Jacinda Ardern chân dung một lãnh tụ

Thủ tướng Jacinda Ardern trở thành thủ tướng của chính phủ đa số đầu tiên Tân tây lan của sau khi kết quả cho thấy đảng Lao động thắng lớn trong cuộc tuyển cử 17/10/2020. Photo: Hannah Peters–Getty Images

Đảng Lao động (Labour Party) Tân tây lan vừa chiến thắng không “long trời” nhưng “lở đất” (landslide) trong cuộc tuyển cử ngày 17 tháng 10 vừa qua. Lần đầu tiên từ khi quốc gia này cải cách hệ thống bầu cử quốc hội (1996) có một chính đảng đạt được đa số ghế tuyệt đối.

Từ 1996 đến nay, chính phủ liên hiệp hay liên minh đã hầu như chuyện đương nhiên ở xứ Kiwi.

Với 64 ghế trong tổng số 120 ghế ở Quốc hội, đảng Lao động sẽ là  đảng đầu tiên lập chính phủ một mình tính từ ngày hệ thống MMP được áp dụng.

Theo kết quả cuối cùng, đảng Lao động đã thắng 49% số phiếu. Phe đối lập chính, Đảng Quốc gia (National Party) chỉ đạt mức 27% – một kết quả thê thảm, trong lần tuyển cử trước, họ đã đạt  44% .

Phát biểu đêm thứ Bảy, khi đề cập đến những khó khăn đang chờ đợi đất nước trong những ngày sắp tới, bà thủ lãnh đảng, tân thủ tướng Tân tây lan nói: “Đêm nay, Tân tây lan đã thể hiện sự ủng hộ lớn nhất cho  Đảng Lao động trong vòng ít nhất 50 năm.Và tôi có thể hứa với quý vị: chúng tôi sẽ là một đảng cầm quyền phục vụ tất cả mọi người Tân tây lan.”

“Một lãnh tụ phải như thế này đây.”

Yếu tố lớn nhất đưa đến chiến thắng vang dội này của đảng Lao động là vị nữ thủ lãnh đảng, bà Jacinda Ardern.

“Tôi chúc mừng Jacinda Ardern về chiến thắng vang dội của đảng bà trong cuộc tổng tuyển cử ở Tân tây lan. Tôi ngưỡng mộ lòng dũng cảm, trí tuệ và khả năng lãnh đạo, cũng như sự bình tĩnh, lòng trắc ẩn và tôn trọng người khác mà bà đã thể hiện trong những thời điểm đầy thử thách này.”

Lời chúc mừng trên đây không phải đến từ một nguyên thủ quốc gia mà là của Đức Đạt lai Lạt ma. Người ta đọc được nó trên mạng điểm dalailama.com và trang Twitter của vị lãnh đạo tinh thần của người Tây tạng lưu vong. Nhân vật được cả thế giới kính ngưỡng này trước nay rất hiếm khi lên tiếng về các sự kiện chính trị.

Cũng cần phải nhắc đến một đoạn tweet thú vị được đăng để trả lời câu tweet của Đạt lai Lạt ma.  Tweeter Reality Striker viết: “Thật là không công bằng. Bà ấy phải xoay tua để lãnh đạo các nước khác chứ không chỉ riêng Tân tây lan.”

Kết quả cuộc tuyển cử ngày 17 tháng 10 có nghĩa là bà Jacinda được dân chúng Tân tây lan giữ lại ghế Thủ tướng thêm một nhiệm kỳ nữa. Bà đã trở thành vị thủ tướng được mến mộ nhất trong vòng nhiều thế hệ, nếu không nói là từ trước đến nay của Tân tây lan.

Hãy nhìn lại vài nguyên nhân đã giúp cho bà Jacinda Ardern có được sự tin tưởng, mến mộ này.

Năm 2017, bà Ardern là chọn lựa vào phút chót để lãnh đạo Đảng Lao động, và trong nhiệm kỳ đầu tiên, bà đã vất vả để thực hiện những lời hứa tiến bộ của mình như làm cho nhà ở giá cả phải chăng hơn, xóa bỏ tình trạng trẻ em nghèo và đối phó với biến đổi khí hậu.

