Tiền Đô

Ngoại tệ lưu hành ở Việt nam rất phong phú. Tùy theo giao dịch có thể đổi đồng VN ra đô-la Mỹ, Canada. Hong Kong, Singapore, yen Nhật, won Hàn, bảng Anh, nhân dân tệ, riel Kampuchea, rúp Nga, rupee Ấn Độ, bath Thái… Các điểm thu đổi hay đặc biệt một số tiệm vàng đều là nơi mua bán ngoại tệ. Thường khách du lịch ngoại quốc đến Việt nam hay người Việt sắp đi chơi nước ngoài đều ghé tiệm vàng đổi tiền. 

Ngân hàng thông thường chỉ mua vào chứ không bán ra ngoại tệ. Muốn mua số lượng nhiều hay ít cũng đều khó khăn, cần phải xuất trình giấy má, kê khai nhiều thứ giấy tờ và phải đưa ra được lý do hợp lý, nằm trong khuôn khổ luật lệ, luật pháp. Ví dụ mua bán xuất nhập hàng hóa, chuyển khoản đi chữa bệnh hay du học… mới được cho mua.

Trong số ngoại tệ thì Mỹ kim là loại tiền phổ biến nhất. Vì thế khi nói đến “đô”, người ta thường ám chỉ đô-la Mỹ (USD) chứ không phải đô la Canada hay đô la Úc…, ngoài “đô” đó thì mới phân biệt thêm đô Hướng Coỏng, đô Sing… 

Tất nhiên hàng hóa nhập từ ngoại quốc như máy móc, xăng dầu, hóa chất… đều tính  bằng đồng đô Mỹ không kể nhưng các hàng hóa nhập cảng khác: con chuột vi tính, USB, đồ điện tử… từ Kampuchea, Thái Lan hay Trung Quốc theo ngả biên giới lậu, khi vào tới thành phố nằm yên vị trong cửa hàng cũng không tính bằng gốc Ria, Nhân dân tệ hay tiền đồng VN mà phải được tính qua đô Mỹ. 

Thuợng vàng hạ cám đều qua Mỹ kim.

Từng có lúc cửa hàng ăn tính giá 5 đô một dĩa mì xào, 2 đô một ly cà phê… Cửa hàng mỹ phẩm bán 200 đô một cái bóp đầm, chiếc vòng đeo tay 400 đô, đôi giày 150 đô, thỏi son 30 đô… to hơn một chút tour du lịch đi Ấn Đô giá 1.900 đô, tiệc buffet 10 đô… Cho đến căn nhà 200.000 đô, hay 1.000 đô/1 mét vuông đất… Một chiếc máy in giá 140 đô, máy chụp hình Canon bán sale cuối năm còn 199 đô, xe hơi hiệu Toyota giá 30 ngàn đô. Học phí thường 450 đô/một khóa/3 tháng nhưng học phí luyện thi giá 250 đô/một tháng… Chạy việc làm 1.500 đô, chạy xếp lịch để được mổ sớm 300 đô, cắt mí mắt 200 đô, lấy mỡ bụng 150 đô… 

Cả năm 2024, lượng kiều hối đổ về VN khoảng 16 tỷ Mỹ kim, chỉ tính riêng Saigon đã chiếm khoảng 9,6 tỷ. 

Mọi người khi cần, thường ra các tiệm vàng. Việc đổi tiền rất dễ dàng, mau chóng và không cần bất kỳ giấy tờ hay hóa đơn nào cả. Nếu tiền cũ nát, tiệm có thể trừ vài ngàn đồng. Nhưng nay do thị trường tràn lan đô Mỹ nên các điểm thu mua trở nên khó khăn nhiều, săm soi từng chút. Tờ tiền quăn góc, có nếp gấp, có dính tí vết, hơi ẩm, sê-ri cũ… đều bị trừ từ mười mấy ngàn đến vài chục ngàn đồng. Nhất là tờ tiền 100USD không có dây an ninh màu xanh tím sẽ từ chối không mua vì bị cho là chỉ lưu thông trên thế giới trừ… Việt nam!

