học gia người Đức gốc Thổ nhĩ kỳ Şahin và Özlem Türeci

Nếu tuyên bố của Pfizer được giữ vững và không có nguy cơ về an toàn nào xuất hiện, thì điều đó cho thấy vaccine nói chung sẽ chứng tỏ là một biện pháp đối phó mạnh mẽ chống lại đại dịch. Để so sánh, theo CDC, các loại vaccine cúm hàng năm chỉ ngăn ngừa được các bệnh tương tự như cúm khoảng 50% thời gian

Trong suốt mùa thu, Pfizer và Giám đốc điều hành của công ty đã phải chịu áp lực rất lớn trong việc không công bố kết quả khả quan sớm hoặc vội vàng xin cấp phép vaccine trước ngày bầu cử của Hoa Kỳ. Áp lực đến từ những người sợ dữ liệu có thể bị Bạch ốc chính trị hóa.

Trách nhiệm chính của Pfizer là sản xuất và thử nghiệm. Trách nhiệm chính về phát triển là BioNTech SE ở Đức. BioNTech được thành lập năm 2008 bởi cặp vợ chồng khoa học gia gốc Thổ nhĩ kỳ Şahin và Özlem Türeci với sự hợp tác của Christoph Huber, một bác sĩ ung thư người Áo cùng một số khoa học gia người Đức.

Trong cuộc phỏng vấn đầu tiên với tờ báo của Anh The Guardian, ông Uğur Şahin, Giám đốc điều hành của BioNTech, rất lạc quan: “Nếu câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thể ngăn chặn đại dịch này bằng vaccine này hay không, thì câu trả lời của tôi là: có, bởi vì tôi tin rằng ngay cả việc chỉ bảo vệ khỏi các bệnh nhiễm trùng có triệu chứng cũng sẽ có tác dụng đáng kể”.

Trước ngày 9 tháng 11, ngày DMC tiết lộ kết quả thử nghiệm, nhà khoa học này vẫn còn lo lắng. Ông không chắc liệu vaccine của mình có tạo ra phản ứng đủ mạnh từ hệ thống miễn dịch của con người hay không, nhưng “Giờ đây, chúng tôi biết rằng vaccine có thể đánh bại loại virus này ”.

Mặc dù các thử nghiệm hiện tại của vaccine BioNTech / Pfizer sẽ không chính thức chứng minh rằng nó ngăn chặn sự lây truyền của virus, trái ngược với việc chỉ đơn thuần ngăn những người nhiễm bệnh khỏi bệnh, Şahin cho biết kết quả hiệu quả cao đã khiến ông cho rằng nó có thể làm được việc đó.

Şahin cho biết chuyên môn của Pfizer trong việc sản xuất vaccine ở quy mô lớn và hành động nhanh chóng từ các cơ quan quản lý đã giúp đẩy nhanh quá trình phát triển lên 10 tháng thay vì nhiều năm.

Şahin nói các thử nghiệm cho thấy vaccine của công ty đã tấn công virus coronavirus «theo nhiều cách».

“Vaccine cản không cho Covid-19 tiếp cận với các tế bào của chúng tôi. Nhưng ngay cả khi virus tìm xâm nhập vào được, thì các tế bào T vẫn đánh nó và loại bỏ nó. Chúng tôi đã huấn luyện hệ thống miễn dịch rất tốt để hoàn thiện hai đòn phòng thủ này. Giờ đây, chúng tôi biết rằng virus không thể tự bảo vệ trước những cơ chế này ”.

Şahin nói rằng một số câu hỏi quan trọng liên quan đến hiệu quả của vaccine sẽ chỉ có thể được giải đáp trong những tuần và tháng tới. Việc xác định chắc chắn liệu nó cũng có thể ngăn chặn nhiễm trùng không triệu chứng có thể mất đến một năm.

