Biến đổi Khí hậu

Lạnh gì mà lạnh khủng khiếp đến thế!
Đã chọn Canada làm nơi cư trú mà còn than lạnh thì thật là buồn cười. Nhưng không phải chỉ có dân Việt đến quê hương thứ hai này than, mà cả dân sanh đẻ ở đây cũng rên rỉ vì cái lạnh năm nay. Lạnh… thất thường
Hai tuần lễ vừa rồi, nửa sau của tháng 1 năm 2019, gần như 80% của Canada và toàn vùng MidWest của Hoa Kỳ chìm trong giá lạnh. Thường thì những ngày cực lạnh lại là những ngày tuyết không rơi nhưng khoảng thời gian này năm nay, trời vừa lạnh vừa tuyết.
Toronto – khu vực được coi là ấm của Canada có những ngày lạnh hơn của Bắc Cực. Thiên hạ rủ nhau trùm kín người đi chụp hình cái thác hùng vĩ Niagara Falls đóng băng để rồi sau khi trở về hì hục xúc, đắp những đụn tuyết cao ngang lưng người lớn để lấy đường cho xe ra vào. Trong khi đó, Chicago có ngày nhiệt độ còn thấp hơn nhiệt độ của Nam cực. Con sông Chicago River đóng băng khi nhiệt độ – nay đã phải gọi là hàn độ, chỉ – 46 độ bách phân.

Những chuyện về lạnh
Đợt lạnh vừa rồi, đến cả những người Canada được trang bị đến tận răng để chống kẻ thù, trong đó có cái lạnh, cũng chịu không nổi.
Hôm 17 và 18 tháng 1, 120 binh sĩ Canada tham gia đợt huấn luyện mùa đông ở Ottawa Valley, gần căn cứ Petawawa, vùng phía đông của miền nam tỉnh bang Ontario. Cuộc huấn luyện được thiết kế nhằm thử nghiệm khả năng thắng được hoàn cảnh có những điều kiện tệ hại nhất, như thời tiết khắc nghiệt của mùa đông.
Ở một bài tập huấn luyện, các binh sĩ đã phải đi bộ 12 cây số và dựng trại ngủ ngoài trời một đêm. Kết quả là đã có tới khoảng 20 binh sĩ trong này đã phải được điều trị vỉ bị “frosbite”. Bất kể sự trị liệu tức khắc của các nhân viên y tế có mặt tại chỗ trong cuộc huấn luyện, một số đã phải đưa đến bệnh viện vì những thương tích nặng hơn.
Trong tuần lễ cuối cùng của tháng 1, cả trăm triệu người ở Canada và Hoa kỳ phải chịu đựng nhiệt độ từ -20 đến -50 độ C. Nếu cộng thêm vào đó tác động của gió, độ lạnh này xuống thấp đến – 60 độ C, lạnh hơn cả Hỏa tinh.
Ở Mỹ, có ít nhất 23 trường hợp tử vong liên quan đến đợt giá lạnh. Một sinh viên Đại học Iowa chết hôm 30 tháng 1. Người ta tìm thấy anh trong tình trạng đóng băng bên kia đường, đối diện với một tòa nhà nơi các sinh viên đến học. Tại Milwaukee, một người phụ nữ 38 tuổi chết cóng ngay trong nhà của bà, bộ phận điều chỉnh nhiệt độ sưởi của ngôi nhà bị hỏng. Cũng ở Milwaukee, một người đàn ông cũng chết trong nhà để xe của anh ta ở Milwaukee. Ông được cho là đã ngã khi đang xúc tuyết. Ở Ecorse Michigan, thêm một người đàn ông bị đóng băng đến chết ở Ecorse, Mich. Các tai nạn xe cộ cũng đã cướp đi sinh mạng nhiều người- một xe ủi tuyết đã giết chết một người đàn ông 75 tuổi ở Chicago hôm 27 tháng 1, và một cặp vợ chồng ở Indiana đã chết sau trong một vụ đụng xe trên đường băng giá.
Mới nhất là vụ một nhân viên của FedEx ở Illinois. Ông này được tìm thấy chết cứng giữa hai chiếc xe kéo ở một cơ sở giao hàng của công ty tại East Moline, Fedex.
Các bệnh viện ở nhiều địa phương báo cáo nhiều trường hợp bị bỏng lạnh (frostbite), Bệnh viện John H. Stroger Jr. Hospital năm nay e ngại họ sẽ phải nhận trên 200 ca phỏng lạnh. Con số ở ngày cuối tháng 1 đã là trên 150, một nửa là người vô gia cư, nửa còn lại là những người có công việc ngoài trời. Không ít bệnh nhân sẽ bị mất một chi của thân thể.
Ở Minnesota, trời lạnh đến mức các công ty sản xuất bia đã không thể giao hàng, vì cả đến bia cũng sẽ bị đông lạnh khi hàn độ là xuống thấp hơn -32 độ C. Mike Madigan, chủ tịch Hiệp hội Bán sỉ Bia của Minnesota nói. “Hầu hết các nhà phân phối không giao hàng ở Twin Cities” vì không có xe tải loại có sưởi trong thùng xe.
Ngoài những thiệt hại về nhân mạng, tạo ra những khó khăn trong việc vận chuyển và vận tải, đợt lạnh còn gây thiệt hại nặng nề cho kinh tế. Thiệt hại năm nay chưa tính được nhưng chắc chắn sẽ không thua đợt băng giá tương tự năm 2014, mà theo hãng tin CBS, đã làm cho nước Mỹ thiệt mất 5 tỷ đô la.
Tháng 1 vừa qua lạnh thật, lạnh đến nỗi có người đã đồng ý với Tổng thống Hoa Kỳ, một người không tin rằng có hiện tượng đáng lo trái đất ấm dần lên – global warming, khi ông lại mỉa mai rằng: “Ở vùng Trung Tây, nhiệt độ với tác động của gió đang đạt đến trừ 60 độ (độ Farenheit), mức lạnh chưa từng được ghi nhận. Trong những ngày sắp tới, người ta cho rằng sẽ còn lạnh hơn nữa. Con người không thể sống nổi ngoài trời chỉ một phút. (Anh chàng) Trái đất Ấm dần lên đang gặp chuyện gì vậy? Làm ơn quay trở lại đây, chúng tôi đang cần anh!”
Ông Trump còn giễu cợt, cố tình (?) viết sai chữ warming (ấm lên, hâm nóng) thành waming (không có nghĩa gì hết).
Ở khắp Bắc Mỹ, người ta kể rằng họ nghe thấy những tiếng ầm vào ban đêm, như thể có một vật gì nặng rơi xuống đất, hoặc một tiếng nổ, nứt. Đó là hiện tượng “băng chấn” (frost quake hay ice quake).
Tên khoa học của hiện tượng đó là cryoseism, một dạng động đất do lạnh đột ngột gây ra.
Khi luồng không khí lạnh đột ngột hút hết sức nóng từ mặt đất, sức lạnh thấm sâu hơn vào đất. Khi gặp dòng nước ngầm đang chảy qua đất và thấm qua đá làm cho nước đóng băng.
Vì nước tăng thể tích khi đóng băng, lớp băng mới hình thành này tạo ra một áp lực mạnh và đột ngột lên đá và đất, và áp lực đó tăng cao như sức ép của một vụ nổ, thế là mặt đất nứt toác ra, cùng với một tiếng nổ lớn.
Thông thường, các trận băng chấn xảy ra vào giữa đêm và rạng sáng, khi trời lạnh nhất và ở những khu vực có ít tuyết trên mặt đất (vì lớp tuyết sẽ cách nhiệt mặt đất và không làm cho nhiệt độ giảm).

