DEI Talk

Mùa phiếu Hoa Kỳ càng lúc càng gay cấn khi Mr. Biden tuyên bố bỏ cuộc. Thay thế ông là Ms. Kamala Harris, cựu thượng nghị sĩ California và là đương kim Phó tổng thống Mỹ, người đàn bà da màu (mang hai dòng máu Ấn Độ và Jamaica) hiện được coi là mối đe dọa trực tiếp với ê kíp của cựu tổng thống Donald J. Trump.

Tất nhiên đâu đó trong những cuộc nhàn đàm hẳn bạn đã nghe nói qua khái niệm DEI – Một khái niệm có liên hệ đến các điểm nóng chủ chốt được Đảng Dân chủ cổ xúy và liên tục giới thiệu vào dòng chảy xã hội chung ngoài kia. Thực ra khái niệm DEI đã có từ lâu nhưng càng về sau nó càng gây chú ý nhiều hơn.

Vậy nó là cái gì?

DEI là viết tắt của ba chữ Diversity – Equity – Inclusion. Nôm na, Diversity là công nhận mọi thành phần trong xã hội – Equity là bình đẳng xã hội – Và Inclusion là chào đón mọi thành phần trong xã hội trong những nỗ lực chung (cả về quyền lợi lẫn trách nhiệm). Từ đây ta có thể suy luận Đảng Dân chủ muốn đất nước Mỹ là của chung dành cho mọi người, bình đẳng và công bằng, trong đó mọi thành phần dân chúng, đặc biệt những thành phần thấp cổ bé miệng, những thành phần xưa nay bị liệt vào hạng thiểu số thường bị lãng quên, thậm chí họ còn bị kỳ thị, bị đối xử phân biệt… có thể ngẩng cao đầu và phấn đấu nhằm đạt được những cơ hội mưu cầu hạnh phúc tương lai.

Tại sao DEI trở thành điểm nóng của mùa phiếu 2024 mặc dù trên lý thuyết nó khá tử tế, rất nhân đạo, nhân văn, hiền lành, tốt đẹp và tích cực? Không có gì khó hiểu cả. DEI là từ viết tắt từ cụm chữ Diversity – Equity – Inclusion nhưng khi phát âm nó riêng rẽ độc lập DEI bỗng trở thành một đối tượng có một thực thể độc lập đối lập với đường lối của Đảng Cộng hòa như MAGA. Dĩ nhiên Đảng Cộng hòa đã coi nó như một tư tưởng nguy hiểm  được Đảng Dân chủ cài cắm vào xã hội Mỹ, một hệ thống những tư tưởng vốn không hề tốt đẹp gì trong suy nghĩ của họ, đặc biệt những thành phần tử thủ bảo vệ các giá trị đạo đức bảo thủ truyền thống bằng mọi giá. Từ đây DEI nghiễm nhiên trở thành một cái cớ để Đảng Cộng hòa khắc họa rõ sự khác biệt giữa Đảng họ và Đảng Dân chủ.

Gần đây Tờ The Hill cho chạy một bài viết có tên GOP pollster: Trump talking about Harris as ‘DEI candidate’ would ‘backfire’ của tác giả Lauren Irwin thoạt mới đọc bạn sẽ hơi ngờ ngợ về nó. Nhưng khi hiểu đôi chút về khái niệm DEI bạn sẽ dễ dàng hình dung ra tại sao Đảng Cộng hòa nên cẩn thận với Ms. Kamala Harris khi sử dụng lá bài DEI. Cụ thể, nếu Đảng Cộng hòa sử dụng nó để tấn công bà rất có thể họ sẽ gặp phải hiệu ứng phản tác dụng, gậy ông đập lưng ông. Tại sao? Vì xét về mặt cơ bản đây là đề tài nguy hiểm đối với Đảng Cộng hòa nếu không nói nó là khắc tinh của họ.    

Chuyện gì đã xảy ra? Theo tác giả Lauren Irwin, Mr. Whit Ayres, một chuyên viên am tường về thống kê của các thăm dò dư luận khi trả lời phỏng vấn với tờ The Washington Post đã cảnh báo rõ: Đảng Cộng hòa sẽ mắc phải sai lầm nếu sử dụng lá bài DEI ấy để tấn công Ms. Kamala Harris. Nguyên văn lời tác giả: Republican pollster Whit Ayres said in a new interview it would be a mistake for former President Trump to join some fellow Republicans in calling Vice President Harris a diversity, equity and inclusion (DEI) candidate.