Nhà nước khuyến cáo người dân nên đến những nơi được phép hoạt động ngoại hối như ngân hàng, đại lý thu đổi ngoại tệ, không mua bán ngoài thị trường tự do, vi phạm pháp luật và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Như vậy chính thức hiện nay, hầu hết tiệm vàng đều không được phép giao dịch ngoại tệ. Thế nhưng tiệm vàng gần khu Tây ba lô, khách ngoại quốc và Việt kiều đến đổi tiền nườm nượp từ sáng sớm, giữa trưa đến tối mịt. Hay tiệm vàng gần điểm du lịch, khách xếp bốn, năm hàng dài thượt xuống lề đường. Muốn lấy tiền mặt hay chuyển khoản chỉ gọn gàng trong tích tắc. 

Đổi ở ngân hàng thì tiếc vì rẻ mà đổi ở tiệm vàng thì hồi hộp. Nhằm bữa bị kiểm tra đột ngột thì cửa tiệm vừa bị tịch thu tang vật vừa bị phạt tiền. Bởi mua bán ngoại tệ trên thị trường tự do không được thừa nhận.

Từng có trường hợp một tiệm vàng bị bắt quả tang một nhân viên đang đổi ngoại tệ cho khách hàng. Với bằng chứng một khách hàng tới đổi 100 đô Mỹ, hàng chục người đã khám xét căn nhà bảy tầng lầu, niêm phong tại chỗ 559 lượng vàng, đồng thời đem về trụ sở một mớ đô Mỹ và tiền Bath. Bà chủ tiệm vội vàng khiếu nại, chứng minh số vàng đó là tài sản dành dụm lâu năm của gia đình. Cách khám xét gây ồn ào rúng động trong giới kinh doanh khiến các hàng vàng lo lắng bảo nhau phen này đóng cửa tiệm cho an toàn. Cuối cùng, cấp thành phố buộc phải lên tiếng rằng hành động này “không đầy đủ và thiếu chắc chắn”. Sau đó quận phải tháo niêm phong số vàng và trả lại số ngoại tệ trừ 100 đô Mỹ được coi là bằng cớ phạm tội hiển nhiên của việc mua bán ngoại tệ trái phép.

Đồng đô-la thông dụng một phần vì giá trị chuyển đổi cao trên thế giới. Có thời gian bình bình cả năm trời không lên không xuống, nhưng hiện nay giá vàng tăng nên đô cũng được đà lên theo. Thêm lý do đồng đô tăng mạnh sau chiến thắng của ông Trump. Đồng USD mạnh, ngược lại tiền Yen, tiền Won, tiền Việt mất giá.

Do giá trị đô được thừa nhận rộng rãi trên thế giới nên chi tiêu tiền đô có vẻ “sang” gì đâu (!), Mặc dù đi du lịch trong nước chứ không phải ngoài nước nhưng một bà giám đốc vẫn khoe với mọi người là chuyến đi Đà Nẵng này bà đã xài hết tám trăm đô, chuyến Phú Quốc vì có sắm mấy chuỗi và vòng ngọc trai nên đã bay hơn hai ngàn đô…

Dù sao đồng đô phổ biến nhiều ở thành thị hơn thôn quê xa xôi. Một Việt kiều tặng ông lão vùng xa 50 đô. Tháng sau hỏi tiêu hết chưa? Ông lão trả lời nhờ thằng cháu mang ra chợ đổi, nó đi một hồi rồi về trả lời người ta nói đây là tiền giả nên… vụt đi mất rồi! Ông nọ kêu trời, thôi từ nay có tặng ai ít nhiều thì đổi ra ra tiền Việt hết cho lành.

