CHUYỆN COVID TEST NHANH

Ô

̉ dịch đầu tiên tại Hội thánh truyền giáo Phục Hưng ở quận Gò Vấp khi được phát giác đã thấm sâu từ hồi nào. Từ đó dịch bệnh bắt đầu nổi lên và lan rộng như vũ bão. Việc test rộng rãi được thực hiện ngay lúc ấy bắt đầu từ các nơi có hội viên Hội thánh cư ngụ, quận Gò Vấp, phường Thạnh Lộc (quận 12), công nhân các khu công nghiệp… và hiện nay đang là đợt thứ 4. Ngành y tế của Saigon đã phải mở các đợt xét nghiệm rộng này để truy tìm các bệnh nhân Covid- 19 gốc gây ra sự lây lan

Khi hàng loạt ổ dịch xuất hiện ở các chợ đầu mối, khu công nghiệp, khu dân cư khắp 22 quận, huyện; kế hoạch test 5 triệu người đợt 2 được đề ra. Tùy từng địa phương, nơi tích cực, nơi không. Đội lấy mẫu chia thành 3 ca: sáng, chiếu, tối ở những nơi rộng rãi như trường học, công viên…. Có nơi đứng ra đốc thúc, dân chúng chen chúc xếp hàng tới đêm khuya chờ đến lượt test. Có nơi dân chúng thờ ơ vì chỉ nghe thông báo rao qua. Điểm lấy mẫu chỉ mở cửa 3 ngày rồi rút lui vì không có… khách. 

Số bệnh nhân dần dần lộ ra, nhà nước hụt hơi khi cứ từ một người, truy đuổi dấu vết tìm đường lây như vết dầu loang. Người đi từ Bắc chí Nam, người khác ăn uống mua sắm suốt ngày gặp gỡ giao tiếp không biết bao nhiêu người…

Thành phố gấp rút với đợt xét nghiệm rộng thứ ba trong vòng một tháng đến giữa tháng 9. Đội xét nghiệm đi từng ngõ hẻm kèm danh sách từng gia đình, lấy mẫu toàn bộ người dân ở vùng có nguy cơ cao, tìm ra người nhiễm Covid- 19 để thu hẹp “vùng đỏ”, mở rộng “vùng xanh”. Ở “vùng cam, vùng đỏ” sẽ lặp lại xét nghiệm lần 2, lần 3. Màu xanh là mức Bình thường mới; màu vàng là mức Nguy cơ; màu cam là Nguy cơ cao và màu đỏ là Nguy cơ rất cao.

Qua những lần xét nghiệm này, ca nào dương tính sẽ được mang đi ngay vào khu cách ly. Những người ở lại, nhà ở sẽ bị chằng dây ngang cửa, dán bảng “Nhà có ca nhiễm Covid” để ngăn chặn mọi tiếp xúc gần. Thấy mấy tấm bảng này, hàng xóm tìm lối đi khác để né hoặc buộc phải đi ngang thì bước thật nhanh kẻo nhà cửa san sát, virus… bay lượn đầy trong không khí. 

Xét nghiệm rất quan trọng vì qua đó mới phát giác mầm bệnh để kịp thời chữa trị và ngăn chặn trong cộng đồng. Thế nhưng kêu gọi đi test thì không phải ai cũng nhanh nhẹn hưởng ứng. Nghe chữ “test” là lạ (!). Test như thế nào, có gây phản ứng hay hậu quả gì chăng. Nhiều người lớn tuổi cảm thấy e ngại và không thiếu người tìm cách thoái thác, bỏ trốn khi bị xếp ngày đi xét nghiệm, nhất là kẻ nhát tuyên bố sẵn sàng… thà chết chứ không test!