Bà Ardern ôm một tín đồ Hồi giáo trong chuyến thăm giáo đường Kilbirnie ở Wellington hôm 17/03/2019, hai ngày sau vụ khủng bố ở Christchurch attacks.
Photo: Hagen Hopkins/Getty Images

Rồi cuộc tấn công khủng bố ở Christchurch và đại dịch Covid-19 đã diễn ra. Chính những thử thách đó đã là các cơ hội để người phụ nữ chưa đến 40 tuổi chứng tỏ năng lực lãnh đạo và đặc biệt, đạo đức lãnh đạo của mình.

Chẳng những đối với dân chúng Tân tây lan, mà cả với thế giới, Jacinda Ardern đã  trở thành người mang tiêu chuẩn toàn cầu cho một nền chính trị tiến bộ đã chứng tỏ đầy nhân ái và hữu hiệu trong khủng hoảng.

Financial Times , đã phải đặt một câu hỏi, khá bất bình thường ở một tờ báo lúc nào cũng nghiêm trang: “Saint Jacinda?” (Thánh Jacinda). Trong khi đó, một bài bình luận trên báo The New York Times năm ngoái đã dùng tựa đề “America Deserves a Leader as Good as Jacinda Ardern” (nước Mỹ đáng có một lãnh tụ giỏi như Jacinda Ardern). Ở vụ khủng bố kinh hoàng tại Christchurch, người dân trong nước và cả thế giới thấy một phụ nữ mảnh mai trong bộ áo và khăn trùm đầu – một bà mẹ, một người chị, một người con gái, đầy sự đồng cảm cùng chia sẻ đau thương với thân nhân của các nạn nhân. Bà cũng hứa sẽ trang trải chi phí tang lễ cho tất cả những người bị giết.

Phong cách lãnh đạo của bà là thể hiện sự đồng cảm trong một cuộc khủng hoảng mà mọi người thường phải tự chống đỡ. Thông điệp của bà  rõ ràng, nhất quán, và đồng thời, một cách nào đó cũng tỉnh táo và trấn an. Và phương cách của bà đã không chỉ tác động đến mọi người ở mức độ tình cảm mà cũng rất hiệu quả.

Nhà bình luận chính trị Bryce Edwards của Đại học Victoria ở Wellington nói với Reuters: “Hành động của Ardern thật phi thường – và tôi tin rằng vì điều đó bà sẽ được ca ngợi mạnh mẽ cả trong nước và quốc tế.”

Ảnh bà Ardern chụp qua kính màu của Phillipstown Community Centre, hôm 16/03/2019 khi bà đến thăm cộng đồng Hồi giáo ở đây. Tấm ảnh được chia sẻ rộng rãi này được báo The Guardian mệnh danh là “một hỉnh ảnh của hy vọng”. Photo: Kirk Hargreaves – Supplied by Christchurch City Council, CC BY 4.0

Nhưng người ta cũng đồng thời nhìn thấy một nhà lãnh đạo cứng cỏi khẳng định đất nước là nơi của sự dị biệt, lòng tử tế, bao dung và nhân hậu, không phải là chỗ của kỳ thị, chủ trương da trắng thượng đẳng. Bà đứng về phía những nạn nhân Hồi giáo, khẳng định với cả nước: “Họ là chúng ta. Kẻ đã gây ra bạo lực này cho chúng ta thì không.” Bà thề không nhắc tên tên sát nhân và thúc đẩy nhanh chóng lập và ban hành luật lệ cấm súng đạn.

Bà Helen Clark, thủ tướng Tân tây lan từ năm 1999 đến năm 2008, nói: “Người dân Tân tây lan thấy rằng Ardern “không thuyết giảng với họ; bà ấy đang sát cánh cùng họ. Họ có thể nghĩ rằng “không hiểu tại sao [chính phủ] lại làm vậy”, nhưng họ biết bà Ardern đứng về phía họ. Sự cảm thông đó đưa đến một mức độ tin cậy cao của người dân vào vị nữ thủ tướng của họ.