Xoáy địa cực
Hãy nghe các nhà khoa học giải thích.
Từ vài năm nay, những đợt thời tiết cực lạnh trong mùa đông ở khu vực Bắc Mỹ sâu bên dưới địa cực vào mùa đông được cho là có liên quan đến luồng khí xoáy quanh địa cực (polar vortex).
Luồng khí xoáy này không phải là chuyện mới. Nó thường xuyên hiện hữu trên không trung ở tầng áp suất thấp của hai địa cực của Trái đất, quanh Bắc cực và Nam cực. Ở Bắc bán cầu, luồng khí xoáy này thổi ngược chiều kim đồng hồ, nó đóng vai trò cái cổng, khóa giữ hơi lạnh lại trong khu vực cực Bắc.
Nếu cái cổng này bị yếu – bị dãn nở do một nguyên nhân nào đó, hơi lạnh thừa cơ thoát ra, lang thang xuống tuốt bên dưới, làm cho những khu vực bị nó thăm viếng đổ lạnh.
Các nguyên nhân có thể là những đợt nóng lên bất ngờ ở tầng bình lưu, áp suất tăng mạnh, bão nhiệt đới ở Thái bình dương…
Một cách cụ thể, mô hình thường xuyên của thời tiết là khu vực sát cực Bắc lạnh gấp đôi khu vực nằm ở các vĩ độ trung như miền Nam của Canada và Hoa kỳ. Khi độ cách biệt giữa nhiệt độ ở vùng Bắc cực và vùng các vĩ độ trung bị giảm đi, cái cổng bị yếu đi, hơi lạnh thoát xuống phía nam, làm cho vùng các vĩ độ trung sẽ lạnh hơn, và phía bắc sẽ ấm hơn.
Bây giờ mới đến chuyện mới, và là câu trả lời cho những người nghi ngờ hoặc không tin chuyện Trái đất đang bị làm cho ấm dần lên, bởi khí thải nhà kính.
Ngày trước, thời tiết thường ổn định. Mùa Đông dĩ nhiên là lạnh, nhưng chỉ lâu lâu mới có những đợt lạnh chết người, chuyện bất thường. Những năm gần đây, chuyện bất thường trở nên… thường xuyên, năm nào cũng có những đợt lạnh khắc nghiệt, như tháng 1 vừa qua.
The Weather Network, công ty truyền thông chuyên về thời tiết của Canada, cung cấp thông tin thời tiết trên TV và nhiều phương tiện truyền thông trên mạng khác cho rằng – giờ đây hiện tượng nóng lên toàn cầu có thể là nguyên nhân của đợt lạnh kinh hoàng ở Bắc Mỹ như nửa tháng vừa qua.
Các nhà khoa học – khí tượng học, của The Weather Network nói rằng Canada và miền Trung Tây nước Mỹ đang phải lãnh đủ với nhiệt độ cực lạnh là vì Bắc Cực cũng đang lãnh đủ với một đợt nóng. Nhiệt độ ở địa cực đã tăng đến hơn 14°C so với bình thường.
Và làn sóng nhiệt ở Bắc Cực có thể là do khối lượng khí thải nhà kính mà loài người đang bơm vào không khí.
Trong 50 năm qua, hành tinh này đã ấm lên khoảng 1°C, nhưng Bắc Cực đã ấm hơn gấp đôi, bằng chứng là trong những năm gần đây, băng và tuyết ở khắp Bắc Cực đã tan chảy ở một tốc độ đáng ngại.

