Bầu bạn với máy

Trong căn phòng khách của bà Claudine có một người giúp việc mới tên là BEN. Anh chàng BEN này là một người máy, được thiết kể để giúp hỗ trợ cho bà Claudine 24 giờ mỗi ngày, và bất cứ khi nào bà cần là BEN có mặt. BEN mang thuốc cho bà Claudine khi đến giờ. BEN đánh thức bà dậy vào buổi sáng. Và, mỗi khi bà thấy buồn, BEN sẽ ở bên cạnh để dỗ dành, an ủi bà – bằng cách hỏi xem bà có muốn xem tivi không, hoặc có lúc mời bà khiêu vũ cho khuây khoả.
Năm 2005, Goldie Nejat, giáo sư giảng dạy ngành cơ khí tại Đại học Toronto, bắt đầu khởi công nghiên cứu và chế tạo người máy. Cô đã phải bỏ ra rất nhiều thì giờ đi gõ cửa nhiều cơ quan với hy vọng được họ cho cơ hội để giới thiệu và biểu diễn những mẫu người máy kỹ thuật cao này của cô. Lúc đó, những công ty về dịch vụ chăm sóc y tế thường tỏ ra do dự, nghi ngờ và cô nhận được không biết bao nhiêu cái lắc đầu từ chối. Nhưng nay thì tình hình đảo ngược. Họ gọi cho cô tới tấp từ khắp nơi trên thế giới và không quên hỏi thăm khi nào thì những người máy của cô sẵn sàng.
Những người máy của giáo sư Nejat, là loại người máy đặc biệt được gọi là “người máy trợ lý xã hội”, được thiết kế để sinh hoạt chung với người và có thể giúp đáp ứng một nhu cầu cấp thiết: chăm sóc người già.
Hiện nay, số người già ngày càng đông và họ cần đến sự chăm sóc, nhưng nhân viên chăm sóc y tế hiện đang thiếu và các nhà nghiên cứu tin rằng người máy có thể là cách để giải quyết nhu cầu chăm sóc y tế quá lớn này. Tuy nhiên, trong khi người máy có khả năng cung cấp việc chăm sóc và, trong một số trường hợp, còn là một người để bầu bạn tâm sự, thì nhiều người khác lại nêutự hỏirằng người máy có thật sự là giải pháp đúng đắn cho vấn đề rất tế nhị và đặc biệt này của con người hay không.
Một cuộc khảo sát gần đây cho biết trong khi có 68 phần trăm người được hỏi đồng ý người máy có nhiều lợi ích vì chúng có thể giúp người được nhiều việc, nhưng chỉ có 26 phần trăm nói rằng họ sẽ cảm thấy yên tâm với một người máy giúp đỡ và làm bầu bạn nếu trong trường hợp họ phải vào nằm bệnh viện hoặc cần đến sự chăm sóc.
Sự cô đơn và cô lập với xã hội hiện đang là những vấn đề nghiêm trọng và thậm chí có liên quan đến sự suy giảm nhận thức và tỷ lệ tử vong caođối với nhiều người cao tuổi. Với con số người già trên 80 tuổi trên toàn thế giới được dự kiến sẽ tăng gần gấp ba lần, từ 143 triệu năm 2019 lên 426 triệu năm 2050, nhiều người lo lắng rằng con số người già sống trong sự cô đơn sẽ tăng hơn nữa, đặc biệt là nếu những dịch vụ chăm sóc thậm chí ngày càng hạn chế hơn vì thiếu người.
Nhưng mặc dù có nhiều quan ngại về vấn đề đạo đức, nhiều cuộc nghiên cứu trước đây cho thấy người máy – đây là những người máy tự động đã được huấn luyện để biết tương tác và giao tiếp với con ngưới – thật sự có thể giải quyết được những vấn đề về chăm sóc sức khoẻ cũng như làm bầu bạn với người già. Phần đông các nhà nghiên cứu về người máy hầu như ủng hộ việc đưa kỹ thuật người máy vào hoạt động trên quy mô rộng và tin rằng việc làm này có thể làm giảm bớt sự cô đơn và giúpnhững bệnh nhân cao tuổi có được một cuộc sống độc lập hơn. Chính phủ Nhật Bản thậm chí ủng hộ kế hoạch đưa người máy vào hoạt động trong những dịch vụ từ chăm sóc sức khoẻ tại gia đến giải quyết vấn đề dân số người già ngày càng đông mà lại thiếu người chăm sóc tại quốc gia này. Tuy nhiên, đãcó nhiều người lên tiếng khuyến cáo là hãy nên thận trọng cân nhắc giữa lợi ích và vấn đề đạo đức khi sử dụng người máy trong việc chăm sóc sức khoẻ cho người già.
Mặt khác, kỹ thuật người máy nay đã đủ tiến bộ để có thể làm được những công việc chăm sóc cần thiết cho người cao tuổi. Những người máy này có thể nhặt những đồ đạc đánh rơi trên sàn nhà,có thể tự động di chuyển, và có khả năng tương tác mộtcách tự nhiên gần như người vậy. Ví dụ, chúng có thể sử dụng đôi tay để làm một số cử chỉ khi nói chuyện làm cho người đối diện có cảm giác như đang nói chuyện với một người thật.

