Chuyện của bà cụ 92 tuổi chạy nhanh nhất thế giới: Những bí mật dẫn đến sức bền phi thường

Trong thế giới thể thao, tuổi tác thường được coi là rào cản.

Các lực sĩ chạy nước rút thường đạt đỉnh cao phong độ vào khoảng giữa đến cuối độ tuổi 20. Hầu hết thường giải nghệ trong khoảng từ 30 đến 35, do tốc độ suy giảm tự nhiên, nguy cơ chấn thương tăng cao và khó duy trì thể lực tốt nhất khi về già. Tuy nhiên, một số lực sĩ, thể tháo gia ưu tú có thể tiếp tục tranh tài thành công đến cuối độ khoảng 40, và độ tuổi nghỉ hưu thay đổi tùy thuộc vào sinh lý, quá trình luyện tập và yêu cầu của từng môn thể thao.

Các nghiên cứu cho thấy các lực sĩ điền kinh Olympic thường đạt phong độ đỉnh cao vào khoảng 27 tuổi, với khoảng thời gian này kéo dài đến khoảng 28 hoặc 29 tuổi đối với các bộ môn chạy nước rút và nhảy cao.

Nhưng có những trường hợp khác thường, và trường hợp của bà Emma Maria Mazzenga là phi thường. Bà hiện là người chạy nước rút nhanh nhất thế giới ở tuổi…92!

Emma Maria Mazzenga, người Ý, với chiều cao khiêm tốn 1m52, là một biểu tượng sống động của sức mạnh, ý chí và niềm đam mê bất tận. Bà hiện đang giữ năm kỷ lục thế giới, chín kỷ lục châu Âu và 28 thành tích cao nhất của Ý trong các nhóm tuổi khác nhau của môn điền kinh chay nước rút. Không chỉ vậy, theo các nhà khoa học, cơ bắp và thể chất của bà có nhiều đặc điểm tương đồng với… một người trẻ tuổi ở độ tuổi 20.

Tôi thích thắng 

“Tôi thích thắng lợi,” Mazzenga nói khi kể lại khoảnh khắc bà lao mình về phía trước để vượt qua đối thủ, trong một cuộc đua ở Đức năm 2012. “Người phụ nữ cạnh tôi sắp vượt lên ở vạch đích. Tôi đã lao người về phía trước và bị trật khớp vai, nhưng cuối cùng tôi vẫn thắng cuộc đua đó.”

Dịp đó, bà mới…79 tuổi và động tác này đã khiến bà bị chấn thương vai. 

Câu chuyện của Mazzenga không chỉ là về những bước chân nhanh như gió mà còn là nguồn cảm hứng cho các nhà khoa học, những người đang cố gắng tìm hiểu những bí mật dẫn đến sức bền phi thường của bà. Từ Padua, Ý, đến các phòng thí nghiệm ở Mỹ, hành trình của Mazzenga đang mở ra những hiểu biết mới về sự lão hóa và tiềm năng con người.

Từ giảng đường đến đường chạy

Emma Maria Mazzenga sinh năm 1933 tại Padua, Ý. Bà bắt đầu chạy từ khi đang học khoa học sinh học tại Đại học Padua. Bà tham gia các giải điền kinh, tranh tài ở các cuộc thi 100m, 200m, 400m và cả 800m. Thành tích nổi bật nhất lúc đó là vị trí thứ tư tại giải vô địch quốc gia ở Rome. “Tôi bắt đầu chạy điền kinh ở Đại học Padua khi 19 tuổi,” Mazzenga kể lại. Sau khi tốt nghiệp năm 1957, bà tiếp tục thi đấu thêm bốn năm nữa, nhưng rồi bị gián đoạn. Mazzenga phải dừng các cuộc thi tài khi người mẹ bị ốm nặng. Hai năm sau, bà kết hôn rồi lần lượt sinh hai con. “Tôi kết hôn năm 1963,” Mazzenga chia sẻ với Vogue Italia. Phải đến 25 năm sau bà mới quay lại đường chạy cùng những người bạn cũ.

“Tôi trở lại đường chạy vào năm 1986. Tất cả chi phí tôi tự lo, nhưng tôi hạnh phúc vì điều đó. Cảm xúc từ mỗi cuộc đua, sự hưng phấn từ từng buổi tập – chính là năng lượng thuần khiết của những ngày tháng của tôi.” 

