Inspiration 4: Chuyến bay của những phi hành gia không chuyên

Trong lúc hàng tỷ người trên mặt Địa cầu đang khốn khổ với con corona virus “mới” và những tai họa mà nó gây ra thì có bốn người vui vẻ chi hàng trăm triệu đô la để làm một chuyến du hí ba ngày.

Họ đi lên trời, và bay vòng vòng suốt ba ngày ba đêm, hưởng cái Tết Trung thu tuyệt vời là nhìn xuống Trái đất – tuy không được có Chị Hằng ở bên cạnh vì Chị còn ở xa lắm.  

Gọi là bốn người chi nhưng thực ra chỉ có một người, nhà tỷ phú Jared Issacman, đã phải bỏ tiền ra.  Ông Issacman đã trả một khoản tiền không được biết là bao nhiêu cho công ty Space X của Elon Musk để bao trọn 4 ghế trên phi thuyền.

Chắc không ai không biết nhà tỷ phú Elon Musk, người sáng lập và chủ hãng xe chạy điện – chạy pin thì đúng hơn, Tesla,  chủ công ty SpaceX và cũng là người có những phát ngôn động trời.  

Chuyến đi chơi Trung thu của họ, tuy chưa được thoải mái như nhà thơ Chiêu Hổ diễn tả “thong thả lên chơi nguyệt” với Nữ sĩ Hồ Xuân Hương, đã hoàn thành “thành công tốt đẹp”. 

Chiếc phi thuyền Dragon X  được hỏa tiễn Falcon 9 phóng lên không gian vào lúc 8:02 tối (giờ Miền Đông) thứ Tư tuần trước – 15 tháng 9, 2021, từ bệ phóng 39A ở Cape Canaveral của NASA ở Florida.   

Nó trở về lúc 7 giờ chiều ngày thứ Bảy, rơi tõm xuống mặt biển Đại tây dương ở gần trung tâm Kennedy, Florida và được vớt lên đưa vào đất liền.  

“Trong khi covid gây nghèo đói chết chóc cho hàng tỷ người, môi trường bị phá hủy, ô nhiễm và biến đổi khí hậu càng ngày càng trầm trọng, thì một bọn trọc phú Mỹ Anh giải trí bằng cách đua nhau tiêu tiền tỷ để lên không gian du lịch. Thật là kinh tởm…

Nó chẳng đóng góp gì cho kiến thức loài người, chỉ thỏa tính ngông của mấy anh trọc phú và gây hại khủng khiếp cho môi trường.” 

Một Facebooker Việt đã phê phán như vậy trên trang facebook của ông. Không ít người đã đồng ý với ông.

Lời chỉ trích không chỉ nhắm vào chuyến bay được đặt tên là “Inspiration4” (Cảm hứng, hay nói theo từ Hán Việt phiên âm từ Inspiration ngày xưa là “yên sĩ phi lý thuần”) của tỷ phú Jared Issacman mà còn muốn nói đến các chuyến bay trước đó của tỷ phú Virgin Richard Branson và tỷ phú Amazon Jeff Bezos.  

Sự phê phán như vừa kể rất chánh xác với chuyến bay của Virgin Galactic (Richard Branson) và SpaceShip One (Jeff Bezos), nhưng với Inspiration 4 tuần qua thì hơi tội cho họ.  

Họ không chỉ ham vui, và không chỉ vì tiền – mặc dầu có mục tiêu tiền bạc. Hãy xem qua về họ và chuyến bay của họ.

Chuyến bay đầu tiên của những phi hành gia dân sự

Đúng giờ  T, chín động cơ của chiếc hỏa tiễn cao 230-ft. Falcon 9 được khởi động. Tầng thứ nhất của chiếc hỏa tiễn, sau khi cháy hết nhiên liệu trong vòng 156 giây để đưa phi thuyền lên cao 50 dặm, đã tự động tách ra. Tầng thứ hai bắt đầu tiếp sức  trong lúc tầng 1 trở về đáp thẳng đứng trên chiếc xà lan thu hồi. Để rồi chỉ hơn tám phút rưỡi sau khi rời giàn phóng, phi hành đoàn Inspiration4 đã đi vào quỹ đạo.

Số tiền không rõ là bao nhiêu, nhưng theo tin đồn đáng tin cậy, thì khoảng 50 triệu đô la Mỹ một ghế.

Chuyến bay mà tỷ phú Issacman và Space X đặt tên là Inspiration4 có mục tiêu chính là gây quỹ cho bệnh viện St. Jude sẽ gồm 4 thành viên, tượng trưng cho 4 cột trụ của sứ mệnh gây quỹ: lãnh đạo (leadership), thịnh vượng (prosperity), hào phóng (generosity) và hy vọng (hope).