Loan báo gọi đi chẳng bao giờ đủ người với vô số lý do vắng mặt trong khi dịch bệnh ngày càng hoành hành dữ dội, vì thế các đoàn xét nghiệm nhanh chóng đến tận nơi tỏa ra các khu dân cư, tổ dân phố… Tổ trưởng cầm danh sách gõ cửa từng nhà kêu mỗi gia đình một đại diện ra test liền tại chỗ. Từng người xếp hàng hồi hộp chỉ sợ Corona kêu tên lành ít dữ nhiều. Nhờ vậy mới phát giác ra trong một đoạn ngõ nhỏ hai mươi mấy nóc gia đã có tám nhà với hơn 20 người mắc Covid. Sau đó, người khăn gói đi bệnh viện, người cách ly tại nhà, 1 người chết. Dây nhựa, cửa sắt, kẽm gai, tấm tôn… cấp kỳ hiện ra phong tỏa lớp lớp khiến cả con ngõ hoảng loạn. 

Một chung cư nhỏ ba tầng lầu với 36 gia đình vẫn duy trì cuộc sống yên ổn, bình lặng trong khi vây bọc xung quanh nhốn nháo toàn vùng cam, vùng đỏ. Nhân đợt lấy mẫu toàn bộ thành phố lần 3 gần đây mới té ra chung cư là ổ dịch. Lầu 3 trên cùng thông thoáng nhất có 4 gia đình dương tính. Lầu 2 có 3 gia đình, lầu 1 có 2 và tầng trệt 2 nữa. Trong đó có 4 gia đình bị nhiễm tất cả thành viên trong nhà. Ai nấy đều bàng hoàng nhất loạt kêu lên: “Tôi không đi ra ngoài, đâu có triệu chứng gì”. Người khác than: “Tôi chỉ thấy hơi mệt mỏi thôi”. Bà căn bìa cùng hai cô con gái đều… 2 vạch. Bà thất sắc, run rẩy, đi không vững, phải nhờ người cõng xuống cầu thang. Gia đình ông ở căn giữa và vợ con kháng cự, dứt khoát không rời nhà, đã nhận tối hậu thư từ tổ trưởng: “Xe trung chuyển về khu cách ly đang chờ mỗi mình nhà ông dưới sân. Ông không chịu đi sẽ không cho ông ở chung cư nữa”! 

Đi đâu cũng nghe nói về chuyện test. 

Chuẩn bị lên máy bay, lên xe đò, đi khám bệnh, vào phòng thi, bước chân hay chỉ ngồi trên xe qua một tỉnh khác, công việc phải tiếp xúc với nhiều người như giao hàng, tài xế… đều phải test. Đoàn người hồi hương tránh dịch dù đi xe máy hay đi bộ, dù chỉ còn ít bạc lẻ trong túi đều phải thủ sẵn tờ giấy xét nghiệm âm tính. Khổ nhất là đã vét sạch túi còn mấy trăm ngàn để test nhưng vẫn có chốt kiểm soát không cho qua. Tất cả mọi hoạt động đi ra ngoài đường, nhất thiết phải chìa ra tờ kết quả xét nghiệm như tấm giấy thông hành. 

Phong trào xét nghiệm chẳng mấy chốc được rầm rộ hưởng ứng. Trong lúc chờ đợi đội y tế đến xét nghiệm thì nếu nghi ngờ, mỗi người nên tự xét nghiệm mình trước cho yên tâm hoặc kịp đối phó nếu bị dương tính.

Chi phí test không nhỏ. Giá test nhanh ở các cơ sở y tế tư nhân từ 180 đến 350 ngàn đồng/người. Một bộ kit test Covid giá cao hay thấp tùy nơi sản xuất: VN, Hàn quốc hay Nhật Bản… Hàng VN 180 ngàn, Nhật 350 ngàn… loại xách tay của Hàn quốc 170 ngàn. Nhiều người đặt mua để xét nghiệm tại nhà cho kết quả sau 15 phút. Dù ở sau cánh cửa đóng kín mít suốt ngày thì vài hôm cũng test một lần, xem virus Corona có lây từ rau cỏ cứu trợ hay bay từ cửa sổ hàng xóm, từ ô thông gió chung cư sang… Bộ xét nghiệm này bán trên mạng đắt hàng như tôm tươi cùng với mask shield đủ kiểu, nhiệt kế, máy đo oxy ngón tay…

Sau nhiều lần tự test, một anh rút ra kinh nghiệm: “Mạnh tay thọc que vào sâu trong mũi thì kết quả mới đúng. Còn nếu run tay thọc nhè nhẹ sơ sơ bên ngoài, nếu kết quả ra âm tính thì chưa chắc… đúng.”. Mình tự thọc que thì đương nhiên nương tay chứ sao thọc mạnh được.

