CHUYỆN GÌ THẾ? Ở ĐÂU? VÀ TẠI SAO LÀ LÚC NÀY?

Hơn 30 quốc gia khuyên dân tích trữ vật dụng thiết yếu

Hãy thử hình dung một buổi sáng thức dậy, bạn thấy đèn trong nhà không sáng, vòi nước không chảy, điện thoại không kết nối được với mạng, thẻ tín dụng không thể thanh toán và siêu thị gần nhà bắt đầu trống trơn. Không có thông báo trước, cũng chẳng biết tình trạng ấy sẽ kéo dài bao lâu.

Nghe giống cảnh mở đầu một cuốn phim Hollywood về ngày tận thế? Có lẽ. Nhưng đó cũng chính là loại tình huống mà chính phủ tại ngày càng nhiều quốc gia đang yêu cầu người dân chuẩn bị.

Một thông điệp đang lan rộng trên toàn thế giới: Hãy chuẩn bị để sống ít nhất ba ngày mà không cần đến sự trợ giúp bên ngoài.

Đây là lời khuyên phòng ngừa thiên tai thông thường, hay dấu hiệu cho thấy các chính phủ đang chuẩn bị người dân trước một thế giới bất ổn hơn nhiều so với những gì chúng ta từng tưởng tượng?

Nếu thường xuyên theo dõi mạng xã hội, xem YouTube hay TikTok, có lẽ bạn đã quen với những lời cảnh báo… tận thế. Gần đây, các video về “72 giờ” lại xuất hiện dày đặc. Nhưng lần này, những lời khuyên không chỉ đến từ các kênh chuyên gieo nỗi sợ. Chúng gắn với những thông báo và hướng dẫn có thật của chính phủ.

Tháng 10 năm nay, Anh chính thức khởi động chiến dịch Be Ready, yêu cầu các gia đình chuẩn bị để tự xoay xở ít nhất ba ngày nếu những dịch vụ bình thường bị gián đoạn. Chỉ hai ngày sau, Bộ trưởng Quốc phòng Wes Streeting cảnh báo Anh và các đồng minh NATO chỉ còn hơn 1,000 ngày để chuẩn bị khả năng chiến đấu và chiến thắng nếu phải đối đầu với một cuộc chiến.

Không chỉ Anh, nhiều chính phủ từ Bắc Mỹ đến châu Âu, từ Nhật Bản đến các nước Bắc Âu cũng đang nhấn mạnh việc chuẩn bị những thứ thiết yếu nhất.

Các thông điệp đó xuất hiện gần như cùng lúc, khiến người dân không khỏi tự hỏi: Chuyện gì đang diễn ra? Các chính phủ biết điều gì mà công chúng chưa được biết? Có phải những gì chúng ta đang chứng kiến chỉ một chiến dịch phòng ngừa thông thường, hay là sự chuẩn bị âm thầm cho một cuộc khủng hoảng có quy mô lớn hơn nhiều?

72 giờ: Ba ngày tự lo trước khi cứu viện đến

Điểm chung đáng chú ý nhất là thời gian: 72 giờ, tức ba ngày.

Tháng 3 năm 2025, Ủy ban châu Âu công bố chiến lược Preparedness Union, khuyến cáo xây dựng hướng dẫn để người dân có thể tự duy trì cuộc sống ít nhất 72 giờ khi xảy ra khủng hoảng. Chiến lược này không chỉ đề cập đến chiến tranh mà còn bao gồm thiên tai, biến đổi khí hậu, tấn công mạng, phá hoại, khủng hoảng thông tin và những nguy cơ có thể làm gián đoạn hoạt động xã hội.

Lý do khá thực tế: Khi biến cố lớn xảy ra, lực lượng cứu hộ và dịch vụ khẩn cấp có thể bị quá tải, trong khi việc tiếp cận mọi khu dân cư cần nhiều thời gian hơn bình thường. Nếu mỗi nhà tự lo được nhu cầu căn bản trong thời gian đầu, lực lượng cứu hộ có thể tập trung vào những người cần hỗ trợ khẩn cấp nhất.

Canada đã có chương trình Get Prepared của Bộ An toàn Công cộng từ lâu, khuyến khích các  gia đình chuẩn bị bộ dụng cụ “Emergency Toolkit” đủ dùng trong ít nhất 72 giờ. Chính phủ liên bang đề nghị dự trữ thực phẩm, nước uống, thuốc men, radio, đèn pin, pin, bộ sơ cứu (first aid kit), tiền mặt và giấy tờ cần thiết. Tỉnh bang Ontario cũng khuyến khích các gia đình sẵn sàng đối phó với ba ngày gián đoạn dịch vụ thiết yếu.

