Chuyện ông già áo đỏ mùa Giáng sinh

Hàng năm, vào tháng 12, nhiều thành phố trên khắp thế giới tổ chức những cuộc diễn hành lớn để “đón về” hoặc “rước về” một nhân vật béo tốt, râu tóc bạc phơ, mặc bộ đồ đỏ, đi giày ống đỏ.
Ông đi trên một chiếc xe trượt tuyết do 8 con tuần lộc kéo, nhưng không phải trên tuyết mà trên trời để rồi đi xuống các ống khói của những ngôi nhà, đem đến cho trẻ em trong nhà những món quà.
Cái tên phổ biến nhất của ông là Santa Claus – Ông Già Nô-en trong tiếng Việt.

Santa Claus
Thuyết Saint Nicholas, đưa đến Santa Claus như chúng ta thấy ngày nay, đã hình thành từ thế kỷ thứ 13, xuất phát từ sự tích Thánh Nicholas thành Myra.
Câu chuyện về cuộc đời vị thánh này được hình thành từ rất nhiều truyền thuyết.
Thánh Nicholas thành Myra (hoặc Thánh Nicholas thành Bari) là một giám mục ở Myra, một thành phố cổ của Hy lạp trong vùng Tiểu Á thời kỳ đầu tiên của Thiên chúa giáo. Ông được cho là ra đời vào khoảng năm 250 đến 270 Công nguyên. Theo truyền thuyết, Thánh Nicholas rất thương người nghèo khó và trẻ em, đồng thời đã làm rất nhiều phép lạ, như làm cho biển lặng, cứu mạng các người bị xử tử oan, hạ cây có quỷ… Vì thế, sau khi qua đời, ông được tôn làm là thánh quan thầy (bản mệnh) của trẻ em nhưng cũng là thánh bản mệnh của thủy thủ, thương nhân, cung thủ, trộm cướp hoàn lương, thợ làm rượu, người làm nghề cầm đồ và học sinh ở nhiều nước châu Âu. Thánh Nicholas cũng được tiếng là người hay cho quà một cách kín đáo và bất ngờ. Một thí dụ là chuyện có ba cô gái trẻ sắp bị bán vào thanh lâu vì quá nghèo. Biết được hoàn cảnh này, một đêm ông đã kín đáo đến nhà này, ném qua cửa sổ vào trong nhà một túi tiền vàng. Ông làm việc này ba đêm liền. Nhờ đó, ba cô có của hồi môn để lấy chồng.
Ông bị người La Mã bắt giữ, tra tấn và giam vào ngục đầu thế kỷ thứ tư cho đến khi Constantinus trở thành Hoàng đế La Mã. Constantinus sau đó trở thành một tín đồ Công giáo.
Những xương thánh của ông mãi về sau cũng còn tiếp tục làm phép lạ.
Người ta đồn rằng các món quà bất ngờ đều do Thánh Nicholas mang đến và cũng chính ngài là người luôn mang quà đến cho trẻ em vào các dịp Noel.
Bên cạnh đó, Thánh Nicholas còn là người bảo vệ cho các thuỷ thủ đảo Silicia của Hy Lạp cổ đại và Nga. Ở Hòa Lan, từ thế kỷ thứ 16, trẻ em thường xếp những chiếc giày gỗ của mình bên cạnh lò sưởi, mong muốn đến sáng sẽ thấy đầy những quà của Thánh Nicolas. Người Hòa Lan phát âm từ St. Nicholas thành Sint Nicholaas. Từ này sau đó biến thành Sinterklaas, rồi cuối cùng được những người theo Anh Giáo đọc thành Santa Claus.
Với đa số những người lớn lên ở Việt Nam cho đến nay, ông già đó thường chỉ được biết đến qua một cái tên bình dân, quen thuộc: “Ông Già Nô-en”, vì ông đến Việt Nam cùng với văn hóa Pháp trước nhất.

