Trong việc sắm sửa đón tết bên Việt nam có hai món hầu như nhà nào cũng không thể thiếu là treo lịch năm mới và xem báo xuân.
Những kiểu kiếm tiền lạ đời ở Việt Nam
Treo lịch năm mới
Lịch được dùng ngay vào đầu năm. Bắt đầu ngày mồng Một tháng Một Tây, mọi người mới phải nhìn vào cuốn lịch mới xem ngày tháng. Thế nhưng ngay từ giữa năm, thị trường lịch đã chộn rộn chuyện xuất bản. Các đầu nậu đôn đáo chạy khắp nơi để xin giấy phép, tìm quảng cáo, phát hành…
Tùy theo từng thời gian, nội dung tờ lịch có nhiều thay đổi.
Có thời chuộng diễn viên, hoa hậu. Có những người được mệnh danh là “nữ hoàng ảnh lịch” vì xuất hiện dày đặc trên các tấm lịch. Đa số lịch in hình các cô mắt xanh môi đỏ ấy
Tuy nhiên bây giờ ít lịch ca sĩ, hoa hậu mặc dù các kỳ thi hoa hậu bị lạm phát, nào là hoa hậu thiên nhiên, hoa hậu trái đất, hoa hậu thế giới VN, hoa hậu hòa bình, hoa hậu quốc tế, hoa hậu siêu quốc gia, hoa hậu liên luc địa… Mỗi năm tung ra một đống hoa hậu, á hậu không biết để làm gì. Đã qua thời kỳ lịch chân dung người đẹp chụp gần với khuôn mặt hóa trang đậm đặc sặc sỡ như lên sân khấu. Có năm rộ lên lịch áo tắm, các cô tha hồ hở lưng, hở ngực, hở chân một cách… hợp pháp!
Các mẫu cổ điển ít thay đổi: áo dài, bonsai, hoa, quả… Phong cảnh thiên nhiên, danh lam thắng cảnh… xem chừng qua mốt bởi ngó qua nhìn lại một hồi cũng muôn đời: mùa lúa vàng Mù Cang Chải, thác Bản Giốc Cao Bằng, phố cổ Hội An, Ngũ Hành sơn Đà Nẵng, hang Sơn Đoòng Quảng Bình… rồi đồi cát Phan Thiết, rừng thông Đà Lạt, bãi biển Vũng Tàu…. Khi thiết kế thời trang được đề cập nhiều trên truyền thông thì xuất hiện ngay lịch áo dài với đủ kiểu biến tấu rườm rà; rồi thời kỳ thư pháp lên hương, nhìn đâu cũng thư pháp công án Thiền, ca dao tục ngữ, chêm vào mấy câu thơ Bùi Giáng cho có vẻ… sang hay “danh ngôn” từ nhạc Trịnh Công Sơn đại loại “Để gió cuốn đi”, “Một cõi đi về”…; chán lại trở về tranh làng quê, nồi niêu, thúng mủng, trẻ con chơi đánh đũa… Nội dung lịch vô cùng phong phú để có thể đáp ứng cho nhu cầu của đủ loại khách hàng.
Lịch tôn giáo, lịch của cơ quan, xí nghiệp cũng xuất hiện khá nhiều.
Mỗi người một ý, việc in lịch bị coi là phí tiền vì nội dung những quyển lịch của công ty, xí nghiệp… toàn chụp ảnh giám đốc, phó giám đốc bắt tay với sếp, dàn hàng ngang nhận cờ thi đua… nhìn thật… chán!!!
Lịch của đơn vị thường theo khuôn mẫu. Hình toàn cảnh nhà máy, xí nghiệp, trường học. Kế tiếp hình ông giám đốc ngồi oai nghiêm trước bàn giấy, hình toàn bộ ban lãnh đạo, hình chụp trao bằng khen cho công nhân xuất sắc…
Chủ cửa hàng lịch gần một ngôi chợ cho biết khách hàng hỏi mua nhiều là loại lịch có hình nhà lầu, biệt thự hoặc hình Thần Tài với nhiều thỏi vàng, vòng kim cương…
Cho nên có lịch ba ông Phúc Lộc Thọ cầm tay xúm xít, “nhà đẹp” chụp những căn biệt thự sang trọng với hồ bơi đằng trước, vườn tược đằng sau hay lịch “nữ trang” với những cô người mẫu đeo trên người vài ký trang sức vàng y hai mươi bốn kara chói lọi đầy đủ trâm hoa xuyến hột từ đầu đến chân. Nhìn lên trang lịch mỗi ngày để thấy giấc mộng giàu sang không hề xa vời mà đang treo ngay… trước mắt!!!