Ở Anh, chiến dịch Be Ready khuyên chuẩn bị ba lít nước uống mỗi người mỗi ngày. Với gia đình bốn người, lượng nước uống cho ba ngày là 36 lít, chưa tính nước dùng để nấu ăn và vệ sinh. Vì lượng dự trữ có thể chiếm nhiều chỗ, chính phủ Anh vì thế nhấn mạnh rằng người dân không cần chạy ra siêu thị mua tất cả mọi thứ cùng một lúc. Thay vào đó, họ có thể thêm dần vài món hàng trong mỗi lần đi chợ, đồng thời kiểm tra hạn sử dụng của các món đã có và thay thế những thứ đã dùng.

Đây là thông điệp giản dị: Không ai yêu cầu người dân biến nhà mình thành kho tiếp liệu quân sự. Chính phủ chỉ muốn mọi người có đủ những thứ căn bản để vượt qua vài ngày đầu tiên của một cuộc khủng hoảng.

Lời cảnh báo 1,000 ngày của Bộ trưởng Quốc phòng Anh

Chiến dịch Be Ready vừa được công bố thì bầu không khí trở nên căng thẳng hơn khi Bộ trưởng Quốc phòng Anh Wes Streeting cảnh báo rằng nước này chỉ còn hơn 1,000 ngày để chuẩn bị khả năng chiến đấu cùng các đồng minh.

Trong bài viết đăng trên The Telegraph, Streeting cho rằng các quốc gia đối địch có thể mở rộng năng lực quân sự và kinh tế đến mức đủ khả năng tấn công vào khoảng năm 2030.

Ông viết: “Điều mới thay đổi là năng lực của các đối thủ”, và “Đến năm 2030, sức mạnh quân sự và nền kinh tế thời chiến của họ có thể đặt họ vào vị thế tấn công.”

Streeting kết luận Anh và các đồng minh có hơn 1,000 ngày để hoàn thành nhiệm vụ chuẩn bị chiến đấu và giành chiến thắng nếu chiến tranh xảy ra.

Những lời cảnh báo này không có nghĩa chiến tranh chắc chắn sẽ bắt đầu vào năm 2030. Mốc thời gian được đưa ra là một khung hoạch định chiến lược, dựa trên đánh giá về sự phát triển năng lực quân sự của các quốc gia đối địch.

Tuy nhiên, đặt cạnh thông báo về dự trữ nước uống và thực phẩm, lời cảnh báo của Streeting khiến công chúng không khỏi liên tưởng đến một viễn cảnh đáng lo ngại hơn.

Những quốc gia nào đang khuyên dân chuẩn bị?

Các hướng dẫn dự trữ nhu yếu phẩm khẩn cấp hiện có tại hơn 30 quốc gia. Tuy nhiên, không phải tất cả các nước đều đưa ra thông báo cùng lúc, cũng không phải mọi khuyến cáo đều giống nhau.

Ở Bắc Mỹ, Mỹ và Canada đã duy trì các chương trình hướng dẫn chuẩn bị khẩn cấp từ lâu. Tại châu Âu, Pháp, Bỉ và Hoà Lan có những khuyến cáo tự túc trong ít nhất ba ngày, phù hợp với định hướng chung của EU.

Nhật Bản khuyến khích các gia đình chuẩn bị thực phẩm, nước uống và nhu yếu phẩm cho nhiều ngày, thậm chí một tuần, để ứng phó động đất, sóng thần, bão và những sự kiện có thể làm gián đoạn giao thông, điện nước. Kinh nghiệm cho thấy một trận động đất lớn có thể làm hư hại đường sá, khiến xe cứu trợ không đến ngay được, đồng thời gây gián đoạn nguồn điện, nước và hoạt động phân phối hàng hóa.

Các nước Bắc Âu đặc biệt chú trọng khả năng tự bảo vệ của người dân trong cả thiên tai lẫn khủng hoảng an ninh. Thụy Điển đã phân phát bản cập nhật cuốn hướng dẫn dân phòng In Case of Crisis or War (Trong trướng hợp khủng hoảng hay chiến tranh) đến từng nhà gia đình, giải thích cách ứng phó nếu dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn hoặc đất nước gặp khủng hoảng an ninh.