Père Noël
Trong văn hóa Pháp và các nước có liên hệ với văn hóa Pháp, vào dịp lễ Giáng sinh, Père Noël hay Papa Noël là người mang quà đến nhà cho trẻ em (và cả người lớn).
Phương tiện di chuyển của Père Noël – ông già Nô-en Tây đến mỗi nhà bằng xe do con lừa tên Gui kéo, trước khi đi ngủ đên Giáng sinh, trẻ em Pháp nhét đầy cà rốt và kẹo vào trong các chiếc giày rồi đặt bên lò sưởi để khoản đãi Gui. Nếu đứa bé ngoan, Père Noël nhận quà, và đổi lại, ông bỏ quà cho trẻ vào trong giày. Vì giày trẻ con thường nhỏ, các món quà truyền thống cũng nhỏ để có thể đặt vừa bên trong: kẹo, tiền, hoặc những món đồ chơi xinh xắn.
Ở khu vực phía Đông của Pháp (vùng Alsace và Lorraine) cũng như ở Bỉ, Thụy Sĩ và Đông Âu người ta đón ông Thánh Nicholas, vị giám mục của thành phố Myra của Hy lạp trong vùng Tiểu Á (nay thuộc về Thổ nhĩ kỳ).
Ở Argentina, Uruguay và Brazil, do ảnh hưởng của văn hóa Pháp vào thế kỷ 19, ông già Noel xuất hiện và phổ biến với tên Papá Noel / Papai Noel và Pai Natal ở Bồ Đào Nha.
Trong văn hóa Louisiana Cajun (nhóm sắc tộc còn được gọi là Acadian, người Pháp đến Bắc Mỹ từ L’Acadie /Acadia, một thuộc địa của Pháp ở Canada nay là một phần của Quebec. Một nhóm đi xuống phía Nam, định cư ở Loiusiana, và được gọi là Cajuns) một phiên bản của Papa Noël được mô phỏng theo ông già Noel. Ông này được địa phương hóa qua việc dùng xuồng độc mộc do 8 con cá sấu kéo để đem quà đến từng nhà. [2]
Dịp lễ kính Saint Nicholas còn có một ông già thứ hai xuất hiện, tuy không phổ biến lắm. Ông này cũng được gọi là Le Père Fouettard. Ông này chỉ được nhắc đến ở các vùng xa xôi phía bắc và đông của Pháp, miền nam Bỉ, khu vực nói tiếng Pháp của Thụy sĩ. Père Fouettard mặc đồ đen, bộ râu của ông màu đỏ – có người bảo là màu đỏ, có người bảo là màu đen, nhưng tất cả đều đồng ý rằng ông là hình ảnh phản diện của ông Père Noël. Ông không mang quà mà mang những cục than đen để bỏ vào các chiếc giày của những đứa trẻ hư, và thậm chí – theo truyền thuyết, còn có thể quất cho chúng vài roi nữa (như ông Ba Bị của Việt Nam?).