Bản khai danh sách phi hành đoàn trên con tàu Dragon có: Jared Isaacman, nhà tỷ phú CEO của công ty giải quyết các giao dịch thanh toán Shift4Payments và ba người được Jared bao vé: Sian Proctor, một nhà khoa học địa lý và nghệ sĩ; Chris Sembroski, một kỹ sư hàng không; và Hayley Arceneaux, một phụ tá bác sĩ. Bà Proctor là người phụ nữ Mỹ gốc Phi thứ tư lên không gian, và Arceneaux, người trẻ tuổi nhất và là nhà du hành không gian đầu tiên có một bộ phận cơ thể giả. Cô là người sống sót chiến thắng chứng bệnh ung thư xương và từng là một bệnh nhân tại St. Jude Children’s Research Hospital, một tổ chức phi lợi nhuận ở Memphis, Tennessee.   

Họ vừa là hành khách, vừa là phi hành gia “tài tử” vì tất cả đã được huấn luyện nhiều tháng trước chuyến bay, với Jared Issacman là chỉ huy.

Jared Issacman: Đương nhiên, vị trí “lãnh đạo” được dành cho Jared Issacman.

Chỉ huy trưởng chuyến bay Inspiration4, nhà tỷ phú trẻ tuổi Jared Issacman (chỉ cần liếc qua cái tên là biết gốc Do thái). Ông này sinh năm 1983, mê và giỏi computer từ thời trung học,  bỏ học năm 16 tuổi để đi làm. Ông phát giàu nhờ United Bank Card, một công ty giải quyết các thanh toán bán lẻ do chính ông thành lập năm mới lên 16 tuổi. Công ty làm ăn khấm khá, đổi tên thành Shift4Payments. Theo Forbes, giá trị tài sản ròng (net worth) của Jared là chừng 2.4 tỷ đô la Mỹ.

Issacman mê bay bổng, ông bắt đầu học bay năm 2004. Năm 2009, Issacman lập kỷ lục thế giới về bay vòng quanh thế giới. Năm 2011, ông nhận bằng cử nhân về hàng không chuyên nghiệp. Khoảng thời gian trong độ tuổi 20, ông từng tham gia nhiều cuộc bay biểu diễn – airshow và đủ điều kiện bay trên các phản lực cơ quân sự.

Chẳng những Issacman thích bay, ông còn thích dạy người khác bay và đã thành lập công ty Drake International, một lực lượng không quân tư nhân lớn nhất thế giới. Drake International có một đội máy bay quân sự khổng lồ được sử dụng để đào tạo phi công cho Không quân Hoa Kỳ.  

Tuy ông mang danh xưng là Chỉ huy (Commander) nhưng thực ra phi thuyền Dragon bay hoàn toàn tự động.

Ngoài mục tiêu “chuyến bay đầu tiên gồm các phi hành gia dân sự vào không gian”, chuyến bay Resilience còn có mục đích gây quỹ nghiên cứu cho St. Jude’s Children Research Hospital. Số tiền họ nhắm đến là 200 triệu đô la, ông Issacman đã góp trước 100 triệu.

Sian Proctor: Tiến sĩ Sian Proctor, người da màu, giáo sư địa chất ở Đại học Cộng đồng Maricopa (Arizona) được chọn vào với vị trí “Thịnh vượng” sau khi thắng trong cuộc thi tuyển phi hành gia cho chuyến bay của SpaceX dành cho các doanh gia sử dụng nền tảng Shift4Shop của công ty Shift4Payments.

Hồi đầu năm nay, bà nộp bài thi – một đề án kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử của Isaacman, Shift4Shop. Trong số khoảng 100 đề án được nộp lên, bài của Proctor đã được chọn vào cuối tháng Ba.

Bà Proctor là nhân vật kết hợp khoa học với nghệ thuật, thơ ca và tiếp cận công chúng. Bà tuyên bố trong buổi launch livestream – truyền hình trực tiếp, trước khi phóng phi thuyền, rằng mặc dù theo resume là một nhà khoa học, nhưng “Tôi thực sự đã giành được giải thưởng này với tư cách là một nhà thơ và một nghệ sĩ.” Trên trang web của bà, Sian Proctor tự giới thiệu là người da màu sử dụng loại hình nghệ thuật không gian Afrofuturism để cổ động cho phụ nữ da màu tham gia vào kỹ nghệ không gian.

Bà Proctor mê lên không gian lắm. Bà có người cha làm việc với NASA với tư cách chuyên viên hợp đồng theo dõi các chuyến bay và Sian từng là một trong số các ứng viên vào chung kết kỳ tuyển phi hành gia của NASA năm 2001. Sian Proctor cũng từng tham dự nhiều chuyến bay mô phỏng trên mặt đất – analog mission, của NASA. 