Khoảng cách một phần tư thế kỷ không làm phai mờ đam mê tốc độ. Ở tuổi 53, Mazzenga quay lại đường chạy, tham gia các giải masters athletics – hệ thống thi đấu dành cho các lực sĩ lớn tuổi, phân loại theo nhóm tuổi. Từ ngày đó, bà chưa hề dừng lại. 

Hiện nay, Mazzenga giữ bốn kỷ lục thế giới ở nhóm tuổi trên 90: kỷ lục ngoài trời 200m với thời gian 51.47 giây (phá kỷ lục cũ gần 1,5 giây), và sau đó cải thiện thêm một giây. Bà cũng phá kỷ lục trong nhà 200m với 54.47 giây vào tháng 1 năm 2024. “Ở Ý, chỉ có tôi,” Mazzenga nói vào tháng 7. “Tại giải vô địch thế giới, chỉ có tôi và một bà người Mỹ.” Bà thường phải chạy một mình, đua tranh với chính bản thân.

Sức hút của Mazzenga không chỉ dừng ở thành tích. Bà trở thành tâm điểm của giới truyền thông sau khi phá kỷ lục trong nhà. “Tất cả địa ngục đều bùng nổ,” Mazzenga mô tả. “Tôi xuất hiện trên báo chí – điều chưa từng xảy ra trước đây.” 

Đối tượng nghiên cứu hoàn hảo

Thành tích phi thường ấy đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Tin tức lan rộng, thu hút sự chú ý của các nhà khoa học. Simone Porcelli, phó giáo sư sinh lý học con người tại Đại học Pavia ở Ý, là một trong số đó: “Khi đọc tin tức về kỷ lục của bà, tôi lập tức nhận ra: đây chính là đối tượng hoàn hảo cho dự án nghiên cứu của chúng tôi.”

Porcelli mời Mazzenga đến Đại học Pavia để làm các kiểm tra cho cuộc nghiên cứu. Là giáo viên khoa học trung học đã về hưu nhưng vẫn theo dõi các tạp chí khoa học, nên bà Mazzenga hào hứng tham gia. 

Nghiên cứu quốc tế này, hợp tác giữa đại học Pavia (Ý) và Marquette (Hoa kỳ), tập trung vào cơ bắp, thần kinh và cả các ty thể – “nhà máy năng lượng” của tế bào – để hiểu tại sao Mazzenga vẫn chạy được ở tuổi 90.

Các nhà nghiên cứu lấy mẫu cơ từ đùi bà, kích thước bằng cục tẩy ở đầu cây bút chì, và gửi một phần sang Đại học Marquette. Dưới kính hiển vi, cơ bắp của Mazzenga là sự kết hợp giữa bình thường và phi thường.

Dr. Marta Colosio tại Đại học Marquette cho biết bà chưa tìm thấy ai ở tuổi 90 có thể so sánh với Mazzenga. “Bà ấy đang lão hóa,” Colosio nói. “Nhưng bà ấy có thể làm những điều mà ở tuổi 91, người ta không thể làm.” Nghiên cứu do Dr. Marta Colosio công bố, cho thấy cơ bắp của Mazzenga có sự kết hợp hiếm có:

Sợi cơ co chậm (slow-twitch muscle fibers, còn gọi là Type I muscle fibers) lớn bất thường giúp bà duy trì sức bền lâu dài.

Tỷ lệ sợi cơ nhanh (fast twitch muscle fibers, còn gọi là Type II muscle fibers) rất cao giúp tạo ra những bùng nổ tốc độ mạnh mẽ.

Colosio giải thích: “Chính sự kết hợp độc đáo này đã giúp bà đạt thành tích xuất sắc ở tầm xa 200 mét, vừa duy trì được sức bền vừa giữ được tốc độ, ngay cả ở tuổi ngoài 90.”