Ông cho biết thêm về việc liệu vaccine xin có cung cấp các mức độ bảo vệ khác nhau cho các nhóm tuổi khác nhau hay không, dự kiến ​​sẽ diễn ra trong khoảng ba tuần. Các thử nghiệm tạm thời cũng chưa xác định đầy đủ xem liệu vaccine có hoạt động khác nhau trên những người thuộc các nhóm dân tộc khác nhau hay không. Pfizer cho hay khoảng 40% số tình nguyện viên của họ thuộc nhiều nhóm sắc tộc khác.

Şahin cho biết ông hy vọng rằng những người được chủng, hai mũi cách nhau ba tuần, sẽ miễn nhiễm với coronavirus trong ít nhất một năm. Tuy nhiên, ông nói rằng không thể loại trừ việc có thể phải chủng lại hàng năm.

Thời điểm công bố hôm thứ Hai của BioNTech và Pfizer đã thu hút nhiều lời chỉ trích.Tổng thống Donald Trump đã cáo buộc hai công ty giữ lại tin tốt lành này cho đến sau cuộc bầu cử Mỹ “bởi vì họ không có can đảm làm điều đó trước đó” (để có lợi cho tôi).

Şahin cho biết ông được thông báo về kết quả của phiên tòa tạm thời vào lúc 8 giờ tối Chủ nhật trong một cuộc gọi từ giám đốc điều hành của Pfizer, Albert Bourla, người chỉ được ban giám sát độc lập thông báo trước đó ba phút.

“Đó là điều thứ hai của sự thật, khi một sức nặng lớn rời khỏi tâm trí chúng tôi.”

“Nghiên cứu dược phẩm không bao giờ được chính trị hóa. Đó là một câu hỏi về tính chính trực. Giữ lại thông tin sẽ là phi đạo đức. Điều quan trọng đối với chúng tôi là chúng tôi đang phát triển vaccine và chúng tôi không chơi trò chính trị ”.

Vaccine và chính trị

Nhưng làm gì có chuyện gì không bị chính trị hóa, nhất là vào thời điểm này.

Ngay khi Pfizer tung ra tin vui này, Phó tổng thống Hoa Kỳ vội vã lên tiếng nhận credit cho ông xếp của mình. Ông Pence viết trên Twitter ngày 9 tháng 11: “TIN TO LỚN: Nhờ sự hợp tác công-tư tạo ra bởi Tổng thống Donald Trump, Pfizer đã công bố cuộc thử nghiệm Vaccine Coronavirus của họ HIỆU QUẢ, phòng chống được sự lây nhiễm trong 90% số tình nguyện viên.”

Tweet của PTT Mike Pence

Bằng “sự hợp tác công – tư” , ông Pence muốn nói đến Operation Warp Speed của Mỹ (Warp là một từ phổ biến trong truyện khoa học giả tưởng, bằng tốc độ ánh sáng. Như với tốc độ âm thanh, khi Match 1 là bằng tốc độ của âm thanh thì đạt được Warp 1 là bằng tốc độ ánh sáng).

Ngay lập tức, Pfizer cải chính. Bà Kathrine Jansen, phó chủ tịch kiêm lãnh đạo bộ phận nghiên cứu và phát triển vaccine của Pfizer lên tiếng ngay rằng “Chúng tôi chưa từng nằm trong chương trình Warp Speed. Chúng tôi chưa hề nhận xu nào của chính phủ Hoa Kỳ, hoặc của bất cứ ai.”

Từ đầu đại dịch cho đến nay, ông Trump vẫn nghi ngờ và chống đối các biện pháp có thể gây tác hại đến kinh tế như hạn chế, đóng cửa các sinh hoạt sản xuất, thương mại, giữ khoảng cách cá nhân… và cả biện pháp mang mặt nạ.

Ông Trump cho rằng đến một lúc nào đó, con virus sẽ biến mất một cách thần kỳ – thời điểm nó ra đi mà ông đặt ra trước đây là ngày 4 tháng 11, một ngày sau bầu cử.