Năm 2018, nhận xét về những phản ứng và hành động của bà Thủ tướng Tân tây lan sau vụ khủng bố lớn nhất lịch sử quốc gia này ở Christchurch, nhà báo Suzanne Moore viết trên tờ The Guardian của Anh: “Martin Luther King nói rằng các nhà lãnh đạo chân chính không tìm kiếm mà nhào nặn ra sự đồng thuận.  Ardern đã tạo ra một sự đồng thuận khác, thể hiện hành động, sự quan tâm, đoàn kết. Chủ nghĩa khủng bố nhìn thấy sự khác biệt và muốn tiêu diệt nó, Ardern nhìn thấy sự khác biệt và muốn tôn trọng nó, đón nhận nó và kết nối với nó.”

Annabel Crabb viết trên mạng ABC Australia “đang phải đối mặt với những tin tức tồi tệ nhất mà một nhà lãnh đạo có thể nhận được … Bà Ardern vẫn chưa đặt sai một bước chân”.

Nhà báo Grace Back (tạp chí Marie Claire Australia) tóm tắt ngắn gọn: “This is what a leader looks like.” (Một lãnh tụ phải như thế này đây.)

Những lời khen không chỉ đến từ các nhà báo.

Bộ Ngoại giao Pakistan nói bà Ardern “đã giành được trái tim của người dân Pakistan”, trong khi King Center, nơi tưởng niệm Martin Luther King ở Mỹ – đã tweet: “ở Tân tây lan có một nhà lãnh đạo bày tỏ hết tình yêu”.

Ngay cả đến thủ lãnh đảng đối lập, bà Judith Collins của Đảng Quốc gia, đã nói trước quốc hội rằng thủ tướng đã chứng tỏ sự “xuất sắc”.

Khi được hỏi bà nghĩ gì về các lời ngợi ca về tài lãnh đạo của mình, bà Ardern trả lời “Tôi không nghĩ là tôi đang thể hiện lãnh đạo tính gì cả. Tôi chỉ nghĩ rằng tôi đang thể hiện tình nhân loại mà thôi”

Tháng 12 năm 2019, sau khi hỏa diệm sơn trên đảo White Island phun trào, giết chết 21 người, Jacinda Ardern đã nhanh chóng có mặt tại chỗ. Hình ảnh bà thủ tướng ôm các nhân viên cứu hộ đã gây xúc động cho cả nước.

Danh tiếng của Jacinda Ardern tăng vọt thêm sau khi bà lãnh đạo nỗ lực tiêu diệt virus coronavirus ở xứ Kiwi.

Khi đại dịch Covid-19 xảy ra, trong lúc nhiều quốc gia lúng túng về cách xử trí với cuộc khủng hoảng y tế công cộng, Ardern dẫn đầu con số – rất ít, các nhà lãnh đạo của thế giới chủ trương và thực hiện các hành động quyết liệt để không những hạn chế sự lây lan mà còn loại bỏ hoàn toàn coronavirus. Tân tây lan đã hoàn thành mục tiêu đó chỉ trong 24 ngày!

Bằng sự trong sáng, lòng nhân ái và năng lực, bà đã dẫn dắt một đất nước vượt qua cuộc khủng hoảng này.

Hiện nay, ở quốc gia có 5 triệu người này không có sự lây lan của virus corona, không ai phải mang mask hoặc giữ khoảng cách với người khác nơi công cộng.

Đánh mạnh và đánh sớm

Từ cuối tháng 3 năm 2020, khi mới chỉ có khoảng 100 người có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19, Ardern và các viên chức y tế của bà đã đưa ra những biện pháp mạnh với phương châm “Go hard and go early” (làm mạnh và làm sớm). Bà đóng cửa biên giới và đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng là loại bỏ hoàn toàn thay vì chỉ cố gắng kiểm soát sự lây lan của virus.

Hình ảnh giản dị và chân thành của bà Ardern khi bà tiếp xúc với dân Tân tây lan qua Facebook từ nhà riêng.
Ảnh chụp ngày 25 tháng 3, 2020.
Photo: Jacinda / Reuteurs

Làm việc ở nhà, nơi bà tự cô lập, kết nối với người dân qua Facebook, Arden đã thuyết phục toàn dân Tân tây lan – mà bà gọi là “đội ngũ năm triệu người” của mình, chấp nhận những sự giới hạn nặng nề, những quy định nghiêm ngặt nhất trên thế giới mà bà sẽ “không xin lỗi”.

