SINH NHẬT…

Thường ai cũng nhớ ngày sinh nhật của mình, nhưng vào ngày ấy tùy người muốn tiệc tùng linh đình, bạn bè đông đúc cho vui. Tôi chỉ mơ một ngày sinh nhật không thấy bóng người để suy niệm về cái vũ trụ này khi chưa có ta và sau khi ta được sinh ra đời có gì khác? Ước mơ chưa được toại nguyện nhưng câu trả lời đã ngày càng khẳng định, sự có mặt của bạn chỉ tăng thêm phần chật chội và tốn kém cho hành tinh này. Thôi thì sinh vật nào cũng cần cái ăn và chỗ ở vì sự sinh tồn thuộc tự nhiên hay còn gọi là bản năng sinh tồn, đến những sinh vật trú ngụ đưới mặt đất cũng vội vã di dời, con biết thì trèo lên cây vì cơn mưa giông đang tới, ngập lụt chắc chắn xảy ra. Nếu cuộc sống chỉ dừng lại ở miếng ăn chỗ ở như vạn vật đã thấy phiền thì những giá trị khác chỉ có ở con người càng nhức đầu như danh tiếng, sự giàu có, quyền lực… những thứ vắt kiệt sức lực một sinh mệnh, và khắc nghiệt hơn ba thứ làm khổ người ta là tình cảm. Đâu ai đến nỗi tự huỷ cuộc đời mình vì không nổi tiếng, không giàu có hay không quyền lực, nhưng người thất tình là nguyên nhân tự tử đã xảy ra; người hiểu một ngày như mọi ngày nên chán sống… Tiếp tục đà lý luận này thì tình cảm và sự nhàm chán quan trọng hơn sự nổi tiếng, giàu có và quyền lực trong cõi người.
Ngoài những cơ bản về tâm sinh lý con người, tôi tin bộ não con người có một bộ nhớ tinh vi hơn máy điện toán nhưng người sở hữu bộ não, bộ nhớ không có chìa khoá hay mật mã để mở ra kho tàng chứa mọi sự việc từ khi ta có trí nhớ. Tôi từng trải qua một lần chính mắt thấy máy đo nhịp tim mình vang lên tiếng kêu “tít…” thật dài. Trên màn hình máy đo nhịp tim không còn đồ thị nhịp tim mà tiếng kêu vĩnh biệt cuộc đời được biểu thị bằng một vạch ngang chạy từ trái qua phải màn hình rồi vụt tắt. Có lẽ ai cũng kịp thời gian để biết tim mình đã ngừng đập… nhưng chưa chết đâu. Tôi thấy những cây quạt trần ở cấp cứu không quay nhanh hơn nhưng chúng rời xa tôi tăng tốc ngày càng nhanh, tôi rơi vào một khoảng không đen tối từ chậm tới gia tốc tăng dần đều, tôi vẫn nghe tiếng bác sĩ, y tá đang làm hô hấp nhân tạo cho tôi, nhưng tôi không còn cảm thấy đau thắt lồng ngực từng cơn, từng cơn như trước khi hôn mê, cảm giác rất dễ chịu và bình an đi vào cõi chết. Cả cuộc đời như phim tài liệu chiếu lại trong tích tắc thời gian, tôi nhận ra những gương mặt bạn học lớp một, tôi gọi đúng tên nó. Và gương mặt người hàng xóm khi tôi còn là đứa bé rong chơi. Bốn mươi năm thời gian đã trôi qua, đứa bé làm sao nhớ tên, gương mặt bạn học hồi lớp một, bà cụ hàng xóm hay cho tôi trái cây để đừng leo trèo nhỡ té ngã nhé cháu…