Vận dụng vào thực tế, không ai lạ gì xuất thân của Ms. Kamala Harris, một phụ nữ mẹ Ấn Độ, cha gốc Jamaica. Xét về các tiêu chuẩn dành cho các nhóm thiểu số sống tại Mỹ xem ra bà có nhiều điểm đáng để Đảng Cộng hòa sử dụng lá bài DEI tấn công. Trước tiên bà là phụ nữ. Tiếp đó bà là con gái của di dân. Kế đến là bà mang trong mình dòng máu của những sắc dân thiểu số tại Mỹ, nửa Á nửa Đen. Đồng thời bà là người luôn tiên phong cho các phong trào bảo vệ quyền lợi cộng đồng LGBTQ. Nhiêu đó thôi đủ thấy tại sao nhiều chính khách Đảng Cộng hòa đã dễ dàng sa vào cái bẫy DEI nguy hiểm khi họ tấn công bà.

Mổ xẻ thêm, xoay quanh ba vấn đề Diversity – Equity – Inclusion, Đảng Dân chủ xem ra có nhiều thuận lợi hơn Đảng Cộng hòa. Khi đụng đến vấn đề này Đảng Cộng hòa sẽ gặp phải những trở ngại lớn. Có thể nói DEI là con dao Đảng Dân chủ nắm đằng cán còn Đảng Cộng hòa nắm đàng lưỡi. Không sai, Đảng Cộng hòa (với khát vọng MAGA – khôi phục lại một nước Mỹ hào sảng ngày xưa, một cách nói khác của khôi phục lại thời kỳ vàng son da trắng thượng tôn) thường chỉ trích những xu hướng phát triển xã hội dân chủ được cánh tả cổ xúy nên nếu tiến vào lãnh địa này họ sẽ rất dễ đạp phải mìn.

Vả lại với một số dân Mỹ tuy có quan tâm đến DEI song vẫn chỉ xoay quanh các hồ sơ như quyền phá thai, kiểm soát di dân, tách biệt tôn giáo ra khỏi hệ thống giáo dục Mỹ, bênh vực cho cộng đồng LGBTQ… vốn là những cái gai trong mắt cử tri bảo thủ truyền thống. Tuy nhiên vấn đề nóng hiện nay vẫn là kinh tế (lạm phát) và an ninh (hồ sơ di dân). Thậm chí vấn đề đối ngoại hiện nay không còn bức thiết như trước đây. Vì vậy nếu chọn sai binh pháp khi đối chọi với Đảng Dân chủ, khả năng Đảng Cộng hòa sẽ gặp phải nhiều rắc rối là chuyện thực tế.

Gần đây một số chính khách của Đảng Cộng hòa cùng nhiều thành phần cử tri cho rằng sở dĩ Ms. Kamala Harris được chọn vào liên danh ứng cử với Mr Biden vì bà là kẻ hội đủ tiêu chuẩn cho lá bài DEI của Đảng Dân chủ. Tức bà là đại diện cho các thành phần thấp cổ bé miệng không có tiếng nói tại sân khấu chính trị Mỹ. Nói khác đi Biden đưa bà vào liên danh chỉ để câu phiếu với các cử tri vốn nặng lòng với ba giá trị nhân văn Diversity – Equity – Inclusion (DEI). Vì vậy khi Đảng Cộng hòa tố cáo với toàn thể dân Mỹ bà chỉ là quân cờ bị Đảng Dân chủ lợi dụng phục vụ cho các chủ trương DEI (thoạt tưởng hoàn toàn hợp lý) gẫm kỹ lại trở thành vô tình đánh bóng không công cho bà. Còn chuyện Đảng Cộng hòa nhắm vào số cử tri bảo thủ cánh hữu bằng cách tạo ra những mối lo lắng khiến họ ghét và tẩy chay bà thì đây chỉ là chuyện thừa giấy vẽ voi. Ít nhất theo cách giải thích của Đảng Cộng hòa tư tưởng DEI là hình thức mị dân Đảng Dân chủ sử dụng người tinh ý sẽ dễ dàng nhận ra. Tuy nhiên, như thảo luận ở trên DEI không phải là địa hạt Đảng Cộng hòa có nhiều lợi thế. Họ rất dễ bị mắc kẹt. Khen nó không được. Mà chê nó cũng không xong.   