Hayley Arceneaux: Cô Hayley Arceneaux  được sếp Jared Issacman chọn vào phi hành đoàn của mình ngay từ đầu vì những lý do rất dễ thấy. Cô là người của bệnh viện St.Jude  Research Children’s  Hospital, nơi Issacman muốn gây quỹ giúp đỡ. Cô lại cũng từng là một bệnh nhân nhi đồng của bệnh viện, chiến thắng bệnh ung thư xương (osteosarcoma) để rồi trở thành một phụ tá y sĩ của bệnh viện này. Cô mang đến cho chuyến bay thêm một cái đầu tiên nữa: phi hành gia đầu tiên có một bộ phận thân thể giả: một thanh titanium thay thế xương đùi.

Cô giữ vị trí “Hy vọng”, thật rõ ràng và xứng đáng.

Chris Sembroski: Ông Chris Sembroski giành được ghế thứ thứ tư trên phi thuyền Dragon nhờ may mắn trúng số, cuộc xổ số raffle được tổ chức để gây quỹ cho nhà thương St.Jude.

Chắc có lẽ vì thế mà ông chiếm vị trí “Thịnh vượng” (prosperity). Cuộc xổ số ruffle này đã thu được 13 triệu đô la từ 72 ngàn người mua vé số. 

Nói là may mắn, nhưng cũng có thể nói là thần may mắn đã chọn đúng người. Thật ra thì người nhân viên ngành hàng không,  cựu quân nhân Không quân 41 tuổi này được một người bạn – người thực sự trúng số, tặng cho cái vé lên trời đó. Chris Sembroski nói ông mê một chuyến bay vào không gian từ thuở nhỏ  – khi leo lên nóc nhà  trường để ngắm sao. Ông tiếp tục ngắm sao sau này, trong thời gian học đại học, Sembroski đã tình nguyện cho ProSpace, một tổ chức phi lợi nhuận ủng hộ cho các chuyến bay không gian tư nhân. Sembroski cũng từng là cố vấn tại Space Camp, một trại giáo dục do chính phủ tài trợ ở Huntsville, Alabama nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học cho trẻ em và thanh thiếu niên. Sau khi tốt nghiệp Đại học, ông gia nhập Không quân Mỹ, lo bảo trì các phi đạn đạn đạo, từng được điều động đi Iraq và giải ngũ năm 2007. Ra khỏi quân đội, ông lấy bằng về Hàng không chuyên nghiệp tại Đại học Hàng không Embry-Riddle, và từ đó tiếp tục công việc hiện tại – kỹ sư dữ liệu cho Lockheed-Martin ở Seattle.

Họ làm gì trên tàu Dragon trong ba ngày?

Trong khi hai chuyến bay của Virgin Galactic và chỉ là vọt lên rồi rơi xuống, và chỉ lên đến cao độ dưới quỹ đạo, tức là chỉ mon men ở rìa không gian, tàu Dragon mang tên Resilience đã đạt đến 350 dặm (575 cây số) và bay quanh Trái đất 15 vòng mỗi ngày.

SpaceX không  đưa ra nhiều chi tiết về những gì mà phi hành đoàn của Inspiration 4 làm trong 3 ngày trên quỹ đạo, họ để dành cho một cuốn phim Netflix sau này, nhưng có một số hoạt động đã được công bố. 

Khi động cơ giai đoạn hai của hỏa tiễn Falcon 9 của SpaceX bị ngắt, Hayley Arceneaux thò tay vào một chiếc túi buộc ở chân của cô, lôi ra một con chó nhồi bông (plush dog). Chú chó nhồi bông này được chọn để đại diện cho các chú chó trị liệu (therapy dog) của bệnh viện St. Jude, và nhiệm vụ của chú là “chỉ báo tình trạng zero-g”. Chú được gắn với dây buộc, bắt đầu lơ lửng trên đầu Arceneaux báo cho phi hành đoàn của cô rằng họ hiện đang ở trong môi trường vi trọng lực của không gian, sau khi lên đến quỹ đạo Trái đất. 

Phi hành đoàn Inspiration4 không trực tiếp điều khiển con tàu Mặc dù cả Isaacman lẫn Proctor đều là phi công có bằng, Tàu Dragon được điều khiển bởi các đội bay trên mặt đất và hệ thống hoa tiêu trên tàu.