Từ ngày 25 tháng 3, gần như mọi thứ trên cả nước đều phải đóng cửa. Chỉ có các dịch vụ thiết yếu là được phép hoạt động và mọi người đều phải ở nhà, trong “bong bóng” của họ. Trong Video phát live trên Facebook từ trước khi bắt đầu lệnh cấm túc vào ngày 25 tháng 3 – đã được hơn 5 triệu lượt xem, bà Ardern xuất hiện trong một chiếc áo len màu xanh lá cây nhạt màu sau khi đưa Neve, tên cô con gái, đi ngủ. Bà chống khuỷu tay lên đầu gối, nhỏ nhẹ với người xem: “Hãy ở trong nhà, hãy phá vỡ dây chuyền (của Covid) và quý vị sẽ cứu được nhiều sinh mạng.”

Vào lúc đó, Tân tây lan chỉ ghi nhận 102 trường hợp và không có trường hợp tử vong nào cả.

Tất nhiên, thành công không phải là chỉ do những gì bà Ardern làm, mà còn là kết quả của một nỗ lực tập thể đầy ấn tượng của các tổ chức y tế công cộng, các chính trị gia đối lập và người dân Tân tây lan nói chung, những người hầu như đã tuân thủ các hạn chế để giữ khoảng cách xã hội. Các cuộc thăm dò cho thấy hơn 80% người dân ủng hộ hành động của chính phủ.

Đến ngày 8 tháng 6, bà Ardern thông báo rằng không có trường hợp lây truyền mới trong cộng đồng trong 17 ngày và tất cả các bệnh nhân đều hồi phục hoàn toàn, “chúng tôi tự tin rằng chúng tôi đã loại bỏ sự lây truyền virus ở Tân tây lan”.

WHO đã ca ngợi Tân tây lan vì đã hành động nhanh chóng, coi đó là một khuôn mẫu cho các quốc gia khác.

Lệnh cấm túc được dỡ bỏ và cuộc sống hàng ngày gần như hoàn toàn trở lại bình thường, với vài yêu cầu phải giãn cách. Nhưng các biên giới vẫn đóng cửa với người nước ngoài, không có dấu hiệu cho thấy khi nào sẽ được mở trở lại – và các giới chức nói rằng sự tự mãn có thể là thảm họa.

Với lợi thế là một đảo quốc biệt lập, chiến lược này của Tân tây lan đã có hiệu quả, cả nước không có một ca lây nhiễm nào mới nào trong 102 ngày cho đến tháng 8, khi hai phụ nữ vừa từ Anh về nước có kết quả xét nghiệm dương tính. Họ đã được phép rời khỏi khu vực cách ly sớm vì lý do thông cảm nhưng chưa được kiểm tra, và đã lái xe khắp đất nước trước khi thấy các triệu chứng của bệnh.

Ardern nhanh chóng áp đặt một đợt cấm túc thứ hai ở Auckland. Các biện pháp buộc mang mask khi sử dụng xe công cộng, hạn chế con số người tụ tập, v.v…, đã có kết quả. Và kể từ ngày 7 tháng 10, các hạn chế này được nới lỏng khi không còn các ca bệnh mới liên quan đến cụm lây nhiễm bùng lên hồi tháng 8. Chính phủ không còn giới hạn con số người trong các cuộc tụ tập, người đi trên phương tiện công cộng không cần giữ khoảng cách hoặc mang mặt nạ, tại thành phố 1,6 triệu dân này.

Đợt bùng phát mới đã biến mất. Các trường hợp mới duy nhất được phát giác gần đây là trong số những du khách trở về, những người đang bị cách ly.

Ghi nhận trên trang mạng của Coronavirus Resource Center thuộc Đại học John Hopkins cho thấy đến hôm 18 tháng 10, Tân tây lan có 1.866 ca Covid-19 và 25 trường hợp tử vong.

The “anti-Trump”?

Ngay sau khi tin tức về thắng lợi của đảng Lao động Tân tây lan và thủ lãnh đảng được dân chúng tín nhiệm thêm một nhiệm kỳ, nhiều nguyên thủ quốc gia đã nhanh chóng gửi điện văn hoặc điện thoại chúc mừng bà Jacinda Ardern.