Vì thế tôi tin bộ nhớ trong bộ não lưu giữ tất cả nhưng chúng ta không có mật mã để vào xem lại hồi mới sinh, hồi một tuổi, hồi đi học lớp dự thính trước khi vào lớp một chúng ta đã quen biết ai? Nhưng bộ nhớ trong bộ não dường như chia làm hai phần, phần lưu giữ vô thức là những trải nghiệm vừa nói qua; còn phần lưu giữ ý thức thì chúng ta nhớ được, những hạnh phúc đã qua không còn thấy vui vẻ nữa nhưng những đau buồn như vết thương tái phát tạo nên cảm giác đau nhức khi nhớ đến. Sinh nhật bạn tôi tròn hai mươi tuổi là hôm quan tài của nó được đưa về tới nhà. Đêm hôm khuya khoắt, mấy thằng bạn học, bạn trong xóm ngồi canh quan tài cho mẹ với em gái nó đi ngả lưng một chút đến sáng đưa nó đi chôn. Chúng tôi đều suy nghĩ như nhau là mùi hôi trong quan tài thoát ra không phải mùi xác thối mà là mùi cá thối. Bọn trẻ suy nghĩ không đủ sâu nên chúng tôi cạy nắp quan tài để chứng minh là chúng tôi đúng. Trong quan tài chẳng có xác mà chỉ toàn đất đá với một vài con cá thối. Bạn bè chia hai phe, một nhóm muốn công bố sự thật cho toàn dân biết bộ đội Việt nam chết bên Miên năm 1979 chỉ được đưa về cho gia đình đất đá với cá thối. Một bên sợ vạ lây. Cuối cùng của sự buồn bực tập thể được anh Lực là lính cũ nhà bên, hành nghề đạp xích lô nuôi vợ con, anh bưng qua bình rượu thuốc ngâm chưa tới ngày nhưng cho chúng tôi uống để nuốt vào trong những bất bình buồn bực tuổi trẻ, “tụi em phải nhớ lời anh nói. Bây giờ, đứa nào chịu không nổi tức giận vì bị lường gạt mà nói ra thì đứa đó đi tù để bịt miệng cách đối phó chó đẻ này. Chúng ta phải tính chuyện trước mắt là cha thằng tử trận còn bị lường gạt gia đình đã vượt biên, nhà chỉ còn mẹ với em gái nó. Chúng ta nói ra điều này chỉ làm cho mẹ nó với em gái nó đau lòng thêm chứ ích gì? Không chừng họ cũng bị trù giập vì nói ra sự thật.”
Mấy chục năm trôi qua tôi vẫn giữ lấy sự bình tĩnh, sự nhịn nhục của người lính cũ làm kinh nghiệm sống, nhưng cũng không quên tôi đã nghĩ gì trong đêm đó tới sáng đưa thằng bạn ra đồng, làm sao quên những giọt nước mắt của mẹ nó, em gái nó khóc đất đá và cá thối. Tôi đã nghĩ cả đêm: Cuộc đời nó kết thúc ở sinh nhật hai mươi tuổi, trong hiện tại thì nó kém may mắn hơn bạn bè đưa tiễn nó, nhưng theo thời gian sống dưới chế độ này thì không chừng nó là người may mắn hơn bạn bè còn sống bởi mới hoà bình thôi mà trò vô nhân đạo đến tận cùng như thế này họ đã làm. Nó chết hôm nay là không phải sống thêm vài chục năm không tưởng tượng nổi bao nhiêu trò súc vật khác diễn ra với bạn bè nó?
Suy nghĩ ấy được lưu giữ trong kho tàng tiềm thức nên tùy tiện lấy ra được mỗi khi chán đời, rất ngẫu nhiên ngoài sự chán đời như đọc tin tức, “vấn nạn tự tử của giới trẻ bên Nhật cao nhất thế giới, chính phủ Nhật vẫn chưa tìm ra biện pháp ngăn chận…” Nghĩ đến người Nhật trẻ tới lúc họ già, ngày nào cũng vùi đầu vô công việc thì chết trẻ coi bộ khoẻ hơn đầy đọa mình thêm vài chục năm sống kiếp người máy.
Suy nghĩ ấy trở lại trong tôi mãnh liệt hơn vào năm 2008. Dallas tổ chức Đại hội Cựu tù nhân Chính trị, rất nhiều cựu từ nhân chính trị Việt nam trên toàn thế giới quy tụ về Dallas, trong hàng ngàn người đang tay bắt mặt mừng chiến hữu gặp lại nhau bên bờ hồ White Rock, lẻ loi ông lính già tôi quen ngồi trầm lặng một mình nhìn nước chảy hoa trôi… Tôi đến bên ông cũng hay, vỗ vai ông đưa ông về thực tại.