Từ trên quỹ đạo, ở cao độ khoảng 363 dặm, họ trò chuyện qua video với bệnh nhân nhỏ của St. Jude, rung chuông trên Sàn giao dịch chứng khoán New York và liên lạc với bạn bè và gia đình. Isaacman đã đặt 4.000 đô la vào đội football Eagles trong giải Super Bowl, và đã trò chuyện với Tom Cruise. Họ cũng livestream một cuộc trình diễn văn nghệ ngắn hôm thứ Sáu. Sembroski chơi đàn ukulele, Proctor khoe một bức vẽ bằng bút màu metallic pen, và Arceneaux đã biểu diễn lộn nhào trong khoang tàu không trọng lực.

Người ta cũng biết rằng trong chuyến bay, Arcneaux đã tiến hành nhiều thí nghiệm, như siêu âm để phân tích sự thay đổi chất lỏng trong cơ thể ở trạng thái không trọng lực, thu thập các miếng gạc nước bọt và máu từ vết chích ở đầu ngón tay của phi hành đoàn để tiến hành các thí nghiệm về hệ vi sinh vật trong không gian. Bên cạnh đó là nhiều thí nghiệm về sức khỏe trong khi bay (đo sự thay đổi chất lỏng, ghi lại hoạt động điện tâm đồ, nồng độ oxy trong máu, nhịp tim, v.v…) trên cơ thể của những công dân bình thường trước đây không được cẩn thận sàng lọc và huấn luyện toàn diện như các phi hành gia chuyên nghiệp. 

Mọi chuyện gần như không gặp trở ngại nào, ngoài vấn đề với hệ thống xử lý chất thải của khoang ngủ hoặc nhà vệ sinh. Giám đốc Chuyến bay Inspiration4, Todd Ericson cho biết trong một cuộc họp báo rằng vấn đề này có liên quan đến “cái quạt thuộc hệ thống đó”, nhưng nó đã nhanh chóng được giải quyết. Thông bao văn vẻ này có thể được hiểu rằng “có lúc đã có mùi khó ngửi”. 

Chúng ta chỉ mới bắt đầu

Lúc 7:06, giờ Miền Đông, phi thuyền Dragon đã trở về an toàn. Bốn chiếc dù bung ra giúp khoang tàu rớt nhẹ trên mặt biển Đại tây dương, ở một nơi không xa bao nhiêu điểm mà từ đó họ đã ra đi. 

Qua hệ thống liên lạc, Kỹ sư Andy Tran, một trong những người dẫn chương trình phát trực tiếp của công ty Space X từ phòng điều khiển chuyến bay (mission control) ở Hawthorne, California lên tiếng: “Chào mừng trở về Trái đất. Chuyến bay của các bạn đã cho thế giới thấy rằng không gian dành cho tất cả chúng ta và những con người bình thường có thể tạo ra những tác động phi thường đối với thế giới xung quanh họ. ”

Chỉ huy Jared Isaacman đáp lại: “Cảm ơn SpaceX rất nhiều, đó là một chuyến đi tuyệt vời đối với chúng tôi. Chúng ta chỉ mới bắt đầu!”

Những nỗ lực của SpaceX, Virgin Galaxy và Blue Origin đều nhắm tới du hành và du lịch không gian thương mại. 

Mục đích chính của SpaceX qua Chuyến bay Inspiration4 cũng chỉ là thế. 

Bà Proctor còn hăm hở hơn. Trong cuộc họp báo trước giờ phóng hôm thứ Tư 16 tháng 9, bà đã nói: “Chúng ta cần nghĩ về không gian ‘JEDI ’— một không gian công bằng, bình đẳng, đa dạng và bao hàm cho toàn nhân loại. Bởi vì chúng ta đang ở trên con tàu Starship Earth và chúng tôi muốn đưa mọi người đi cùng với chúng tôi.” 

Bà Proctor lạc quan và chơi chữ, JEDI là những chữ đầu của Just (công bằng), Equitable (bình đẳng), Diverse (đa dạng) và Inclusive (bao hàm) nhưng cũng là tên của những nhân vật thần thoại trong loạt phim Star Wars.

Chuyện “bao hàm toàn nhân loại” coi bộ còn khá xa, rất xa là đằng khác. Một cái vé máy bay cho một chuyến đi cần thiết đối với rất nhiều người trên quả đất này vẫn còn là chưa thể. 

Ông Issacman tỉnh táo hơn, ông ấy biết chuyến bay đắt giá cỡ nào, ông nói từ trên tàu Dragon trong một lần cập nhật thông tin: “Chúng tôi thực sự tự hào khi chia sẻ trải nghiệm này với mọi người. Chúng tôi biết mình đã may mắn như thế nào khi có mặt ở trên này”. 

Ông ấy đáng lẽ phải nói “vừa may mắn, vừa giàu có.” 

Đỗ Quân