Cũng thần kỳ như thế, mặc dầu không tin các nhà khoa học, ông lại đặt hy vọng vào việc có được, và có được nhanh, một loại vaccine. Ông còn hy vọng chính mình sẽ công bố sự thành công của một loại vaccine vài tuần, có thể là cả tháng trước ngày 3 tháng 11 năm 2020.

Nhưng ngày 9 tháng 11 không phải là lần đầu tiên Pfizer lên tiếng về việc không nhận tiền của chính phủ Mỹ để sản xuất vaccine.

Trong khi Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) Hoa kỳ – qua Chiến dịch Warp Speed, đã trao 456 triệu cho Johnson & Johnson vào tháng 3, 483 triệu cho công ty Moderna vào tháng 4 và thông báo sẽ cung cấp tới 1,2 tỷ cho công ty AstraZeneca. Pfizer khẳng định họ chi tiền túi của họ, hai tỷ đô la, cho tiến trình sản xuất vaccine của họ.

Hồi cuối mùa hè, chính xác là tháng 9, 2020, ông Albert Bourla đã giải thích lý do tại sao Pfizer không nhận tiền chính phủ.

Trên chương trình “Face the Nation” của CBS News, Albert Bourla giải thích lý do tại sao ông làm như thế “tôi muốn giải phóng các nhà khoa học của chúng tôi khỏi mọi bộ máy quan liêu. Khi anh nhận được tiền từ một người, việc đó luôn đi kèm với ràng buộc. Họ muốn xem chúng ta sẽ tiến bộ như thế nào, anh sẽ thực hiện loại động tác nào. Họ muốn báo cáo. Tôi không muốn có những thứ đó. Tôi muốn họ – về căn bản tôi đã đưa cho họ một sự minh bạch, rõ ràng (an open checkbook) để họ chỉ lo lắng về những thách thức khoa học chứ không phải bất cứ điều gì khác. Và tôi cũng muốn giữ cho Pfizer đứng xa ngoài chính trị.”

Đúng là Pfizer, không giống như một số công ty dược phẩm khác, đã không nhận tiền của liên bang để nghiên cứu vaccine chống coronavirus. Pfizer không nhận được các khoản thanh toán trước ngay cả khi chưa chứng minh được nỗ lực của mình đã thành công.

Nhưng vào tháng 7, chính quyền Trump đã cam kết sẽ mua của Pfizer một lượng vaccine trị giá ít nhất 1,95 tỷ đô la, ít nhất 100 triệu liều, nếu Pfizer có được một loại vaccine được FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm) Mỹ cho phép.

Lời hứa mua hàng này có thể đã đóng một vai trò quan trọng trong việc đẩy nhanh quá trình phát triển vaccine của Pfizer.

Thêm tin vui từ Moderna

Một tuần lễ sau khi Pfizer đưa tin vui, trưa ngày 15 tháng 11, Moderna, công ty sinh học ở Cambridge, Massachusetts đã khoe kết quả sơ khởi của loại vaccine mRNA-1273. Loại vaccine mà Moderna phát triển và sản xuất sử dụng cùng công nghệ mRNA và cũng cần tiêm 2 mũi như Pfizer.

Thử nghiệm Phase 3 của Moderna chích vaccine cho 15 ngàn tình nguyện viên, và placebo cho 15 ngàn người còn lại. Có 95 người mắc Covid 19, 90 người ở nhóm nhận giả dược và 5 người ở nhóm nhận vaccine. Hiệu quả quả vaccine như thế là gần 95%! Một thành tích đáng nể!

Hấp dẫn hơn, vaccine của Moderna không cần giữ ở độ lạnh cao mà chỉ cần freezer -20 độ C. Thêm nữa, vaccine này có thể giữ được trong vòng 30 ngày sau khi xả đông, khiến việc vận chuyển, phân phối và tiêm chủng dễ dàng hơn. 

Như với Pfizer, Canada đã có thỏa thuận trước để mua 56 triệu liều vaccine của Moderna khi vaccine được chấp thuận cấp phép.