Father Christmas
Trong văn hóa dân gian của nước Anh, Father Chrismas đã được ghi nhận từ thế kỷ 15, nhưng cái ông này lúc đó không hề liên quan đến trẻ em mà chỉ với người lớn qua nhân vật “Sir Christemas” rao tin mừng Chúa giáng sinh và kêu gọi mọi người… ăn nhậu: “Buvez bien par toute la compagnie,/ Make good cheer and be right merry,/ And sing with us now joyfully: Nowell, nowell.”
Father Chirstmas chỉ xuất hiện ở Anh vào khoảng thế kỷ 17, được cho là hình ảnh nhân cách hóa của Lễ Giáng sinh, nhưng vẫn chỉ là ông già của người lớn, để vui chơi và ăn nhậu, chẳng có liên quan gì đến ống khói, vớ dài, quà cáp… Mãi cho đến triều đại của Nữ hoàng Victoria, ông Father Christmas mới lưu tâm đến trẻ em và trở thành người mang quà đến cho các gia đình vào một đêm đông lạnh giá.
Đến khoảng giữa thế kỷ 19, huyền thoại Santa Claus, ông già Nô en Mỹ, du nhập vào nước Anh. Vài chục năm sau đó, những tục lệ mới đã bám rễ vững vàng với ông Santa Claus – Father Chrismas mặc áo chùng dài màu đỏ với mũ trùm có viền lông trắng.
Đến đầu thế kỷ 20, tất cả những ông già kể trên (trừ ông Père Fouettard) đã biến mất hết để chỉ còn lại ông Père Noël – Santa Claus gốc Mỹ mặc áo đỏ, râu trắng, cưỡi xe trượt tuyết do tuần lộc kéo đến với cái túi quà bự sự.
Mặc dù bắt nguồn từ truyền thuyết về Thánh Nicholas, ông già Nô-en Santa Claus ngày nay là một bằng chứng không thể chối cãi về sự xâm lăng và thống trị của nền văn minh Mỹ thông qua các phương tiện truyền thông và …thương mại.
Bởi thế cho nên, vẫn có có không ít người tin rằng ông Santa Claus bụng bự, râu bạc, mặc áo đỏ, cưỡi xe do 8 con reindeer kéo là sản phẩm của hãng nước ngọt Coca Cola.
Chuyện ông Santa Claus là sản phẩm của hãng Coca Cola đã được chứng minh không chính xác, vì hình ảnh ông Sanata Claus na ná như chúng ta thấy ngày nay đã được lưu hành từ nhiều năm trước khi Coca Cola bắt đầu tung ra các quảng cáo có hình ông vào thập niên 1930.
Tuy nhiên, mặc dù không phát minh ra ông Santa Claus, Coca Cola rõ ràng là có công quảng bá hình ảnh của ông – do họa sĩ Haddon H. Sundblom vẽ, và dùng luôn chân dung của mình làm mẫu, dĩ nhiên là in luôn hình ảnh của chai / lon Coke vào đầu người tiêu dùng.

Những kẻ không ưa Santa
Phòng Giáo dục quận Nhà Bè, thành phố Hồ Chứa Mưa, nơi vừa bị phản đối dữ dội vì ban hành công văn cấm các trường đem ông già Nô en vào trường không phải là kẻ thù đầu tiên của ông Santa Claus.
Cơ quan giáo dục cấp thấp nhất của Cộng sản VN này chỉ học tập và làm theo gương đàn anh Tàu cộng.
Ở bên Tàu, nhiều trường đã cấm sinh hoạt mừng lễ Giáng sinh, trong đó có ông Santa Claus từ lâu rồi. Lệnh này được đoàn Thanh niên CS đưa ra.
Mà Tàu cộng cũng học Nga cộng.
Trước Cách mạng Nga, ở nước Nga có nhân vật Ông già Băng Giá (GrandfatherFrost hoặc Ded Moroz) tương tự như ông Sinterklaas của Hòa Lan. Ông này cũng mang quà cáp và niềm vui đến váo dịp lễ Giáng sinh. Cộng sản ra lệnh dẹp bỏ cả lễ Giáng sinh lẫn ông già Frost.
Mãi cho đến thập niên 1930, Stalin phục hồi Ông già Băng Giá, nhưng ông này – cũng là người mang quà, chỉ đến vào Tết Dương lịch. Ông già Băng Giá được cho mặc đồ xanh biển để phân biệt rõ ràng với Santa Claus. Sau Thế chiến II, Nga gieo rắc hình ảnh Ông già Băng Giá không những ở các nước chư hầu Đông Âu mà còn ở tất cả những nơi họ đặt chân tới.
Sau khi Liên sô sụp đổ, dân chúng các nước thoát vòng Cộng sản như Ba lan, Bulgaria… thở ra, trở lại với những lễ hội và hình ảnh Giáng sinh truyền thống của họ.