Riêng tờ 2USD được coi là đồng tiền may mắn nên nhiều Việt kiều ưa kiếm các tờ này mang về nước tặng người quen. Rồi người quen cầm cả xấp 2 đô lì xì tết cho con cháu trong nhà lấy hên.

Một chuyện buồn cười thời bao cấp. Chị Giao vốn thuộc gia đình tư sản, anh em đi vượt biên gần hết. Chị lên tiếng về việc ông giám đốc cơ quan nhập nhèm trong việc phân phối vải theo tiêu chuẩn tem phiếu. Ông giám phản công ngay. Ông tố cáo chị hay nhận quà từ nước ngoài gửi về, trong đó có những cuộn tiền đô được giấu trong tuýp kem đánh răng hay đế dép. Không hiểu sao ông lại biết được chuyện này?! Chắc đồng nghiệp trong khu vực nhà tập thể bép xép. Vậy là vi phạm an ninh quốc gia, không cho làm công tác liên quan đến “ngoại” nữa. Chị Giao đang phụ trách phần việc thuộc về Ngoại thương xuất nhập khẩu liền “bị” chuyển về Nội thương phần “bán lẻ thịt rau tôm cá”.

Tiền đô khi ấy chưa rộng rãi lắm. Việt kiều chỉ được phép gửi quà chứ không được gửi tiền. Các kiện hàng được lãnh ở Tân Sơn Nhất; nhỏ hơn là gói hàng, thùng hàng nhỏ lãnh ở bưu cục ngoại nhập. Quà xổ ra đủ thứ mặt hàng như một tiệm tạp hóa, nhiều nhất là thuốc men, vải đen bán rất được giá, rồi đến xà bông, mỹ phẩm, bánh kẹo… Tờ đô được nhét vào ống kem đánh răng, ruột bút bi, đế giày Adidas… Trong lá thư liệt kê đặt trong thùng quà có ghi rõ từng món: hai áo thun màu xanh cho cậu Năm, bốn kẹp tóc cho bé Gái, hai cuộn phim cho ông ngoại… Cả nhà run lắm vì ông ngoại mất lâu rồi, theo quy định ngầm với nhau có nghĩa trong ruột cuộn phim có nhét tiền. Nếu bại lộ ai mà biết chuyện gì xảy ra: hàng bị tịch thu mất trắng, bị đánh thuế hay là gì nữa không biết! 

Dần dần hải quan cũng biết các mánh nhét tiền nên khui ra dễ dàng. Chẳng bị tịch thu, đánh thuế gì cả vì nếu làm đúng trình tự luật phát thì nhiêu khê, mất công lắm, bên nhận quà phân bua người ta gửi cái gì tôi đâu có biết, cãi qua cãi lại chỉ tổ mất thời giờ chẳng lợi gì cho cả đôi bên. Tiện nhất là khi phát hiện cứ chia theo tỷ lệ 7/3. rồi 5/5, 4/6… 

Bị chia như thế cũng tiếc nên có người ép tiền vào giấy than, bỏ vào phong bì thư gửi qua bưu điện, trót lọt vài lần rồi ông bưu tá phát giác, cứ thư ngoại quốc gửi về thì ông hăng hái xăm soi, cuối cùng vừa mất tiền vừa mất thư.

Sau đó rải rác Việt kiều về nước cầm tiền đô gửi tay. Ngân hàng cũng nhận ra sự thiệt hại khi để thoát khỏi tầm tay một lượng lớn ngoại tệ trôi nổi ngoài chợ đen, bèn bắt đầu nhảy vào dịch vụ chuyển tiền, có điều người gửi tiền đô, nhưng người nhận thì nhận tiền Việt và tỉ giá giữa các đồng tiền không được công bố rộng rãi, đưa bao nhiêu biết bấy nhiêu.

Những chuyện đó xưa rồi, ngoại tệ bây giờ đã đường hoàng ra mặt ra công khai, rất nhiều loại có mặt trên thị trường.