Lịch bloc nhiều cải tiến phong phú muôn màu muôn vẻ. Tờ lịch bảy ngày bảy màu có đủ ngày tốt ngày xấu như Tam Tông Miếu ngày xưa, danh ngôn, tục ngữ, hội hè lễ lạt khơng thiếu thứ gì và càng ngày kích thước càng to hơn, cứ như thể cuốn lịch treo tường tỷ lệ tương xứng với sự bề thế của ngôi nhà. Bloc lịch từ loại lớn đến siêu lớn, siêu khủng, siêu đại, siêu cực đại đặc biệt… Một quyển lịch với bloc siêu khủng có bìa lịch hình con rồng mạ nhũ vàng (năm 2024 là năm Giáp Thìn mà) có giá hơn nửa triệu đồng.
Có quyển lịch dưới dạng một cuốn tự điển Anh Việt, mỗi trang một hai chữ, người đọc chịu khó lượm lặt từ đầu năm đến cuối năm cũng thu thập được một vốn ngữ vựng kha khá. Hay mỗi tờ lịch ghi cách dạy một món ăn cho các bà nội trợ…
Thật ra thị trường lịch không đợi đến giữa năm mới bắt đầu mà vừa ăn tết Nguyên Đán xong là bắt đầu khởi động một cách âm thầm. Các tay thiết kế lo mang mẫu lịch đi chào hàng các nhà xuất bản. Nhà xuất bản lại cầm những mẫu này đi chào lại các nhà hàng, khách sạn, ngân hàng… nhưng nhiều nhất là cơ quan, xí nghiệp. Tên của các cơ quan sẽ được in ngay vào khoảng giữa tờ lịch, nằm dưới hình nhưng trên ngày tháng. Những nơi này đua nhau in lịch, vừa quảng cáo cho cơ quan của mình, vừa có chút lợi nhuận hoa hồng bỏ túi. Thnh thử lịch được tiêu thụ đa số qua ngả này nhiều hơn bán lẻ.
Lịch không thuần túy chỉ nhằm xem ngày tháng vì còn dùng vào những mục đích khác nữa. Cuối năm là lúc tổng kết thành quả công việc trong một năm và đó cũng là dịp cảm thông, cảm tình, cảm ơn, cảm tạ, cảm kích, cảm động… lòng tri ân đối với nhau, trao cái phong bì tiền e quá trần trụi và nhỏ bé, nhìn không được trịnh trọng nên để mặn mà và vui tay hơn, người ta thường kèm theo lịch, một bìa lịch với bloc lịch ngày, lịch để bàn hoặc quyển lịch tháng ba, bốn, mười hai tờ treo đâu đó cũng là cách quảng cáo cho công ty. Riêng lịch một tờ in gọn mười hai tháng khá hiếm vì trông… bèo quá!!!
Vì được phát không nhiều như thế nên nếu không tìm quyển mẫu mã đúng ý thích thì không cần mua làm gì cũng dư lịch dùng.
Có người làm trong ngành giáo dục, ngành y hay có chức vụ cuối năm nhận hàng chục cuốn lịch biếu. Chỗ làm của vợ chồng, của bạn bè, họ hàng lãnh nhiều lịch quá mang tặng lại; các trường tư thục hay đại học cũng nhất tề phát lịch. Ai có bà con dưới quê thì có nơi tiêu thụ lịch bằng không khó tìm ra chỗ để tống bớt đi. Nhà của anh Ba, anh Tám, lịch treo hàng mấy lớp kín tường, nhà của chị Tư, chị Chín sợ đóng đinh treo lịch hư tường nên mang cho bớt hàng xóm, bạn bè, mà vẫn không hết,
Từ tháng 10, tháng 11 lịch được tung ra đường ngợp trời. Chỉ có điều lịch có mẫu đẹp như lịch in các họa phẩm nổi tiếng thì lại khó tìm.
Năm nay kinh tế khó khăn, một số nơi đã bớt số lượng lịch biếu, in trên giấy mỏng thay cho giấy dày…
Những năm trước các ngân hàng phát lịch đại trà cho khách hàng. Hễ có công việc giao dịch với ngân hàng là được tặng lịch. Nhưng năm nay, ngân hàng thừa tiền, doanh nghiệp và người dân không vay và không được vay, nên ngân hàng xiết lại, chỉ những khách hàng có gửi tiền tiết kiệm bạc tỷ mới có tên trong danh sách được tặng lịch.
Lịch để bàn cũng đủ kiểu từ danh lam thắng cảnh đến hình bonsai, hoa lá, hình ảnh quảng cáo cho công ty… thường được các nhân viên văn phòng dùng để trên bàn làm việc.