Có đấy Virginia, Santa Claus có thật
Trong khu vực truyền thông tiếng Anh, có một bài báo đăng trên tờ The New York Sun cứ mỗi năm vào dịp lễ Giáng sinh lại được người ta nhắc lại và coi là một siêu phẩm của làng báo. Bài báo trở thành bài editorial (xã luận/quan điểm) được in lại nhiều nhất trong lịch sử báo chí (Hoa kỳ?).
Bài editorial đó được Francis Pharcellus Church, chủ bút tờ The New York Sun viết để trả lời cho thư của một độc giả tí hon ở thành phố này. Ngày xuất hiện trên mặt báo, theo truyền thống, bài báo không có tên tác giả.
Người hỏi là cô bé Virginia O’Hanlon, lên 8, sau khi cô cãi nhau với bạn bè, những đứa đã khăng khăng với cô rằng làm gì có Santa. Cô bé chỉ ký tên là Virgiania, không đề họ.
Lá thư viết: “Cha con nói, “Nếu con đọc thấy nó trên tờ Sun thì chuyện đúng như thế.’ Làm ơn cho cháu biết sự thật; có ông Santa Claus hay không?”
Ông nhà báo bảo với cô bé rằng các bạn của cô sai lầm, con người ngày nay đã bị sự hoài nghi của một thời đại hoài nghi làm hỏng, họ chỉ tin nếu không trông thấy. Họ quá tự hào về trí tuệ của họ trong khi họ chỉ là những con kiến trong cái vũ trụ bao la và có cái đầu óc của những con kiến.
Sau đó, ông viết:
“Có đấy, Virginia, có một ông Santa Claus thật đấy. Ông ấy hiện hữu chắc chắn như là tình yêu, lòng hào hiệp và lòng tận tụy tồn tại, và cháu biết rằng những thứ này có rất nhiều và mang đến cho cuộc sống của cháu cái đẹp và niềm vui cao nhất của cuộc đời. Than ôi! thế giới sẽ buồn tẻ biết bao nếu không có Santa Claus! Nó sẽ thê lương như thể không có các bé Virginia. Rồi sẽ không có niềm tin của trẻ thơ, không có thi ca, không có sự lãng mạn để làm cho cuộc đời này có thể chịu đựng được.
Chúng ta cũng sẽ không có niềm vui nào, ngoại trừ xúc giác và thị giác. Ánh sáng vĩnh cửu mà tuổi thơ đổ tràn thế giới sẽ bị dập tắt.
Không tin vào ông già Noel! Thì cũng giống như cháu không tin có các nàng tiên. Cháu có thể xin cha cháu thuê người để canh gác tất cả các ống khói vào đêm Giáng sinh để bắt Santa Claus, nhưng ngay cả khi cháu không thấy Santa Claus chui xuống, thì điều đó sẽ chứng minh điều gì? Không ai nhìn thấy Santa Claus, nhưng đó không phải là dấu hiệu báo rằng không có ông Santa Claus. Những điều có thật nhất trên thế giới là những điều mà cả trẻ em và người lớn đều không thể nhìn thấy. Cháu đã có bao giờ nhìn thấy các nàng tiên nhảy múa trên sân cỏ không? Tất nhiên là không, nhưng đó không phải là bằng chứng cho thấy không có các nàng tiên. Không ai có thể hình dung được hoặc tưởng tượng ra tất cả những điều kỳ diệu chưa thấy được và không nhín thấy được có trên thế giới này.
Cháu xé cái lúc lắc của em bé ra để và thấy được cái tạo ra tiếng bên trong, nhưng có một bức màn che phủ thế giới mà con người không trông thấy mà người khỏe nhất, thậm chí tập trung cả sức lực của những người khỏe nhất cũng không thể xé ra được. Chỉ có niềm tin, thi ca, tình yêu, sự lãng mạn, mới có thể đẩy bức màn đó sang một bên để trông thấy và hình dung được vẻ đẹp siêu nhiên và sự huy hoáng đằng sau. Có phải tất cả là thật không? À, Virginia, trong toàn bộ giới này không có cái gì khác thật hơn và trường tồn hơn.
Không có ông Santa Claus à! Lạy Chúa tôi! Ông ấy sống, và sống mãi đấy. Một ngàn năm nữa, Virginia ạ, không, 10 lần 10.000 năm nữa, ông ấy vẫn sẽ tiếp tục đem niềm vui đến cho trái tim của tuổi thơ.”

Đỗ Quân (sưu tầm)

Tin tức khác...