Thế nên Sharon Castillo, phát ngôn viên của Pfizer, đã phải đưa ra một tuyên bố cho biết công ty “có liên quan chút đỉnh” đến  Chiến dịch Warp Speed. Bà viết trong một email gửi cho Thông tấn CNN rằng “Pfizer là một trong những nhà sản xuất khác nhau tham gia Chiến dịch Warp Speed ​​với tư cách là nhà cung cấp một vaccine COVID-19 tiềm năng. Mặc dù Pfizer đã đạt được thỏa thuận mua hàng trước với chính phủ Hoa Kỳ, nhưng công ty đã không chấp nhận tài trợ (của Biomedical Advanced Research and Development Authority) cho tiến trình nghiên cứu và phát triển. Tất cả các khoản đầu tư cho R&D đều do Pfizer dổ ra. Tiến sĩ Jansen đã nhấn mạnh điểm cuối cùng đó.”

“Thay vào đó, Pfizer đã đầu tư 2 tỷ đô la, tiền riêng của mình, vào dự án và sau đó ký hợp đồng trị giá 1,95 tỷ với chính phủ Hoa Kỳ để cung cấp 100 triệu liều thuốc, tùy thuộc vào hiệu quả của vaccine.”

Pfizer cho biết họ sẽ chỉ có đủ nguồn cung để tiêm chủng cho khoảng 20 triệu người vào cuối năm 2020. Vào cuối năm 2021, công ty dự đoán, sẽ có 1,3 tỷ liều – đủ để tiêm chủng cho khoảng 650 triệu người, coi như mỗi người được tiêm liều hai mũi.

Nhiều nước đang tranh nhau để trở thành người đầu tiên có được nguồn cung cấp vaccine và chưa rõ Pfizer sẽ phân phối những liều đầu tiên như thế nào. Ugur Sahin, người sáng lập và CEO của BioNTech, nói với Financial Times rằng các công ty sẽ sử dụng “một cách tiếp cận công bằng”.

Một số vaccine có nhiều triển vọng

Hiện có trên 150 vaccine đang được phát triển và thử nghiệm, nhưng chỉ có 10 đang ở trong giai đoạn thử nghiệm cuối cùng (Phase 3). Vài loại hứa hẹn là:

Moderna. Vaccine mRNA-1273:  Từ cuối tháng 10, Moderna đã bắt đầu cuộc thử nghiệm Giai đoạn 3 với  30 ngàn người tham gia; 37% trong số đó đến từ các cộng đồng khác nhau. Công ty cho hay có thể thấy kết quả của giai đoạn thử nghiệm cuối vào tháng 11 và dự kiến ​​sẽ nộp đơn xin cấp phép sử dụng khẩn cấp với FDA vào tháng 12.

Vaccine của Moderna cũng sử dụng công nghệ mRNA. Công ty đã có các thỏa thuận cung cấp ở Bắc Mỹ, Trung Đông và các khu vực khác trên thế giới. Chính phủ Hoa Kỳ đã thỏa thuận mua của họ 100 triệu liều vaccine, với option mua thêm tới 400 triệu liềuvà đã đầu tư 955 triệu đô la vào việc phát triển.

AstraZeneca. Vaccine AZD1222: AstraZeneca đang hợp tác với Đại học Oxford để phát triển loại vaccine này, sử dụng vật liệu di truyền từ coronavirus với một adenovirus đã được sửa đổi. Vào tháng 7, công ty đã công bố dữ liệu cho thấy vaccine của họ đã tạo ra phản ứng miễn dịch đầy hứa hẹn trong một thử nghiệm ở giai đoạn đầu và dường như được dung nạp tốt.

Chính phủ Hoa Kỳ đã thỏa thuận mua của AstraZeneca ít nhất 300 triệu liều với giá trị lên tới 1,2 tỷ đô la.

Johnson & Johnson. Vaccine Ad26.COV2.S: Johnson & Johnson là nhà sản xuất thuốc thứ tư bước vào thử nghiệm giai đoạn 3.