Sợi cơ nhanh (fast-twitch), liên quan đến tốc độ, giống như của người 70 tuổi khỏe mạnh – tốt cho tuổi của Mazzenga nhưng không đặc biệt. Bà có bị mất mát cơ do tuổi tác, Colosio giải thích. Năm được 89 tuổi, Mazzenga chạy 200m trong nhà nhanh hơn bây giờ – 48.98 giây. Nhưng sợi cơ chậm (slow-twitch), liên quan đến sức bền, lại giống như của người 20 tuổi, cũng như lưu lượng máu và đường dẫn thần kinh đến cơ. “Sợi cơ chậm của Mazzenga ‘đáng kể lớn’, cho phép bà duy trì khoảng cách mà không kiệt sức,” theo nghiên cứu. Bà cũng có “tỷ lệ rất cao” sợi cơ nhanh, lý tưởng cho các chuyển động bùng nổ như chạy nước rút.

Các test khác gồm có đạp xe và nâng tạ để đánh giá sức khỏe tim mạch và sức mạnh chân. Chris Sundberg, đồng trưởng nghiên cứu và giám đốc Phòng thí nghiệm Sinh lý Cơ Tích hợp & Năng lượng tại Đại học Marquette, nói rằng Mazzenga đặc biệt hiệu quả trong việc đưa oxy đến cơ, và ty thể trong cơ bà “được bảo tồn tốt,”. “Hoặc qua di truyền hoặc lối sống – hoặc kết hợp cả hai – bà ấy duy trì sự giao tiếp giữa não, thần kinh và cơ ở mức khỏe mạnh hơn nhiều so với người 90 tuổi điển hình,” Sundberg nói. Các phần hoạt động tốt của cơ bắp bà dường như “bù đắp” cho sợi cơ nhanh.

Khả năng tim hô hấp của Mazzenga tương đương với phụ nữ 50 tuổi khỏe mạnh, và ty thể cơ giống như người 20 tuổi. “Sự kết hợp độc đáo này có lẽ góp phần vào hiệu suất chạy nước rút 200m đặc biệt của bà, cho phép duy trì cả sức bền và tốc độ ở tuổi cao,” Colosio nói. Các nhà nghiên cứu đã trình bày kết quả sơ bộ tại hội nghị ở Baltimore và Ý. Họ dự định nộp ba bài báo cho tạp chí học thuật. “Chúng tôi chưa xong việc nghiên cứu cơ,” Sundberg nói. “Chúng tôi có nhiều thí nghiệm khác trong kế hoạch để có bức tranh toàn diện về những gì đang xảy ra trong cơ bà ấy.”

Tôi không thích chỉ ngồi chờ hoàng hôn

Lối sống của Mazzenga là chìa khóa. Bà tập luyện hai hoặc ba lần mỗi tuần, đi bộ vào ngày nghỉ. “Tôi không bao giờ ở trong nhà cả ngày,” bà nói. Buổi tập kéo dài khoảng một giờ: khởi động bằng chạy chậm, sau đó chạy ngắn (khoảng một phần ba dặm), rồi luyện ở độ dài thi đấu với nghỉ ngơi giữa. 

Lời khuyên của Mazzenga cho nhà thể thao lớn tuổi: Biết giới hạn. Gặp bác sĩ trước để chắc chắn việc chạy bộ là phù hợp. Sau đó, duy trì đều đặn – chạy nhiều lần mỗi tuần. Trong đại dịch COVID-19, bà chạy trong hành lang nhà dài 20 mét hoặc lẻn ra ngoài chạy quanh khối vào ban đêm. “Thể thao đã cho tôi rất nhiều,” Mazzenga nói. “Tôi sẽ nói đó là cứu cánh. Tôi không thích chỉ ngồi chờ hoàng hôn. Tôi cần hành động.”

Mazzenga đã góa chồng hơn 40 năm. Bà cho rằng chạy bộ không chỉ giúp cơ thể khỏe mạnh mà còn giữ cho tâm trí minh mẫn. Bà tâm sự với Reuters:“Nó đã giúp tôi vượt qua nhiều giai đoạn khó khăn trong cuộc đời. Và quan trọng hơn, nó cho tôi cơ hội được sống giữa cộng đồng, không bao giờ cô đơn.”

“Không bao giờ quá muộn để bắt đầu”

Bas Van Hooren, phụ tá giáo sư dinh dưỡng và khoa học vận động tại Đại học Maastricht ở Hà Lan, đã xuất bản ba nghiên cứu trường hợp về thể tháo gia chạy bộ ở tuổi 70. Chìa khóa là sự nhất quán. Van Hooren nói: “Nhiều tác động tiêu cực của lão hóa có thể giảm đáng kể nếu chúng ta giữ mức độ hoạt động thể chất rất cao.” Ông nói thêm: “Không bao giờ quá muộn để bắt đầu”. Tất cả các lực sĩ, thể tháo gia mà ông nghiên cứu đều bắt đầu tập ở tuổi trung niên.