Nổi bật, và hiếm có, là lời chúc mừng của Đức Đạt lải Lạt ma: “Tôi chúc mừng Jacinda Ardern về chiến thắng vang dội của đảng bà trong cuộc tổng tuyển cử ở Tân tây lan. Tôi ngưỡng mộ lòng dũng cảm, trí tuệ và khả năng lãnh đạo, cũng như sự bình tĩnh, lòng trắc ẩn và tôn trọng người khác mà bà đã thể hiện trong những thời điểm đầy thử thách này.”

Trên trang Twitter của mình, Thủ tướng Canada Justin Trudeau viết: “Chúc mừng, @JacindaArdernh. Bất kể (trong lãnh vực nào) chống biến đổi khí hậu, trao quyền cho phụ nữ và trẻ gái trên toàn thế giới hay bảo đảm phân phối vaccine công bằng, tôi mong muốn được cùng nhau tiếp tục công việc của chúng ta – và giữ cho tình hữu nghị Canada-New Zealand bền chặt,”

Bà Jacinda, chồng Clark Gayford, và bé Neve TeAroha

Thủ tướng Thụy điển viết: “ Xin gởi chúc mừng nồng nhiệt nhất của tôi tới @jacindaardern về việc được tái cử. Mong muốn tiếp tục tăng cường quan hệ song phương tốt đẹp của chúng ta và nỗ lực chung để thúc đẩy hợp tác quốc tế tiến bộ, bình đẳng và hành động vì khí hậu.

Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus (WHO):”Xin chúc mừng, @jacindaardern, về chiến thắng trong cuộc bầu cử của bà; rất xứng đáng. Cảm ơn bà vì sự lãnh đạo xuất sắc của bà trong đối phó # COVID19. Tôi mong muốn được tiếp tục làm việc với bà và chính phủ của bà. Hãy cùng nhau!”

Thủ tướng Anh Boris Johnson: “Xin chúc mừng, @jacindaardern đã giành được tư cách Thủ tướng New Zealand nhiệm kỳ thứ hai. Từ việc chúng ta cùng nhau giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu đến xây dựng mối quan hệ hợp tác thương mại mới thú vị, Vương quốc Anh và NZ có những điều tuyệt vời để mong đợi trong tương lai.”

Nhân vật tweet nhiều nhất trong số các lãnh đạo thế giới, Tổng thống Hoa kỳ đã không có lấy một chữ. Có lẽ ông quá bận với những cuộc mít tinh.

Nhưng đa phần là do ông không ưa nhà lãnh đạo trẻ, và thuộc phái nữ của Tân tây lan, và người ta không ai không biết ông ấy thù vật, và thù dai.

Nói cho ngay, quan hệ Ardern – Trump không vui từ lâu lắm, ngay từ trước khi khi Ardern đắc cử, bà đã được so sánh với Donald Trump.

Năm 2017, tờ báo Mỹ Wall Street Journal đã đưa ra một đoạn tweet: “Mời gặp Justin Trudeau của Tân tây lan – chỉ khác là bà ấy giống Trump hơn về vấn đề di trú.”

Ngày hôm sau, khi được các phóng viên đặt câu hỏi về sự so sánh này, bà Ardern, vừa được bổ nhiệm thủ lãnh đảng Lao động đã nói đó là một sự “xúc phạm”.

Tuy nhiên, ít tháng sau, khi đã ngồi vào văn phòng Thủ tướng, bà Ardern đã nói với Tổng thống Trump qua điện thoại rằng bà trông đợi có một mối quan hệ hữu ích với ông trong ba năm tới.

Lần đầu tiên hai nhà lãnh đạo gặp nhau là tại một hội nghị thượng đỉnh ở Việt Nam ngay sau chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2017 của Ardern. Trump, (có tin lúc đó đã tưởng lầm Ardern là …vợ của Justin Trudeau) bình phẩm rằng Ardern “đã gây ra rất nhiều khó chịu ở đất nước của bà ta” khi bà ta đắc cử.

Lập tức, Ardern đáp lại: “Ông biết không, không ai xuống đường khi tôi đắc cử.” Bà muốn nhắc đến những cuộc xuống đường biểu tình trên khắp thế giới sau khi Trump nhậm chức.