Tại Đức, cơ quan bảo vệ dân sự khuyên nên dự trữ thực phẩm và nước đủ dùng trong khoảng 10 ngày. hướng dẫn của Áo đề nghị lượng dự trữ lâu dài hơn –  khoảng 10 đến 14 ngày. Na Uy khuyên người dân chuẩn bị cho cả một tuần.

Những con số khác nhau phản ánh hoàn cảnh và cách hoạch định riêng của mỗi quốc gia. Điểm chung là các chính phủ ngày càng muốn người dân chuẩn bị cho khả năng những dịch vụ mà họ vẫn dựa vào mỗi ngày có thể ngừng hoạt động trong một thời gian.

Tại sao lại là lúc này? Sáu áp lực đang dồn quanh

Muốn hiểu vì sao thông điệp chuẩn bị khẩn cấp ngày càng được nhấn mạnh, cần nhìn xa hơn những chai nước và hộp thực phẩm.

Cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine tháng 2 năm 2022 đã làm lung lay giả định rằng chiến tranh quy mô lớn trên lục địa châu Âu chỉ còn là chuyện của lịch sử. Nó cũng cho thấy chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra trên chiến trường mà còn tác động đến hạ tầng dân sự, nguồn cung năng lượng, giao thông, thông tin liên lạc, sản xuất kỹ nghệ và hệ thống tài chính.

Chiến lược Preparedness Union của EU năm 2025 phản ánh sự thay đổi ấy. Ủy ban châu Âu đề cập đến căng thẳng địa chính trị, xung đột, nguy cơ mạng, thao túng thông tin, biến đổi khí hậu và thiên tai như những mối đe dọa cần được chuẩn bị đồng thời.

Muốn hiểu vì sao thông điệp chuẩn bị khẩn cấp ngày càng được nhấn mạnh, cần nhìn xa hơn những chai nước và hộp thực phẩm. Nó hướng đến sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp, lực lượng cứu hộ, cộng đồng và các tổ chức dân sự, đồng thời thúc đẩy khả năng hợp tác dân sự-quân sự và hệ thống cảnh báo sớm.

Thông điệp là khả năng chống chịu của một quốc gia không thể chỉ dựa vào quân đội hay các cơ quan ứng phó khẩn cấp. Nó còn phụ thuộc vào việc xã hội có thể duy trì hoạt động đến mức nào khi những hệ thống thiết yếu bị gián đoạn.

Áp lực thứ nhất: Những nguy cơ ngoài không gian

Vào ngày 26 tháng 10, Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ cho biết Nga đang phát triển một vệ tinh có khả năng mang vũ khí nguyên tử vào quỹ đạo, mặc dù cơ quan này nói rằng hệ thống chưa được khai triển.

Thông tin này đặt thêm một mối lo mới cho các quan ngại an ninh, bởi các hệ thống vệ tinh đóng vai trò quan trọng trong liên lạc, định vị, cảnh báo và nhiều hoạt động thiết yếu khác.

Áp lực thứ hai: Trung Quốc và khả năng huy động toàn xã hội

Luật động viên sửa đổi của Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1 tháng 10, cho phép nhà nước chuyển các nguồn lực dân sự như giao thông, năng lượng và viễn thông sang phục vụ quốc phòng nếu có tuyên bố động viên.

Điều đó không có nghĩa Trung Quốc đã tuyên bố động viên, nhưng phản ánh cách các quốc gia đang xem xét khả năng chuyển đổi nhanh những hệ thống dân sự thành nguồn lực phục vụ trong một tình huống an ninh nghiêm trọng.

Áp lực thứ ba: Tin tặc và trí tuệ nhân tạo

Đây có lẽ là một trong những mối đe dọa ít được công chúng đánh giá đầy đủ.

Ngân hàng, bệnh viện, giao thông, viễn thông, dịch vụ chính phủ và chuỗi cung ứng đều dựa vào nhu liệu và mạng lưới liên kết. Một cuộc tấn công mạng nghiêm trọng không cần phá hủy một tòa nhà để gây hậu quả lớn. Chỉ cần làm tê liệt hệ thống thanh toán, gián đoạn liên lạc hoặc khiến một cơ quan không thể truy cập dữ liệu quan trọng, vấn đề có thể lan sang những lãnh vực khác.