Xem báo Xuân
Nhật báo, tuần báo, nguyệt san…, đều ra số báo Xuân. Nhân dịp các sở, ban ngành cũng ra báo Xuân. Một số công ty lớn không được in báo Xuân cũng in các quyển kỷ yếu để phân phát cho khách hàng, đối tác…
Nơi này in báo Xuân hà cớ chỗ khác chịu thua kém hay sao nên chi… trăm hoa đua nở.
Báo Xuân nào cũng theo một công thức.
Đầu tiên là tổng kết tình hình chính trị, xã hội năm vừa qua; các văn kiện, báo cáo nêu thành tích của tập thể hay cá nhân điển hình tiên tiến của địa phương hay đơn vị mình, một hai bài thuộc loại “sự tích bánh tét, bánh chưng” hay phong tục Tết bên Tây bên Tàu, chuyện tình kết thúc có hậu của cặp đôi ngoại kiều- VN, phỏng vấn Việt kiều về chuyện xây dựng quê hương, tiết lộ bí mật động trời từ chục năm trước của một ngôi sao giờ mới kể ra, nữ hoàng tốc độ tương lai, đám cưới bạc tỷ của cầu thủ Bàn chân vàng, vài mẩu chuyện vui cười…
Mà thật ra lật ra trang đầu tiên là quảng cáo, qua vài trang bài viết lại tới quảng cáo và… quảng cáo.
Ông giáo Huỳnh chắc lưỡi: “Thấy tờ báo in rực rỡ quá mà dè đâu mở ra toàn thấy quảng cáo. Coi được mấy trang. Uổng tiền!!! Mà mấy cái quảng cáo ngày nào cũng thấy trên net rồi. Thẩm mỹ viện, nhà hàng, tour du lịch, siêu thị…”
Nội dung… chưa xem cũng đoán biết nên cũng không đắt khách. Báo cũng chỉ dành phân phát nội bộ: các ban, ngành, đoàn thể, cán bộ chia với nhau vài xấp mang về phát lại cho nhân viên. Ai cũng biết nhau quá rõ nên đâu cần mở ra coi làm chi mất công, mât thời giờ. Những quyển báo cùng số phận với kỷ yếu Xuân dày cộp, khổ to của các công ty, cơ sở… in trên giấy láng, cứng, màu sắc tươi đẹp.
Thậm chí người nhận những quyển báo ấy đã đặt trả ngay cổng chứ cũng không muốn mang về nhà. Cũng chẳng buồn mở ra liếc một cái. Tới khi kêu bà ve chai bán vẫn nguyên xi nếp gấp chưa được giở ra tờ nào.
Tờ báo nói chung, quyển báo Xuân nói riêng ế, lý do chính vì ai nấy đều đọc trên net. Mỗi người một chiếc điện thoại cầm tay tha hồ nằm ngồi tùy ý. Ở đó có đủ loại tin mới, tin cũ, tin quốc nội, quốc ngoại, tin xuân hạ thu đông… nên không ai cần cầm tờ báo to và nặng nữa.
Nhân dịp xuân về, các sở, ban, ngành, công ty, xí nghiệp trích quỹ phúc lợi in tấm thiệp Chúc mừng năm mới với hình cành hoa mai để gửi chúc tết từ trên xuống dưới, từ phải qua trái.
Nhằm chứng tỏ thanh thế, giám đốc cũng từ quỹ phúc lợi in tấm thiệp Cung chúc tân xuân hình hoa đào chúc mừng từ đối tác đến đối thủ, từ đồng đạo đến đồng liêu, từ dọc qua ngang quẹo xéo…
Phó giám đốc phụ trách tài vụ cho in tấm thiệp Tân Xuân Vạn Hạnh hình con rồng uốn khúc đưa gửi từ đồng nghiệp đến hàng xóm, từ bạn học đến sui gia từ huyện quận đến phường xã xóm ấp…
Theo danh sách sếp đưa sẵn, chị thư ký văn thư của cơ quan ngồi miệt mài cả tuần ghi địa chỉ phong bì từ trong Nam ra phía Bắc, từ quốc lộ đến tỉnh lộ, từ đường phố vào ngóc nghách… chu đáo không sót chỗ nào. Thành thử có nhà sẵn cây mai, thiệp tết treo lủng lẳng muốn gãy cành hoặc nếu không bỏ thùng rác cả xấp phong bì thiệp Tết không hề mở ra coi.
Ăn thua gì dăm cuốn lịch, mấy chồng báo Xuân, vài trăm chiếc thiệp chúc tết. Cứ tha hồ chi thoải mái. Không ai mất gì cả, chỉ hao tiền quỹ. Mà quỹ thì chung chung quá, Chẳng việc gì thắc mắc.
SGCN