Có thể vị tổng thống dễ nhột này thấy lời đáp trả đó là xúc phạm. Nhưng Ardern nói rằng bà tin rằng ông tổng thống …đồng ý với điều bà nêu ra. Ardern sau đó nói với báo Úc The Herald: “(Ông ấy) là người nhất quán”, không có gì khác cả khi ở sau hậu trường và khi xuất hiện trước công chúng hoặc qua các phương tiện truyền thông.

Đầu năm 2018, khi tạp chí Vogue đề nghị: “Call her the Anti-Trump” (hãy gọi bà ấy là nhân vật đối nghịch với Trump), bà Ardern nói với Vogue: “Chúng tôi sẽ làm việc với bất kỳ ai. Cả với Trump.”

Rồi đến tháng 7 năm ngoái, khi Trump tweet bảo ba nữ dân biểu da màu đảng Dân chủ “hãy trở về” các quốc gia nơi họ “xuất thân”, bà Ardern, mặc dù từng cho rằng mình không thích xía vào chuyện chính trị của các quốc gia khác, đã lên án phát biểu đó. Bà nói trên đài RNZ: “Tôi hoàn toàn và tuyệt nhiên không đồng ý với ông ta. Tôi rất tự hào rằng ở Tân tây lan, chúng tôi có quan điểm ngược lại, rằng chúng tôi cho rằng quốc hội của chúng tôi phải là một nơi đại diện, nó phải giống như Tân tây lan, nó phải có nhiều nền văn hóa và sắc tộc khác nhau và không bao giờ nên đưa ra phán xét về nguồn gốc của bất kỳ ai, và đó là quyền của họ được có mặt trong quốc hội với tư cách là đại biểu. “

Và mới đây, hồi tháng 8, vào các ngày Tân tây lan ghi nhận 20 trường hợp nhiễm virus mới (cùng ngày Hoa kỳ ghi nhận 42.000 ca), khi diễn thuyết tranh cử, Trump lại phê phán: “…Tân tây lan, vừa có một đợt bùng phát lớn, và các quốc gia khác đã họp nhau lại để cố gắng làm cho chúng ta trông không đẹp như hình ảnh chúng ta đáng được thấy, mà chúng ta đã làm được một việc đáng kinh ngạc…”

Bà Jacinda Ardern đã, một cách bình tĩnh và chính xác, phản pháo “Tôi nghĩ bất cứ ai theo dõi Covid và sự lây lan của nó trên toàn cầu sẽ khá dễ dàng nhận thấy rằng 9 trường hợp trong một ngày của Tân tây lan không so với hàng chục ngàn của Hoa Kỳ và trên thực tế cũng không so với hầu hết các nước trên thế giới.”

Đoạn đường khó khăn trước mặt

Thủ tướng Canada Justin Trudeau và Thủ tướng Tân tây lan Jacinda Ardern tại một buổi họp của APEC ở Port Moresby
Photo Canada PMO

Bà Jacinda Ardern đã được dân chúng Tân tây lan tưởng thưởng. Lần đầu tiên từ khi áp dụng hệ thống MMP, một chính đảng giành được đa số trong Nghị viện, không cần phải liên minh.

Nhưng vấn đề dường như đã củng cố vị trí thủ tướng của Ardern cũng chính là vấn đề có thể khiến nhiệm kỳ thứ hai của bà trở nên khó khăn hơn. Không những phải tiếp tục nỗ lực để bảo vệ New Zealand khỏi điều tồi tệ nhất của đại dịch, giờ đây, Thủ tướng Ardern còn phải đương đầu với những gì sẽ xảy ra sau đó — không chỉ là cơn suy thoái lịch sử và bất bình đẳng ngày càng trầm trọng. Như thế, chiến thắng của Ardern báo trước thách thức mà tất cả các nhà lãnh đạo thế giới phải đối mặt trong những tháng và năm sắp tới: Thành công khi đương đầu với đại dịch đã khó nhưng đối phó với hậu quả của nó còn khó hơn.

Bên cạnh đó, bà còn nợ dân chúng Tân tây lan rất nhiều, những món nợ mà họ chẳng những đã tạm không đòi mà còn thưởng cho thêm một nhiệm kỳ.