Tư nhân bao giờ cũng nhặm lẹ, thân chủ cứ ở nhà, tiền đô được mang tới giao tận nhà, tận tay, thủ tục đơn giản, chỉ một thẻ chứng minh nhân dân là đủ. Chưa kể có tài khoản ngoại tệ thì tiền đô được chuyển thẳng luôn. Tiền gửi qua ngân hàng nay cũng được giao tận nhà nhanh chóng, sau đó có cả nhân viên gọi điện kiểm tra để xác nhận việc giao tiền hoàn tất.

Do gọn nên đồng đô-la được ưa chuộng trong việc biếu xén, chạy việc…

Cò cho biết thủ tục đưa anh D. sang Hàn quốc làm công nhân với giá 5.500 USD, đặt cọc trước 1.000 USD và 1.000 USD mua vé máy bay. Anh D. thông báo lại cho người thân và người cùng quê biết, đồng thời tăng giá lên 7.000 USD lấy chênh lệch bỏ túi. Cuối cùng mới biết thực sự chẳng có hồ sơ xuất khẩu lao động nào hết và hơn 20 người đã bị lừa thẳng tay.

Cựu bộ trưởng bộ Y tế đã nhận hối lộ 2,25 triệu đô-la và không bào chữa. Một lần người đưa hối lộ đựng 1 triệu USD và 2 tỷ VND  trong túi vải. Túi có 1 triệu USD gồm 10 cọc, mỗi cọc 10 tệp, mỗi tệp 100 tờ mệnh giá 100 USD. Một lần khác, một túi đựng 50 ngàn USD, lần khác cũng túi chứa 200 ngàn USD…

Bà trưởng đoàn thanh tra ngân hàng SCB, cựu Cục trưởng Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng II (Ngân hàng Nhà nước), nhận hối lộ lên tới 5,2 triệu USD đựng trong các thùng xốp, bà sang tiền vào thùng khác, cất giấu trong phòng ngủ…

Tiền trăm ngàn, tiền triệu đô-la mới chứa được trong túi xách, thùng xốp chứ bạc tỷ…tỷ VN thì bao bì nào chứa cho nổi.  Chắc phải dùng cả bao tải, thùng phuy.

Đó là vụ to còn vụ nhỏ như đi qua hải quan, sợ hạch hỏi lôi thôi cứ kẹp sẵn tờ 10 đô, 20 đô vào trong quyển passport. Một bà già không rành tiếng Anh nên dùng dịch vụ wheelchair khi đi từ Mỹ về VN. Bà thủ sẵn tờ tiền 5 đô để “boa” cho người giúp mình. Mọi nơi đều nhận nhưng ở VN từ chối. Bà đưa 10 đô nhưng anh đẩy xe không chịu và chỉ vào tờ 20!

Hồi đó lãi suất tiết kiệm gửi ngân hàng là 1,5%/tháng, giảm còn 0,6%. Cuối cùng 0%. Người dân vẫn có thói quen đi gửi coi như ngân hàng là nơi giữ tiền an toàn hơn cất tủ sắt tại nhà.

Do tiền VN mất giá nên dân chúng quay sang giữ vàng, bất động sản. Vàng đang có giá trên trời, khoảng 90 triệu một lượng, nên nhiều người (nghèo) để dành tiền đô. Đồng đô la quen thuộc tới mức trong cuộc sống hằng ngày, nhiều thứ đều quy ra đô. Rắc rối nhất là giá nhà đất, trước kia  cứ đồng VN tính qua vàng theo như thói quen từ xưa đến nay, từ vàng lại đổi qua đô. Ví dụ như một căn hộ Phú Mỹ Hưng giá khoảng 25 tỷ đồng VN tương đương với gần 300 cây vàng, khoảng 1 triệu  đô. Nhà cửa tính bằng vạn đô, triệu đô. Bởi thế mới có một công ty địa ốc xây chung cư Vạn Đô bên quận Tư, mang ý nghĩa một căn hộ có giá từ bạc vạn (đô) trở lên!

SGCN