Vaccine J&J là loại chủng một liều và được chế tạo bằng vật liệu di truyền từ coronavirus và adenovirus không lây nhiễm. Nó sử dụng công nghệ tương tự như vaccine Ebola.

Chính phủ Hoa Kỳ đã thỏa thuận mua của J&J 100 triệu liều với giá khoảng 1 tỷ đô la, có option đặt hàng thêm 200 triệu liều

Novavax. Vaccine NVX-CoV2373: Novavax đến cuối tháng 11 mới bắt đầu cuộc thử nghiệm giai đoạn 3 ở Hoa Kỳ, tuy đã bắt đầu thử nghiệm này ở Anh. Công ty hy vọng sẽ có dữ liệu cần thiết để xin cấp phép sớm nhất là vào quý đầu tiên của năm 2021. Novavax nói vaccine của họ đã tạo ra một phản ứng miễn dịch đầy hứa hẹn trong một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu với 131 người khỏe mạnh tham gia.
Chính phủ Hoa Kỳ đã thỏa thuận mua 100 triệu liều vào đầu năm 2021, thỏa thuận trị giá 1,6 tỷ.

Wuhan Institute of Biological Products / Sinopharm.  Sinopharm, một công ty Trung quốc, đang thử nghiệm một loại vaccine virus bất hoạt (inactive virus)  do Viện Sản phẩm sinh học Vũ Hán phát triển. Sau khi thử nghiệm giai đoạn 1 thành công, Nguồn tin cậy cho hay các nhà nghiên cứu đã bắt đầu thử nghiệm giai đoạn 3 ở UAE vào tháng 7 và một tháng sau đó ở Peru và Morocco.

Beijing Institute of Biological Products / Sinopharm. Sinopharm cũng đang thử nghiệm một loại vaccinevi rút bất hoạt thứ hai do Viện Sản phẩm Sinh học Bắc Kinh phát triển. Giai đoạn thử nghiệm 3 bắt đầu vào tháng 6 ở UAE và vào tháng 9 ở Argentina. Vào tháng 9, UAE đã phê duyệt vắc xin này để sử dụng cho các nhân viên y tế ngay cả trước khi có kết quả thử nghiệm giai đoạn 3.

Sinovac Biotech. Lại một công ty Trung Quốc khác, đã tiến hành thử nghiệm giai đoạn 3 loại  vaccine virus bất hoạt của họ ở Brazil vào tháng 7, Indonesia vào tháng 8 và Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 9. Đến tháng 8, chính phủ Trung Quốc đã chấp thuận khẩn cấp vaccine này để sử dụng cho các nhóm có nguy cơ cao.

Bharat Biotech / Indian Council of Medical Research / Indian National Institute of Virology. Hồi cuối tháng 10, công ty Bharat của Ấn Độ đã thông báo rằng loại vaccine virus bất hoạt của họ đang bắt đầu giai đoạn thử nghiệm 3.

Murdoch Children’s Research Institute: Viện nghiên cứu sức khỏe trẻ em lớn nhất ở Úc, đã phối hợp với Đại học Melbourne để thử nghiệm vaccine Bacillus Calmette-Guerin BRACE (BCG).

BCG là loại đã được dùng để ngăn ngừa bệnh lao từ gần trăm năm nay, sử dụng một lượng nhỏ vi khuẩn sống và đã có bằng chứng rằng vaccine này có thể tăng cường hệ thống miễn dịch và giúp cơ thể chống lại các bệnh khác. Mặc dù vào tháng 4, Tổ chức Y tế Thế giới cho biết không có bằng chứng nào cho thấy vaccine BCG bảo vệ chống lại sự lây nhiễm coronavirus, các nhà nghiên cứu vẫn đang xem xét khả năng này có thể mở rộng đến SARS-CoV-2 hay không. Thử nghiệm đã đạt đến giai đoạn ba ở Úc.

Các nhà nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu Murdoch đã bắt đầu một loạt các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng để kiểm tra xem BCG có thể hoạt động trên cả coronavirus hay không.