Bà Ardern mang bánh ngọt đến thăm các thiện nguyên viên giúp đảng Lao động
hôm 17/10

Khi lên cầm quyền vào năm 2017, bà đã cam kết giảm nghèo ở trẻ em, xây dựng nhiều nhà ở công cộng hơn và giải quyết tình trạng bất bình đẳng về thu nhập và giàu nghèo. Thế nhưng theo số liệu mới nhất của chính phủ “không có thay đổi đáng kể nào” về số lượng trẻ em sống trong cảnh khó khăn vật chất; mục tiêu xây dựng 100.000 căn nhà giá rẻ trong thập niên tới đã bị loại bỏ vì “quá tham vọng”; và bất bình đẳng về thu nhập, vẫn còn phổ biến trong nước, đã sẵn sàng để tiếp tục gia tăng do hậu quả của đại dịch.

Hệ thống MMP của Tân tây lan

Từ năm 1996, Tân tây lan áp dụng hệ thống bầu cử theo tỷ lệ hay sự tương xứng nghị viên hỗn hợp (Mixed Member Proportional MMP).

Theo hệ thống này, mỗi cử tri có hai phiếu – party vote để bầu cho đảng mà mình chọn (party vote) và electorate vote để bầu cho một ứng cử viên trong khu vực/đơn vị bầu cử của họ.

Khu vực bầu cử là một khu vực của New Zealand mà cử tri đã ghi danh.

Lá phiếu electorate vote dành cho ứng cử viên mà cử tri muốn đại diện cho khu vực của họ trong Quốc hội. Những ứng cử viên này thường là thuộc về một chính đảng, nhưng cũng có thể là độc lập. Ứng cử viên được nhiều phiếu bầu nhất sẽ trở thành Member of Parliament (Nghị viên Quốc hội / MP).

Lá phiếu party vote dành cho đảng mà cử tri đó ủng hộ. Tỷ lệ phiếu bầu mà một đảng nhận được ảnh hưởng đến tổng số ghế mà đảng đó sẽ nhận được trong Quốc hội 120 ghế của Tân tây lan. Đó là đại diện tỷ lệ.

Một đảng phải nhận được hơn 5 phần trăm số phiếu party vote hoặc thắng được ở một electoral vote thì mới có ghế trong Nghị viện.

Ví dụ, một đảng với 30 phần trăm số phiếu party vote sẽ nhận được khoảng 30 phần trăm số ghế – khoảng 36 ghế.

Các ghế mà một đảng được hưởng từ số party vote trước hết được giành cho các ứng cử viên đắc cử của đảng đó.

Tuy nhiên, nếu số phiếu party vote cao, có nghĩa là đảng được quyền có nhiều ghế hơn số ghế mà đảng đó giành được qua số phiếu electoral vote, thì những ghế đó sẽ dành cho các ứng cử viên được xếp hạng cao của đảng.

Giả sử một đảng giành được 36 ghế bằng số phiếu party vote. Nếu nó giành được 30 ghế từ phiếu electoral vote, thì sáu ghế còn lại sẽ được điền khuyết bởi những người trong danh sách của đảng. Người được xếp hạng cao nhất trong danh sách mà không giành được phiếu electoral vote sẽ có ghế trống đầu tiên và cứ tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả các ghế được phân bổ đã hết.

Nếu một đảng giành được nhiều ghế từ phiếu electoral vote hơn số phiếu dành cho đảng đó cho phép, thì có thể xảy ra tình trạng tăng thêm, có nghĩa là số ghế trong Nghĩ viện sẽ tăng thêm hơn con số 0 ghế trong. Điều này không ảnh hưởng đến số ghế mà các đảng khác nhận được.

Ứng cử viên thắng electoral vote sẽ có ghế trong Quốc hội bất kể đảng của họ có đạt đủ 5 phần trăm hay không. Nếu ứng cử viên giành được một phiếu electoral vote, cộng với việc đảng họ giành được mức an toàn, chẳng hạn, 3% số phiếu bầu, đảng đó sẽ vẫn nhận được khoảng 3% số ghế trong Nghị viện mặc dù không đạt được 5%.

Đỗ Quân (nhặt nhạnh từ CNN, BBC, The Atlantic, The New York Times, Stuff NZ…)

Tin tức khác...