Nhiều người bị nghẹt mũi, chảy nước mũi sau khi lấy mẫu xét nghiệm do ngoáy mũi mạnh gây tổn thương khiến lớp niêm mạc mũi bị phù nề, mũi có cảm giác sưng, nóng đỏ, hoặc chọc trúng mạch máu, nhiễm trùng mũi xoang…

Một số người lo ngại đông người dễ bị lây nhiễm, nhân viên y tế chưa sát khuẩn triệt để… nên muốn tự test, nhân viên y tế từ chối. Thế là vừa qua xảy ra mấy vụ xô xát, mấy người kéo cả gia đình ra đánh nhau, xé cả áo bảo hộ của nhân viên y tế, vác ghế chọi lỗ đầu chảy máu những người này…

Gần đây, các hoạt động của shipper thay đổi liên tục. Cuối tháng 8, ở các “quận, huyện đỏ”, shipper phải xét nghiệm vào sáng sớm hàng ngày ở các trạm y tế lưu động; còn các vùng khác thì 2 ngày 1 lần. Sau đó, giãn cách xã hội hơi nới lỏng, họ được giao hàng xa hơn hơn từ 6g đến 21g với điều kiện xét nghiệm 2 ngày một lần được miễn phí. Số lượng shipper tăng nhanh, lên đến gần 200 ngàn người. Ở quận Gò Vấp, từ sáng sớm các shipper xếp hàng dài mấy trăm mét để làm test nhanh. 

Tiền xét nghiệm mắc mỏ. Hiện nay tô bún khoảng 45 ngàn/tô. Giá không cao lắm nhưng chất lượng kém hẳn lại cõng thêm tiền ship đã lên đến cả trăm ngàn. Cuối tháng 9 này, nếu shipper cộng thêm test 2 ngày 1 lần tiền túi bỏ ra không còn miễn phí như trước nữa, thì giá tô bún sẽ như hỏa tiễn phóng lên mặt trăng. Các mặt hàng online khác cùng số phận khi các cửa tiệm vẫn rụt rè chưa mở cửa và việc di chuyển khó khăn vẫn phụ thuộc nhiều vào người giao hàng.

Dù bộ Y tế đã cho phép tài xế chở hàng hóa không cần giấy xét nghiệm âm tính nhưng để bảo vệ cho riêng địa phương, nhiều nơi vẫn bắt buộc tài xế phải test nhanh trước khi vào địa giới của mình. Nơi đòi giấy có hiệu lực 7 ngày, nơi 3 ngày, nơi 24 tiếng đồng hồ… Thật là quay như chong chóng với giấy xét nghiệm. Nông sản ứ đọng nơi thiếu nơi thừa chính vì những tờ giấy xét nghiệm gây ách tắc này.

Như xe vào thành phố Móng Cái (tỉnh Quảng Ninh) phải test 2 lần, một ở cửa ngõ Quảng Ninh, một ở cửa ngõ Móng Cái. Sau khi một tài xế từ miền Nam ra, đã có kết quả xét nghiệm âm tính ở Thanh Hóa nhưng đến Móng Cái lại dương tính, thì từ đó Móng Cái yêu cầu tất cả người trên xe gồm tài xế, phụ xế, người đi cùng từ ngoài thành phố vào đều phải test hết.

Xe vận tải khi đi vào tỉnh Long An thì phải xuất trình giấy xét nghiệm âm tính Covid-19 trong vòng 72 tiếng đồng hồ kể từ khi lấy mẫu. Tỉnh An Giang chỉ cho xe vào tỉnh khi tài xế có giấy test âm tính trong 24 tiếng vì theo chủ tịch một huyện: “giấy xét nghiệm âm tính với Covid-19 chỉ có tác dụng hiện tại đối với trường hợp đó mà thôi”. 