CanSino Biologics. Vaccine Ad5-nCoV: Công ty dược phẩm sinh học của Trung Quốc, CanSino cũng đã phát triển một loại vaccine sử dụng adenovirus đã bị làm yếu để đưa protein đột biến SARS-CoV-2 vào cơ thể. Mặc dù công ty vẫn đang trong giai đoạn hai của thử nghiệm về mặt kỹ thuật, vào ngày 25 tháng 6, CanSino đã trở thành công ty đầu tiên nhận được sự chấp thuận có giới hạn để sử dụng vaccine ở người. Chính phủ TQ đã chấp thuận cho dùng loại vaccine này trong quân đội trong thời hạn một năm. Vào ngày 15 tháng 8, công ty dược phẩm sinh học Petrovax của Nga thông báo họ đã tiến hành thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 đầu tiên của Ad5-nCoV.

Sputnik-5: Công ty công nghệ sinh học GL Rapha của Nam Hàn sẽ sản xuất hơn 150 triệu liều vaccineSputnik V chống Covid-19 của Nga mỗi năm, Khi thông báo tin này, Russian Direct Investment Fund (Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga /RDIF) cho biết thêm rằng các liều này được phân phối trên khắp thế giới.

Nga tuyên bố rằng các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 đã cho thấy Sputnik V có hiệu quả 92% đối với Covid-19.  Giai đoạn 3 thử nghiệm vẫn chưa được hoàn thành và sẽ tiếp tục trong sáu tháng nữa. Các nhà khoa học đã thận trọng phản ứng với dữ liệu giai đoạn 3 ban đầu, đặc biệt là khi tuyên bố của Nga chỉ dựa trên 20 trường hợp.

Hồi tháng 8, Moscow đã bị giới khoa học chỉ trích khi công bố chấp thuận sử dụng cho công chúng loại vaccine coronavirus đầu tiên trên thế giới – ngay cả trước khi hoàn thành giai đoạn thử nghiệm 3.

Nhiều quốc gia khác, trong đó có cả Việt Nam, cũng đang phát triển vaccine riêng của mình.

Đóng góp của Canada

Tin về thành công của loại vaccine COVID-19 của Pfizer và BioNTech cũng đưa đến sự chú ý của thế giới với Acuitas Therapeutics, một công ty Canada.

Vaccine của Pfizer sẽ không thể có hiệu quả nếu không có công nghệ nano của công ty chỉ có 29 người này tại Vancouver.  Acuitas Therapeutics đã phát triển các hạt lipid cực nhỏ (lipid nanoparticles) hoạt động như “phương tiện vận chuyển” cho vaccine mRNA. Nó đưa mRNA đi qua cơ thể và vào các tế bào, trước khi cơ thể phân hủy nó.

Nhà khoa học Canada Alan Bernstein, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của tổ chức nghiên cứu toàn cầu CIFAR và là thành viên của lực lượng đặc nhiệm vaccine COVID-19 của Canada, nói: “Nếu không có các hạt nano lipid, sẽ không có vaccine RNA.”

Ông ví các hạt nano lipid như bong bóng xà phòng nhỏ giúp bảo vệ RNA thông tin khỏi bị phân hủy, tạo điều kiện đưa nó vào tế bào và cho phép nó hoạt động như một chất tăng cường hệ thống miễn dịch.

Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Acuitas Therapeutics, ông Thomas Madden, một chuyên gia tầm cỡ của thế giới trong lãnh vực công nghệ nano, cho biết đầu tiên công nghệ hệ thống chuyển tải (carrier system) được tạo ra với hy vọng rằng nó có thể được sử dụng trong việc chỉnh sửa gen. Qua nhiều năm, công nghệ này – được phát triển bởi một nhà nghiên cứu tại Đại học British Columbia, đã được cải tiến và hiện được sử dụng cho vaccine và các phương pháp điều trị.

Madden nói rằng kỹ thuật đó “chắc chắn là của Canada” và người Canada nên tự hào về sự đóng góp của họ.