Richard Clarke, người đã dành 30 năm trong lãnh vực an ninh quốc gia Mỹ, hiện là là CEO của Good Harbor Security Risk Management cho rằng AI đã làm gia tăng nguy cơ tấn công vào các hệ thống. Ông cảnh báo rằng tin tặc có thể tận dụng những công cụ này để xâm nhập nhiều loại mạng và làm tê liệt hệ thống.

Trong một cuộc phỏng vấn, Clarke nhận định rằng các hệ thống cung ứng hiện đại rất mong manh, bởi chúng phụ thuộc vào Internet, kho bãi và vận tải theo mô hình giao hàng đúng lúc (just-in-time).

Ông nói: “Chúng ta có một hệ thống cung ứng rất mong manh, không chỉ ở Hoa Kỳ mà ở hầu hết các xã hội hiện đại. Hệ thống đó có thể sụp đổ.”

Chiến dịch của Anh được công bố cùng ngày hai lỗ hổng nghiêm trọng trong nhu liệu PHP bị tiết lộ, khiến 32 dịch vụ chính phủ ngừng hoạt động và bốn dịch vụ khác bị gián đoạn một phần.

Reuters đưa tin một tin tặc đã sử dụng các tác nhân AI để thử hơn 1,200 website và xâm nhập được hơn 100 trang. Theo ước tính trong Bài 1, chi phí mỗi lần xâm nhập chỉ khoảng 50 đô la.

Nếu chi phí tấn công giảm, số lượng và quy mô các cuộc tấn công có thể tăng lên.

Clarke nhấn mạnh rằng hiện không có mối đe dọa cụ thể nào khiến công chúng phải hoảng loạn, nhưng việc dự trữ một lượng nhu yếu phẩm hợp lý vẫn là điều khôn ngoan, các cuộc tấn công mạng có thể nhắm vào hệ thống cung cấp nước, thực phẩm và những kiến trúc hạ tầng thiết yếu khác.

(Cảnh báo của Clark đã được chứng minh. Hàng loạt các cửa hàng thực phẩm ở Âu châu đã bị phá hoại bằng cách nâng nhiệt độ của các tủ lạnh chứa thực phẩm) 

Áp lực thứ tư: Bất ổn xã hội và chi phí sinh hoạt

Các cuộc biểu tình về nhiên liệu và chi phí sinh hoạt đã lan từ Pháp sang Ý, Bỉ, Bồ Đào Nha và Albania.

Bất ổn xã hội không tự động dẫn đến khủng hoảng quốc gia, nhưng khi giá cả tăng, các hệ thống cung ứng chịu áp lực và niềm tin công chúng suy giảm, khả năng một sự việc nhỏ lan rộng thành vấn đề lớn hơn có thể tăng lên.

Áp lực thứ năm: Thời tiết khắc nghiệt

Cơ quan khí tượng Liên Hiệp Quốc đã về một đợt El Niño có thể thuộc nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950, với khả năng gây hạn hán ở một số khu vực và lũ lụt ở những nơi khác.

Biến đổi khí hậu và thời tiết khắc nghiệt đang được đưa vào các chiến lược chuẩn bị khẩn cấp bởi chúng có thể gây thiệt hại cho hạ tầng, làm gián đoạn giao thông và ảnh hưởng đến nguồn cung thực phẩm, nước và năng lượng.

Áp lực thứ sáu: Nguồn dự trữ lớn đang chịu sức ép

Đây là điểm kết nối các mối nguy khác nhau.

Đợt xả kỷ lục 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ khẩn cấp sau khi vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Tài liệu cũng nêu rằng đến cuối tháng 10, kho dự trữ dầu khẩn cấp của Mỹ đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1982.

Khi những kho dự trữ lớn chịu sức ép, khả năng ứng phó với các sự việc mới có thể trở nên phức tạp hơn.

Từ chiến tranh đến thời tiết, từ tấn công mạng đến bất ổn xã hội, những nguy cơ này không nhất thiết xảy ra cùng lúc, nhưng chúng có thể tác động lên những hệ thống chung: năng lượng, giao thông, thông tin liên lạc và chuỗi cung ứng.

Đó là lý do các chính phủ ngày càng nhấn mạnh khả năng tự chủ của các hộ gia đình trong những ngày đầu khủng hoảng.

Mạng xã hội: Từ đồ hộp đến hù dọa tận thế

Trong khi chính phủ đưa ra những lời khuyên tương đối giản dị, mạng xã hội nhanh chóng biến chúng thành chủ đề nóng.