Có lẽ do mọi chuyện diễn ra quá bất ngờ khi Mr. Biden nói sẽ tranh cử đến cùng nhưng bỏ cuộc ngang xương. Đảng Cộng hòa vì bất ngờ nên chụp đại đề tài DEI vì Ms. Kamala Harris (được Mr. Biden chính thức đề cử) càng lúc càng trở thành đối thủ chắc chắn của Mr. Trump trong những ngày chạy đua nước rút sắp tới. Theo Mr. Whit Ayres Mr. Trump nên tránh xa đề tài này và tập trung vào các kế hoạch sắp tới của Ms. Kamala Harris. Ít nhất đây là đề tài Đảng Cộng hòa có thể (a) tung ra những phản biện tích cực hoặc (b) lăng xê đánh bóng những kế hoạch của mình. Dân Mỹ vốn đã định hình thành hai nhóm: Giới giàu và giới nghèo. Đảng Cộng hòa là tháp ngà của thành phần bảo thủ và người giàu. Đảng Dân chủ là tiếng nói của các thành phần cấp tiến và đông đảo người lao động bình dân. Vì thế chiêu hiệu quả nhất vẫn là cứ hứa nhắng hứa cuội, hứa thật lực, hứa sùi bọt mép về những viễn tưởng kinh tế phát triển khấm khá trong tương lai biết đâu sẽ thu hút được phiếu của thành phần chưa ngã ngũ, gió chiều nào xoay chiều nấy, nặng về cảm tính vào phút chót.

Cụ thể, theo tác giả Lauren Irwin Mr. Whit Ayres đã nói (nguyên văn): On the other hand, if he focuses on policy differences and calls her a San Francisco liberal who wants to ban fracking, ban offshore drilling and eliminate private health insurance, then I think he will be helped by the Kamala candidacy. – Vâng. Nếu cứ làm ầm lên là kế hoạch cấm khai thác dầu bằng phương pháp fracking, hoặc cấm khoan dầu ngoài thềm lục địa, hoặc cấm tư nhân hóa bảo hiểm sức khỏe của Ms. Kamala Harris đưa ra sẽ trở thành đại họa cho dân Mỹ, rất có thể Mr. Trump sẽ biến bà trở thành một đối thủ kém hẳn sức cạnh tranh với ông.         

Vài chính khách Đảng Cộng hòa đã vô tình sa chân vào cái bẫy DEI không hề nhận ra cho tới khi họ nghe những giải thích điều hơn lẽ thiệt. Tỷ như Nghị viên Tim Burchett (Đảng Cộng hòa, Tennessee), Nghị viên Harriett Hageman (Đảng Cộng hòa, Wyoming) đều cho rằng Ms. Kamala Harris là kẻ hữu danh vô thực, sở dĩ được mời vào liên danh phó tổng thống với Mr. Biden chỉ vì là đàn bà (mà lại là đàn bà da màu) nên đặc biệt thích hợp cho kịch bản DEI được Đảng Dân chủ tung ra để mị dân. Thậm chí Ms. Harriett Hageman còn cho rằng Ms. Kamala Harris là kẻ móc từ đáy thùng lên (bottom of the barrel). Còn Dân biểu Glenn Grothman (Đảng Cộng hòa, Wisconsin) cho rằng Đảng Dân chủ không còn lựa chọn nào khác (stick with Harris) chỉ vì khi Biden tuyên bố từ bỏ tranh cử Ms. Kamala Harris là người hội đủ điều kiện cho lá bài DEI vốn được Đảng Dân chủ coi trọng như lá bùa hộ mạng.     

Tác giả Lauren Irwin cho biết sau nhận định của Mr. Whit Ayres nhiều chính khách Đảng Cộng hòa đã cảnh báo nhau nên tránh xa cái bẫy DEI càng xa càng tốt. Vẫn theo Mr. Whit Ayres Ms. Kamala Harris hiện đang phải đối phó với nhiều khó khăn (chủ quan lẫn khách quan) do nhiệm kỳ của Mr. Biden để lại. Và như thế, chỉ cần tập trung vào khai thác những lỗ hổng ấy là Đảng Cộng hòa sẽ an toàn. Tỷ như Mr. Trump xoáy sâu hơn vào những khu vực yếu kém vốn Bạch Ốc của Biden đang gặp phải như (a) lạm phát phi mã, (b) hồ sơ di dân lậu đang gặp nhiều rắc rối, hoặc (c) làm ầm lên Ms. Kamala Harris thực ra chỉ là một con rối điên rồ của cánh tả (radical-left lunatic). Như thế sẽ an toàn hơn và bớt đi nguy cơ giẫm đạp phải mìn DEI.