Ông Madden hân hoan vì nỗ lực của 29 người của công ty suốt từ tháng 2 năm nay để đóng góp vào nỗ lực vaccine đã được đền đáp.

Bernstein cho biết công nghệ nano lipid là một trong những kết nối mạnh mẽ của Canada với công cuộc nghiên cứu nhằm mục đích chấm dứt đại dịch. “Bài học ở đây là về khoa học và sự hợp tác toàn cầu.”

Cũng cần nói thêm về tình hình Canada.

Khi tin về thành công của vaccine Pfizer nổ ra, Thủ tướng Canada Justin Trudeau đã nhận xét đây là một bước phát triển “đáng khích lệ” – và có thể là bước đầu tiên để khôi phục đời sống kinh tế và xã hội của Canada.

Ông nói, nếu mọi việc suôn sẻ, vaccine Pfizer sẽ được cung cấp cho người dân Canada vào khoảng ba tháng đầu năm 2021: «Chúng ta đã nhìn thấy ánh sáng ở cuối đường hầm…»

Ottawa đã đặt hàng với Pfizer và BioNTech để mua  20 triệu liều vaccine hai mũi để có thể dùng cho dân Canada ngay sau khi công ty nhận được chấp thuận của Bộ Y tế.

Tuy nhiên, ông Trudeau nói rằng mặc dù kết quả của Pfizer đầy hứa hẹn, người dân Canada phải tiếp tục tuân hành các hướng dẫn về sức khỏe cộng đồng để giữ cho con số các ca bệnh có thể kiểm soát được.

“Điều thực sự quan trọng là chúng ta tăng gấp đôi nỗ lực của mình,” ông nói. “Cần chắc chắn rằng chúng ta kiểm soát được sự lây lan của COVID-19 trong những tháng tới để khi vaccine đến đây, chúng ta sẽ có thể hành động nhanh chóng để bảo vệ tất cả người dân Canada.”

Bên cạnh Pfizer, Canada cũng đã đặt hàng với 9 loại vaccine khác – hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm trên khắp thế giới.

Vaccine RNA hoạt động: Một đoạn mã di truyền của virus được tách ra và bọc bằng lipid để có thể đi vào tế bào, sau đó, được tiêm vào người. Vaccine vào tế bào và bảo các tế bào sản xuất ra spike protein của virus. Việc này thúc đầy hệ miễn nhiễm sản xuất kháng thể và kích hoạt T-cell để diệt các tế bào bị nhiễm trùng. Nếu người được tiêm gặp virus corona, các kháng thể và T-cell sẽ được khởi động để chống virus

Có vaccine rồi, có thể trở lại cuộc sống bình thường được chưa?

Tính đến Chủ nhật vừa rồi, theo trang mạng theo dõi của Johns Hopkins Univeristy, cả thế giới đã có hơn 54.5 triệu ca Covid-19 được báo cáo, hơn 1 triệu 300 ngàn người chết.

Con số ở Hoa Kỳ, quốc gia đứng đầu bảng về số người nhiễm và tử vong, là gần 11 triệu với 246 ngàn trường hợp tử vong.

Health Metrics and Evaluation ( IMHE / Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe) thuộc Trường Y của Đại học Washington tiên đoán trong dự báo mới nhất của mình con số tử vong ở Mỹ có thể tăng gần gấp đôi vào ngày 1 tháng 3.

Vẫn theo dự đoán của IMHE, nếu thêm vào đó con số ở châu Âu, nơi đang ở giữa làn sóng thứ hai của các ca lây nhiễm, và phần còn lại của thế giới, vào ngày 1 tháng 3 số người chết trên toàn cầu có thể lên tới 2,8 triệu người.

Tiến sĩ Christopher Murray, một giáo sư khoa học đo lường sức khỏe tại Đại học Washington, Giám đốc của IHME, nói với NBC News. “Khi anh thấy rằng châu Âu đã có tới hơn 4.000 người chết mỗi ngày và nó vẫn tiếp tục tăng lên. Chúng ta đang trên một quỹ đạo tương tự. Chúng ta chỉ còn khoảng bốn tuần nữa.”