Anh ca sĩ sau thời gian đi hát ở các bệnh viện dã chiến, về căn hộ tự cách ly một tháng, khi nhận thức ăn từ shipper đều khử khuẩn cẩn thận, xét nghiệm nhanh ở chung cư cho âm tính nhưng ngày hôm sau, anh bị ho, sốt, tức ngực; khi y tế phường đến nhà xét nghiệm PCR thì kết quả mắc Covid- 19. 

Có cầu tất có cung. Do thời hạn quá ngắn lại tốn tiền đâu có ít nên mới có chuyện bán 150.000 đồng/phiếu xét nghiệm nhanh và 250.000 đồng/phiếu xét nghiệm PCR để có thể ra ngoài đi đây đó. 

Xét nghiệm nhanh tràn lan khắp nơi. Đi đâu làm gì cũng đòi hỏi kết quả test chưng ra đầu tiên. Mà cứ test thế nào cũng lòi ra người mắc bệnh nên không biết tới chừng nào mới giảm! 

Việc phong tỏa lâu dài và test liên tục dù cần thiết nhưng khiến cả nhà nước và dân chúng mệt mỏi,. Cuối cùng các nhà khoa học xác định phải sống chung với dịch Covid- 19 vì không thể tách F0 trong một thời gian ngắn, nên dừng việc xét nghiệm rộng rãi mà chỉ nên tập trung vào nhóm có nguy cơ cao.

Hiện nay, các con đường chính ở thị trấn Hốc Môn đặt chốt kiểm soát người dân ra vào “vùng xanh”. Trong số những người ra vào có lý do chính đáng, sẽ phát ngẫu nhiên một số kit test nhanh, hướng dẫn để họ tự lấy mẫu. Một số phường ở quận Bình Thanh, Gò Vấp, Thủ Đức… cũng xét nghiệm kiểu này, giảm nguy cơ lây, bớt nhân viên y tế… Ngay các shipper cũng dần tự test rồi chụp hình gửi về công ty. Thế nhưng tự xét nghiệm có thể không đúng cách rồi đưa ra kết quả sai chỉ tổ phí tiền phí công vô ích. 

Để mở cửa lại nền kinh tế, chuẩn bị đưa xã hội vào cuộc sống “bình thường mới”, chứ không phải bình thường như cũ, vì trận đại dịch đã đẩy mức “bình thường cũ” lùi xa lắm rồi, thành phố đang lấy mẫu thần tốc lần 4 trong vòng 2 tuần đến cuối tháng 9 để tìm ra F0 nhằm ngăn chận rốt ráo sự lây lan. 

Thành phố đánh dấu chia ra vùng đỏ (nguy cơ rất cao), vùng cam, vùng vàng, vùng cận xanh, vùng xanh. Như tại vùng đỏ và cam, lấy mẫu toàn bộ người dân 3 lần trong 7 ngày theo hộ gia đình với phương pháp test nhanh mẫu gộp (2-3 người/test/hộ gia đình) hoặc RT-PCR mẫu gộp theo hộ gia đình (toàn bộ thành viên trong một hộ test một mẫu gộp), giải gộp mẫu dương tính bằng test nhanh…

Có ngày thành phố đã lấy hơn 1,1 triệu mẫu xét nghiệm. Thế nhưng các chuyên gia cho rằng việc test nhanh số đông quá tốn kém cả nhân lực và tài lực, trong khi xét nghiệm càng rộng bao nhiêu, sai số càng lớn bấy nhiêu, đồng thời không có giá trị lâu. Chỉ phút trước phút sau, khi tiếp xúc với người mắc bệnh thì người được xét nghiệm đã có thể bị lây rồi. Ngoáy mũi liền liền cũng có hại cho sức khỏe. Ở những xí nghiệp đông công nhân, việc test liền liền khiến sản phẩm đội giá thành lại có nguy cơ lây nhiễm khi tập trung quá đông người lấy mẫu.

Chủng ngừa rồi nhưng ai nấy xem chừng vẫn hoang mang…

SGCN

Tin tức khác...