Còn bạn, bạn nghĩ sao?

Bạn có quan tâm đến các giá trị DEI (Diversity – Equity – Inclusion) không? Bạn có thấy mình không được coi trọng? Bạn có thấy mình không được đối xử công bằng từ khi bạn đặt chân lên đất Mỹ? Tiếng nói của bạn có được lắng nghe hay không? Bạn có thấy mình là con rơi, con ghẻ trong bối cảnh chính trường hợp chủng của Mỹ? Bạn có bị đối xử phân biệt hay kỳ thị dưới trướng một tổng thống Mỹ (cả hai đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ)? Bạn có thấy quyền lợi của mình được bảo vệ? Bạn có đặt nặng các vấn đề như LGBTQT? Bạn có nhạy cảm trước các vấn đề đối xử phân biệt? Hay đối với bạn đó chỉ là chuyện lẻ tẻ, vặt vãnh, thứ yếu? Còn bạn kinh tế vẫn là chủ yếu? Rồi bạn cảm thấy vấn đề kiểm soát biên giới Mỹ-Mễ mới thực sự quan trọng hơn?

Vâng. Mùa phiếu 2024 càng lúc càng vung mạnh tay dùi. Sẽ đến lúc Mr. Trump phải đối diện với một ứng viên của Đảng Dân chủ (và lần này không phải là Mr. Biden nữa)? Cụ thể người đó là một phụ nữ, một người da màu, một người đến từ California (cái nôi của những giá trị DEI ai ai cũng nhận ra), một công dân Mỹ có cha mẹ là thành phần di dân; liệu ông sẽ phải thuyết phục dân Mỹ như thế nào người đó không xứng đáng làm tổng thống của Hiệp Chủng Quốc Mỹ?

Người Mỹ có câu: Be careful what you pray for! Hàm ý: Hãy cẩn thận với điều mà bạn mong muốn. Bởi lắm khi “cầu được, ước thấy” lại hóa thành điều phiền toái? Trong câu chuyện liên quan đến mùa phiếu 2024, chẳng phải trước đó Mr. Trump và nhiều chính khách Đảng Cộng hòa rất mong Mr. Biden bị loại khỏi cuộc đua. Và rồi chuyện gì đã xảy ra. Họ đã toại ý. Mr. Biden không còn là đối thủ Mr. Trump muốn đánh gục nữa nhưng Mr. Trump lại phải đối đầu với một ứng cử viên khác. Thế là bài vở bắt buộc phải soạn lại từ đầu. Thật đúng chẳng có cái phiền nào giống cái phiền nào.

Và DEI Talk – Một khái niệm với những ý tưởng quen thuộc như công bằng xã hội, tôn trọng mọi người, đề cao giá trị nhân bản, đối xử công bằng, bình đẳng giới tính, bình đẳng tôn giáo, bình đẳng nguồn gốc sinh quán… bỗng trở thành điểm nóng khi Ms. Kamala Harris xuất hiện. Đảng Cộng hòa đang tìm cách tấn công bà với lý do bà là kẻ bất tài, không có khả năng, yếu kém… Nhưng chỉ vì là phụ nữ, là con của di dân, là người da màu nên Kamala Harris nghiễm nhiên được Đảng Dân chủ chọn lựa đứng ra tranh cử với ông.

Tất nhiên vấn đề vẫn còn quá sớm để có thể minh định tỏ tường. Hiện tại ai là kiến và ai là cá vẫn chưa thể nói rõ. Và rồi chẳng ai biết đâu mà lần trước (ngộ nhỡ) một sự kiện ly kỳ nào đó xuất hiện, tỷ như một vụ tai tiếng, một cái tẩy bị lật vào phút bất ngờ nhất, một phát biểu sảy mồm miệng do cao hứng hoặc nổi giận, một xì-căng-đan xảy ra từ nhiều năm về trước nay bị moi ra, bức tranh kinh tế tự nhiên có dấu hiệu phục hồi ổn định kịp thời vào phút chót, hoặc một biến cố quân sự chính trị xảy ra bên ngoài ảnh hưởng đến an ninh Mỹ… sẽ khiến chuyện cá biến thành kiến (hay kiến biến thành cá) chẳng phải sẽ đảo lộn khá dễ dàng, kiểu như cơm đưa lên miệng còn rớt, đúng không thưa quý vị?                      

Nguyễn Thơ Sinh