Biến đổi Khí hậu
Biến đổi khí hậu đang tạo ra các điều kiện khắc nghiệt ở cả hai thái cực nóng và lạnh.
Trong khi Bắc Mỹ đang ở giữa một đợt lạnh, ở đầu kia của hành tinh này, nước Úc chìm trong sóng nóng và tiểu bang nhỏ nhất của Úc, Tasmania, đang có đến 50 đám cháy. Ở Victoria, giữa tháng 1 có ngày nóng đến 50 độ C. Nếu tính từ năm 2005 đến nay, nước Úc đã có tám trong số mười mùa hè nóng nhất. Năm 2018 là năm ấm nhất được ghi nhận của các đại dương của Trái đất. Năm 2018 cũng là năm mà người ta ghi nhận mùa bão ở Thái Bình Dương và Đại Tây Dương hoạt động mạnh nhất.
Hôm 3 tháng 2, nhiệt độ ở Toronto đã vọt lên đến 5 độ C. Đợt lạnh tháng 1 năm 2019 đã qua, nhưng các nhà khoa học tin rằng nằm ở vị trí này trên Trái đất, Canada đang phải đối mặt với tình trạng ấm lên của địa cầu gấp đôi mức độ của toàn thế giới.
Giáo sư Vật lý Khí quyển Ken Moore của Đại học Toronto nói vì Trái đất là một hành tinh nhỏ, “những điều diễn ra ở Bắc cực sẽ không nằm lại Bắc cực…”
Trong khi Bộ Môi trường Canada ban hành hàng chục cảnh báo thời tiết khắc nghiệt ở khắp nước, cần phải nhắc lại để khỏi quên rằng năm 2018, nhiệt độ mùa hè ở Canada cũng đã phá vỡ tất cả các kỷ lục trước nay. British Columbia có mùa cháy rừng tệ hại nhất, Montreal có tháng 7 ấm nhất trong gần một thế kỷ – đưa đến ít nhất 53 cái chết liên quan đến nóng. Halifax đã trải qua hai tuần liên tiếp với nhiệt độ cao lên tới 25 độ C trong đợt nắng nóng mùa hè 2018, phá một kỷ lục đứng vững từ năm 1876.
Konrad Gajewski, giáo sư địa lý và môi trường tại Đại học Ottawa tin rằng mẫu thức của thay đổi giữa hai cực đoan nóng và lạnh, là những gì chúng ta mong đợi ở tương lai. “Trời sẽ trở nên nóng hơn vào mùa hè và chúng ta sẽ có thể có nhiều tuyết hơn, nhiều mưa hơn, nhiều điều kiện thời tiết khắc nghiệt hơn, nhiều lụt lội hơn…”
“Chúng ta sẽ phải xúc tuyết nhiều hơn.”
Thế nhưng, tuy các nhà khoa học có báo động bi quan như thế, như đã nói, đợt lạnh điên người đã qua. Hôm thứ Bảy 2 tháng 2 vừa rồi, ngày Groundhog Day, con thổ ly (từ của nhà văn Phan Hạnh dùng để dịch chữ groundhog) Willie ở Wiarton không thấy bóng khi bước ra khỏi hang.
Lạc quan lên đi! Mùa Đông năm nay sẽ qua nhanh!

Đỗ Quân (tổng hợp)

Tin tức khác...