Một số người xem các thông báo như bằng chứng cho thấy chính phủ đang âm thầm chuẩn bị cho thảm họa sắp xảy ra. Những người khác đặt câu hỏi liệu dân chúng có nên chuẩn bị cho chiến tranh nguyên tử, sự sụp đổ của nền văn minh hay một kịch bản tận thế nào đó.

Cũng có người dùng hài hước để đối phó với nỗi bất an, biến bộ dụng cụ khẩn cấp thành chủ đề phong cách sống, với những lời khuyên về cách sắp xếp vật dụng, lựa chọn thực phẩm và duy trì tiện nghi quen thuộc khi mọi thứ khác bị gián đoạn.

Theo các bản tin về chiến dịch của Anh, nhu cầu mua một số sản phẩm dự phòng đã tăng đáng kể sau thông báo. Chuỗi siêu thị Iceland cho biết doanh số thực phẩm đóng hộp tăng 40% trong cuối tuần phát động chiến dịch; nhà bán lẻ Maplin ghi nhận doanh số đèn pin tăng 284% và nhu cầu pin sạc dự phòng tăng 106%. Một doanh nghiệp chuyên bán đồ dùng sinh tồn (survival kit) báo cáo mức tăng doanh số lên đến 650%.

Tuy nhiên, cần thận trọng khi diễn giải các con số này. Chúng không chứng minh người dân tin rằng thảm họa sắp xảy ra. Có thể chỉ giản dị là một thông báo của chính phủ đã nhắc nhiều người nhớ đến những việc họ từng định làm từ lâu. Thời điểm chiến dịch cũng trùng với hai cơn bão Austen và Boelo, khiến việc phân biệt mức tăng mua sắm do lời khuyên của chính phủ hay do thời tiết trở nên khó khăn hơn.

Các chuyên viên nói gì về nỗi lo của công chúng?

Việc chính phủ công khai khuyên người dân chuẩn bị cho khủng hoảng có thể khiến một số người lo lắng hơn, nhất là khi thông điệp được đặt cạnh những cảnh báo về chiến tranh và tấn công mạng.

Trong các bài tường thuật về chiến dịch của Anh, chuyên viên tâm lý Dr. Sarita Robinson được dẫn lời cho rằng việc cung cấp thông tin rõ ràng có thể giúp người dân cảm thấy được chuẩn bị tốt hơn, thay vì khiến họ lo lắng hơn.

Lập luận này đáng chú ý: Giữ kín thông tin không phải lúc nào cũng làm công chúng yên tâm. Trong môi trường mà tin đồn lan truyền nhanh chóng, khoảng trống thông tin đôi khi lại tạo điều kiện cho suy đoán. Hướng dẫn rõ ràng có thể giúp người dân biết mình cần làm gì, thay vì chỉ cảm thấy bất lực trước những nguy cơ mơ hồ.

Tuy nhiên, cách truyền đạt vẫn có thể gây nhầm lẫn. Khi chiến dịch Be Ready vừa được công bố, lời cảnh báo của Bộ trưởng Streeting về khả năng chiến tranh xuất hiện gần như ngay sau đó, khiến công chúng phải tự tìm cách nối hai thông điệp lại với nhau: một bên nói về những sự kiện thường ngày, bên kia nói về nguy cơ xung đột quân sự.

BẠN CẦN CHUẨN BỊ NHỮNG GÌ?

Ba ngày không điện, không nước, không Internet: Bạn đã có gì trong nhà?

Các hướng dẫn khẩn cấp của nhiều chính phủ có thể khác nhau về thời gian dự trữ, nhưng phần lớn thống nhất ở những vật dụng căn bản:

Nước uống: Anh khuyên ba lít mỗi người mỗi ngày; Mỹ khuyên khoảng một gallon, tức gần bốn lít. Hãy tính lượng nước cần cho gia đình, cân nhắc cả nhu cầu nấu ăn và vệ sinh.

Thực phẩm không cần tủ lạnh: Chọn những món gia đình vẫn thường ăn, có thể bảo quản lâu và không cần nấu hoặc dễ chuẩn bị. Nên có đồ mở hộp (loại vặn bằng tay).

Đèn pin và pin dự phòng: Một cái đèn pin cùng một số pin dự trữ dành khi mất điện.