Lý do tại sao người máy ngày càng được coi là một giải pháp để giải quyết vấn đề chăm sóc cho người già thật rakhông có gìbí ẩn cả. Là vì kỹ thuật ngày càng tiến bộ và tinh vi, người máy nay có khả năng tương tác cả về lời nói lẫn hành động với người, thế nên trong tương lai kỹ thuật này hứa hẹn sẽ còn mở ra rất nhiều ứng dụng khác nữa. Chăm sóc cho người già, cũng như vớingười mắc những căn bệnh thần kinh như bệnh mất trí nhớ chẳng hạn, là một trong những ứng dụng rõ ràng nhất. Đặc biệt là trong những xã hội mà tỷ lệ sinh sản đang chậm lại, trong khi người ta ngày càng sống lâu hơn trước, thì lại càng cần đến sự hỗ trợ của người máy. Không phải bỗng dưng mà phần lớn những phát minh về người máy xảy ra tại Nhật Bản: một quốc gia đi đầu trong việc nghiên cứu kỹ thuật người máy và chấp nhận sự có mặt của người máy trong xã hội, và cũng là quốc gia không có đủ người trẻ để có thể chăm sóc một cách chu toàn cho người già.
Ngoài người máy người ta còn chế tạo những con thú máy. Những con thú máy này không thể làm được những công việc tay chân đòi hỏi kỹ năng cao như nấu ăn hay đi lấy đồ cho chủ. Thay vào đó, chúng được thiết kế để hỗ trợ về tinh thần. Như con hải cẩu máy có tên Paro có khả năng nghe và biết được tiếng người đến từ đâu để liếc mắt về hướng đó. Nó cũng có thể nhận ra khi có ai đó đụng vào nó và phản ứng lại. Cục quản lý Thực và Dược phẩm Hoa Kỳ đã chính thức ủng hộ cho việc chế tạo những loại thú máy này ở Mỹ, vì theo cơ quan này, những con thú máy có thể làm bầu bạn với người già, đặc biệt là những người sống cô đơn một mình, và chúng có thể mang lại cho họ cảm giác được an ủi, vỗ về mỗi khi họ nâng niu và coi chúng như những con thú cưng thật sự. Mà những con thú máy thì không cần đến sự chăm sóc của chủ như những con thú thật, luôn luôn nghe lời cũng như chiều theo ý chủ, không bao giờ biết nóng giận – là vì chúng đã được lập trình như vậy.
Mặc dù những con thú máy chỉ có thể tương tác với người trong một phạm vi tương đối hạn chế nhưng chúng tỏ ra là có mang lại hiệu quả – hoặc thậm chí còn hơn thế – so với những con thú thật trong việc giảm bớt sự cô đơn cho người già. Những con chó máy được cho thử nghiệm tại một trung tâm chăm sóc sức khoẻ tại Anh Quốc vào năm ngoái được báo cáo là đã mang lại sự vui vẻ và thoải mái cho những người cao niên sống tại đây.
Con Paro nằm trong số những loại thú máy đầu tiên được chế tạo, nhưng chắc chắn sẽ không phải là con cuối cùng. Với giá biểu được ghi là vào khoảng $6,400, đối với nhiều người thì giá thành này hơi mắc không phải ai cũng có thể mua được – nhưng một số thú máy khác rẻ hơi nay mai sẽ được tung ra thị trường, đến lúc đó nhiều người già có thể mua được và mang về làm bầu bạn trong những lúc cô đơn cần có ai đó bên cạnh.
Một số nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của những con thú máy tại những nơi như viện dưỡng lão thật sự có thể làm cho người già trở nên hoạt bát hơn và chịu giao tiếp với những người xung quanh hơn. Một ví dụ, những con thú máy giúp mang lại sự phấn chấn mỗi khi những người già rơi vào tâm trạng chán nản hoặc khép kín.
Có thể nói, công việc nghiên cứu và chế tạo người máy trợ lý xã hội hiện nay còn đang ở giai đoạn đầu, nhưng kết quả nhiều cuộc nghiên cứu cho biết những người máy này có thể là giải pháp để giải quyết một số vấn đề thử thách trước mắt về dân số người già trên thế giới ngày càng đông, và thậm chí còn có thể giúp làm giảm bớt sự cô đơn và cách ly với xã hội của những vị cao niên này. Ngay vào lúc này, con người vẫn là sự lựa chọn tốt hơn trong công việc chăm sóc và bầu bạn với người già, nhưng người máy (và thú máy) có thể lấp vào những khoảng trống, đặc biệt là khi kỹ thuật người máy vẫn tiếp tục cải thiện để ngày một tân tiến hơn.
Thế nên, cái ngày mà người và máy cùng sinh hoạt và bầu bạn với nhau có lẽ không còn bao xa.
Huy Lâm

Tin tức khác...