Giáo sư Luigi Ferrucci, Viện Quốc gia về Lão hóa tại Baltimore (Mỹ), nhận xét: “Phát giác của nhóm nghiên cứu rất đáng chú ý, nhưng lão hóa khỏe mạnh không chỉ là cơ bắp. Chúng ta cần một phương pháp toàn diện: dinh dưỡng, vận động trí tuệ và thể chất. Tập luyện là nền tảng, nhưng phải chăm sóc toàn bộ cơ thể.”

Chế độ ăn của Mazzenga rất giản dị: Thịt bò, cá, trứng chiên, ít mì ống, ít cơm. Bà tránh ăn gì ba giờ trước chạy. “Khi tập luyện, tôi ăn những gì tôi thường ăn,” bà nói. Bà nấu “những thứ rất đơn giản.”

Hiện nay, bà Mazzenga thường tập tại sân vận động Colbachini ở Padua hoặc chạy dọc bờ sông gần nhà. Một buổi tập kéo dài khoảng một giờ: khởi động bằng chạy chậm, sau đó là các đoạn ngắn khoảng 500 mét, rồi chạy đúng cự ly mà bà chuẩn bị thi đấu, có thời gian nghỉ xen kẽ.

Bà sẽ dự cuộc đua 100m và 200m ở Catania, Ý, vào tháng 9. Sau đó, bà sẽ quay lại Đại học Pavia để làm các test, rồi tập trong nhà cho mùa đông từ tháng 11. “Nhưng, với tuổi tôi, điều đó không chắc chắn,” bà thêm. “Tôi lập kế hoạch từng tháng, không xa hơn.”

Tuổi tác chỉ là con số

Hầu hết người 90 tuổi chậm lại vì mất cơ, mật độ xương, linh hoạt khớp và di chuyển. Bệnh như viêm khớp, loãng xương, cùng lối sống ít vận động và dinh dưỡng kém, đẩy nhanh suy giảm. Nhưng hoạt động thể chất có thể bảo tồn và cải thiện di chuyển ở người lớn tuổi, ngăn chặn suy giảm liên quan tuổi tác. “Tập luyện là công cụ mạnh mẽ để thúc đẩy lão hóa lành mạnh,” Colosio nói. Đặc biệt, bài tập aerobic, sức mạnh và cân bằng giúp người cao tuổi duy trì di chuyển, độc lập và phẩm chất cuộc sống cao – dù có đuổi theo kỷ lục như Mazzenga hay không.

Câu chuyện của Mazzenga là minh chứng sống động rằng tuổi tác chỉ là con số. Bà không chỉ chạy đua với thời gian mà còn chiến thắng nó, truyền cảm hứng cho hàng triệu người. “Tất cả chi phí đều do tôi chịu, nhưng tôi vui vẻ làm vậy,” bà nói. “Cảm xúc mà một cuộc đua mang lại, adrenaline từ mỗi buổi tập, là năng lượng thuần túy của ngày tôi.” Với năm kỷ lục thế giới, chín kỷ lục châu Âu và 28 thành tích tốt nhất Ý ở các hạng mục masters sprint, Mazzenga chứng minh rằng đam mê và kiên trì có thể biến điều không thể thành hiện thực.

Trong bối cảnh dân số thế giới ngày càng già hóa, nghiên cứu về Mazzenga mang ý nghĩa lớn lao. Nó không chỉ giúp hiểu về giới hạn con người mà còn khuyến khích mọi người duy trì hoạt động. Từ một cô gái trẻ ở Padua đến nữ anh hùng 92 tuổi, hành trình của bà là bài học về sức mạnh của ý chí. 

Tiến sĩ Marta Colosio kết luận:”Việc tập luyện thể thao suốt đời có thể giúp duy trì mức chức năng cao, thậm chí đạt thành tích phi thường, ngay cả ở thập niên thứ chín của cuộc đời.”

Và Mazzenga chính là bằng chứng sống.

Đỗ Quân (tổng hợp)