Radio chạy pin hoặc quay tay: Khi điện thoại và internet ngừng hoạt động, Khi điện thoại và Internet ngừng hoạt động, radio là một trong những cách giúp bạn tiếp nhận thông báo chính thức và thông tin về tình hình khẩn cấp.

Pin sạc dự phòng: Giữ pin sạc đầy để sử dụng khi cần.

Thuốc men: Chuẩn bị các thứ thuốc thiết yếu và danh sách viết tay các loại thuốc đang dùng. Người cần thuốc theo toa nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về cách bảo đảm nguồn thuốc khi có gián đoạn.

Tiền mặt: Máy cà thẻ và ATM máy quẹt thẻ và ATM đều phụ thuộc vào điện và hệ thống mạng.

Giấy tờ và số điện thoại: Giữ các giấy tờ quan trọng ở nơi an toàn; ghi số điện thoại người thân, dịch vụ khẩn cấp và cơ quan bảo vệ dân sự ra giấy.

Kế hoạch gia đình: bàn và thỏa thuận với cả nhà về cách liên lạc và điểm hẹn nếu các thành viên không ở cùng nhau khi xảy ra tai biến.

Một câu hỏi khó: Ai có đủ khả năng chuẩn bị?

Có một vấn đề thực tế mà những lời khuyên tích trữ nhu yếu phẩm không thể giải quyết dễ dàng: Không phải gia đình nào cũng có tiền hoặc chỗ trong nhà để dự trữ.

Với người sống trong căn nhà nhỏ, việc chứa hàng chục lít nước có thể là trở ngại. Với những gia đình đang chật vật trả tiền thuê nhà và mua thực phẩm, việc chi thêm tiền cho đồ dự phòng có thể là gánh nặng. Người phụ thuộc vào thuốc kê toa cũng không phải lúc nào có thể mua thêm chỉ vì chính phủ khuyến nghị.

Do đó, câu hỏi không chỉ là mỗi cá nhân nên chuẩn bị những gì, mà còn là trách nhiệm thuộc về ai.

Chính phủ Anh phần nào thừa nhận vấn đề này khi khuyến khích người dân ghi danh Priority Services Register, chương trình giúp các công ty cung cấp điện, nước nhận biết khách hàng cần hỗ trợ thêm trong trường hợp dịch vụ bị gián đoạn. Chiến dịch cũng nhấn mạnh vai trò của cộng đồng và hơn 500 tổ chức tham gia phổ biến thông tin.

Đây là điểm quan trọng. Một quốc gia không thể trở nên có khả năng chống chịu chỉ bằng cách yêu cầu mọi gia đình mua thêm đồ hộp. Họ còn phải bảo đảm dịch vụ khẩn cấp có đủ nguồn lực, kiến trúc hạ tầng trọng yếu được bảo vệ, chuỗi cung ứng hoạt động tốt và những người dễ bị tổn thương được trợ giúp.

Những thông báo này không có nghĩa thảm họa sắp xảy ra

Làn sóng hướng dẫn chuẩn bị khẩn cấp đã khiến một số người suy đoán rằng chính phủ có thể đang sở hữu thông tin tình báo về một cuộc khủng hoảng sắp xảy ra nhưng chưa công bố cho công chúng.

Tuy nhiên, những tài liệu hiện có không chứng minh được kết luận đó.

Chiến lược của EU được công bố từ năm 2025. Canada đã có hướng dẫn chuẩn bị khẩn cấp từ nhiều năm trước. Việc Nhật Bản khuyến khích dự trữ nhu yếu phẩm xuất phát từ kinh nghiệm lâu dài với động đất và các thiên tai khác. Hướng dẫn dân phòng của Thụy Điển cũng là một phần trong nỗ lực tăng cường khả năng chống chịu trước môi trường an ninh đang xấu đi.

Chiến dịch của Anh là bước cập nhật và mở rộng những hướng dẫn đã có, chứ không phải một chính sách hoàn toàn mới được phát minh trong một đêm.

Tài liệu nghiên cứu đã ghi nhận một xu hướng quốc tế rộng lớn, nhưng cần phân biệt xu hướng ấy với ý tưởng rằng hơn 30 quốc gia vừa đồng loạt phát đi cùng một cảnh báo. Các nước không cùng đưa ra lời khuyên vào một thời điểm, cũng không cùng đối mặt với một loại nguy cơ. Họ đang điều chỉnh các chính sách hiện có trước những hoàn cảnh khác nhau.