Với thành công của vaccine Pfizer, và thành công sớm muộn gì cũng đến của nhiều loại vaccine khác, người ta đặt câu hỏi rằng như thế, liệu mọi người đã sắp sửa trở lại với cuộc sống đầy vui vẻ, sinh động như ngày xưa được chưa.

Câu trả lời ngắn và nhanh nhất là…chưa.

Tweet của “nhà báo” Emerald Robinson báo động vaccine sẽ tác động lên DNA
của người được chủng và 75% tình nguyện viên bị tác dụng phụ

Tin vui về thành công của vaccine do Pfizer và BioNTech đến không sớm. Nhưng vẫn còn nhiều tháng nữa những người đầu tiên mới được tiêm chủng.

Vì, để tạo ra được sự miễn dịch “bầy đàn”, ít nhất phải có từ 60 đến 75% dân số được chủng ngừa. Nói cách khác là hàng tỷ người cần phải được chủng ngừa, ngay cả khi vaccine hoạt động hoàn hảo. Mà chuyện đó khó xảy ra.

Chưa gì, những tin đồn đại đã lại ầm ầm nổi lên trên các phương tiện truyền thông…xã hội như Twitter, Facebook, Youtube, Wechat, TikTok…

Vẫn bổn cũ soạn lại:  âm mưu đưa các microchip vào con người (của Bill Gates), dự kiến tái thiết kế mã di truyền của chúng ta và thiếu an toàn.

BBC đưa tin hôm 14 tháng 11 rằng mặc dù thiếu bằng chứng, vào tháng 5, một cuộc thăm dò trên YouGov với 1.640 người cho thấy 28% người Mỹ tin rằng ông Gates muốn sử dụng vaccine để cấy microchip vào người – con số này tăng lên đến 44% trong số các đảng viên Đảng Cộng hòa.

Tin của BBC cũng cho hay Emerald Robinson, phóng viên tại Bạch ốc của Newsmax, một trang web ủng hộ Trump, đã khuyên người theo dõi trên Twitter của cô ta rằng “hãy cẩn thận” với vaccine Pfizer / BioNTech. Cô nàng này tuyên bố trong Tweet: “Nó giả mạo DNA của bạn.”

Rồi cô nàng này còn “tường trình” rằng có đến 75% các tình nguyện viên dự thử nghiệm vaccine của Pfizer đã bị các tác dụng phụ (side-effect) nặng.

Dĩ nhiên, tất cả đều xạo. Nhưng, khổ thay, cô nàng này đang có 264.000 người theo dõi (follower) trên Twitter. Những thông tin xạo này sau đó sẽ được nhân rộng đến mức khủng khiếp. Và số người chống vaccine (anti-vaxxers) và tin vào các thuyết âm mưu, hiện đã khá đông đảo, sẽ tăng lên ầm ầm.

Mà cho dù tác động của số chống đối này có thấp, vẫn còn phải tính tới sản xuất, vận chuyển, phân phối vaccine và tổ chức chủng ngừa. Vaccine của Pfizer phải được giữ ở độ lạnh -70 độ C, chỉ rã đông trước khi chủng và phải chủng trong vòng 5 ngày sau khi rã.

Những chuyên gia y tế cộng đồng tin rằng các biện pháp như giới hạn đám đông, giữ khoảng cách xã hội, mang mặt nạ và cách ly phòng dịch người mắc bịnh vẫn còn phải được duy trì lâu lắm.

Rồi, vì không có thuốc diệt siêu vi, nhân loại vẫn còn phải sống với nó và dùng đến các biện pháp phòng tránh nó, như với bệnh cúm hiện nay.   

Đỗ Quân

(tổng hợp từ The Guardian, BBC, CNN, Fox News, CNBC, National Geographic)

Tin tức khác...