Lập kế hoạch khẩn cấp là để đối phó với sự bất định, chứ không phải để tiên đoán tương lai.

Điều gì thực sự đang thay đổi?

Có lẽ sự thay đổi quan trọng nhất không nằm ở những cái radio hay chai nước, mà ở nhận thức.

Trong nhiều thập niên, người dân tại các nước phát triển đã quen với giả định rằng những dịch vụ thiết yếu sẽ luôn sẵn sàng: điện sẽ có, nước sẽ chảy, siêu thị sẽ bổ sung hàng, ngân hàng sẽ xử trí thanh toán, mạng điện thoại sẽ kết nối và cơ quan cứu hộ sẽ đến khi cần.

Nhìn chung, những giả định ấy đã phục vụ xã hội khá tốt. Nhưng cuộc sống hiện đại cũng ngày càng phụ thuộc vào những hệ thống liên kết chặt chẽ, vận hành hiệu quả nhưng đôi khi dễ bị gián đoạn.

Một cuộc tấn công mạng có thể ảnh hưởng đến nhiều dịch vụ cùng lúc. Một thiên tai có thể làm đứt gãy giao thông và chuỗi cung ứng. Một cuộc chiến có thể tạo ra hậu quả kinh tế và an ninh vượt xa chiến trường.

Thách thức không nhất thiết là thảm họa ngày càng chắc chắn xảy ra, mà là hậu quả của sự gián đoạn có thể nghiêm trọng hơn khi quá nhiều hoạt động thường nhật phụ thuộc vào việc mọi hệ thống phải vận hành liên tục.

Sự chú ý quốc tế hiện nay có thể chỉ là lời nhắc rằng chuẩn bị khẩn cấp không phải hoạt động dành riêng cho những người thích sống ngoài lưới điện, cũng không phải thú vui của những người mê ngày tận thế. Nó là một phần của cuộc sống trong thế giới mà thiên tai, trục trặc gián đoạn công nghệ và căng thẳng địa chính trị có thể ảnh hưởng đến người dân thường.

Ba ngày nhu yếu phẩm không thể giải quyết một cuộc tấn công mạng. Một cái đèn pin không thể ngăn chặn chiến tranh. Một chai nước không thể ngăn lũ lụt.

Nhưng sự chuẩn bị có thể giúp người dân vượt qua những giờ đầu khó khăn của một tình trạng khẩn cấp, trong khi các cơ quan và lực lượng có trách nhiệm ứng phó đang thực hiện nhiệm vụ.

Và có lẽ đó mới là ý nghĩa thực sự của thông điệp đang được phát đi tại nhiều quốc gia: Không phải rằng thảm họa chắc chắn sẽ đến vào ngày mai, mà là thời đại của việc mặc nhiên tin rằng chẳng có gì bao giờ xảy ra có thể đang dần kết thúc.

Một số quốc gia đưa ra những hướng dẫn riêng. Ái nhĩ lan khuyên giữ giấy tờ quan trọng sẵn sàng mang theo. Mễ tây cơ đề nghị chuẩn bị ba lô khẩn cấp và danh sách số điện thoại trên giấy. Ba Lan hướng dẫn người dân về các cuộc tấn công từ trên không, điểm hẹn gia đình và nơi trú ẩn. Na Uy muốn người dân có thể nấu ăn và giữ ấm khi không có điện trong một tuần. Tân tây lan còn khuyên chuẩn bị hai xô có nắp để giải quyết nhu cầu vệ sinh nếu đường ống bị hư hại.

Đừng mua sắm trong hoảng loạn

Các chính phủ khuyến khích người dân bổ sung nhu yếu phẩm từ từ, mỗi lần đi chợ mua thêm một vài món, thay vì mua tất cả cùng lúc. Hãy chọn những thứ có thể dùng trong sinh hoạt bình thường và thay mới dần để tránh lãng phí.

Không cần biến nhà thành kho dự trữ hay mua trang thiết bị đắt tiền. Hãy bắt đầu bằng việc kiểm lại xem gia đình đã có gì, còn thiếu gì và có thể chuẩn bị thêm những gì trong khả năng của mình.

Chuẩn bị không phải là dự đoán thảm họa. Đó là cách giúp gia đình bớt bị động nếu những dịch vụ thiết yếu tạm thời ngừng hoạt động.

Đỗ Quân (tổng hợp)