“Buồn quá vậy sư phụ…”
“Ờ em, anh thấy chiến hữu gặp lại ôm nhau cười mà nước mắt rưng rưng vì không ngờ có ngày gặp lại. Anh xúc động quá khi nhớ tới những chiến hữu của anh đã nằm lại quê hương. Thằng bạn lính thân nhất của anh sắp cưới vợ, nhưng nó không bao giờ được lên xe hoa vì tử trận ở An Lộc. Hồi đó anh tiếc thương cho nó vô cùng, một ý nghĩ khác trong đầu anh lúc trực thăng tải thương hốt nó đi là mình may mắn hơn nó. Nhưng mấy chục năm sau, anh cảm thấy nó may mắn hơn anh…”
Tôi cũng biết an ủi người khác nên ngồi xuống trò chuyện với anh, không ngờ thành bạn vong niên đến lúc anh qua đời. Những lúc không thông lời kinh, câu kệ, tôi muốn gọi anh, gặp anh để nghe anh giảng giải vì anh uyên thâm Phật pháp như một vị sư, nhưng tôi chỉ biết viết bài “gọi vào hư không” vì số điện thoại tên anh trong điện thoại của tôi đã có chủ mới là một cô gái trẻ người Mễ, rất tử tế.
Ngày tháng qua đi để lần lượt những ngày sinh nhật lại về, nhớ người bạn sinh nhật hai mươi tuổi đã về nhà là mớ đất đá với mấy con cá thối, nhớ anh bạn cựu tù với suy nghĩ lạ của anh, nhớ tôi đã trở về từ cõi chết sau một lần tim ngừng đập thì những lần sinh nhật lại tiếp tục về, mỗi năm thêm lê thê với sự hiện diện của bạn chỉ tăng thêm phần chật chội và tốn lém cho cõi trọc. Bằng chứng là sinh nhật năm nay, mở mắt ra với lời chúc mừng sinh nhật như mọi năm của bà xã, những lời trách kèm theo đã hết hạn nên thay bằng hai chữ “bình an”. Vào hãng với lời chúc sinh nhật của người bạn thân là cái remote xe, “quà của anh ngoài xe em đó, em không muốn xách vô hãng…” Chiều về với cái lẩu Tứ Xuyên của cô cháu gái đãi chú sinh nhật, cay cú nhưng hấp dẫn như cuộc đời này. Đến sắp đi ngủ lại được con cá to của bạn đi câu về ghé cho… Tôi chẳng thiếu gì ngoài người chia sẻ với tôi về điều tôi mang trong tâm khảm từ hôm thằng bạn sinh nhật hai mươi tuổi đã về nhà bằng bộ mặt thật của chế độ. Tối đọc tình cờ được bài dịch của người bạn bên Pháp, ký ức chiến tranh lại tràn về…
NGÀY SINH NHẬT
Nguyên tác của Анна Гин (Anna Gin) (Ukraine)
Từ Vũ (phóng dịch)

Chủ nhật, mẹ đến nhà con trai. Cho bữa tiệc sinh nhật. Tại nghĩa trang. Trên đường đi tới danh vọng.
Đáng lẽ thì Artemchik đã được 26 tuổi nhưng giờ thì anh mãi mãi ở tuổi 24. Mẹ mang đến cho anh thuốc lá và những chiếc bánh quy mà anh vẫn yêu thích, mẹ lại còn đem thêm đèn cầy và hoa. Mẹ cứ ngồi như thế. Hút thuốc và giữ sự im lặng.
Thành thật mà nói, không thể nào chịu nổi được. Đại lộ Danh Vọng tại nghĩa trang thứ 18 của Kharkiv này đã trở thành biển cả, đã trở thành đại dương.
Dường như, nơi đây, không có đoạn kết cho những lá cờ vàng và xanh (cờ nước Ukraine) đang tung bay.
Con đường nhỏ mà người ta có thể nhìn thấy được từ trên đường cao tốc và người ta cũng có thể cảm nhận được sự bất tận của nó mà không cần quay lại. Nhưng khi người ta bước vào bên trong thì lại khác.
Họ ở đây rồi – những người anh hùng thực sự. Với tên họ, tuổi tác, hình ảnh.
Đây là anh Andrew đang mỉm cười, anh ta đang ôm một chú chó con trong tay. Bức ảnh được chụp ở đâu đó trong một cửa hàng ngoài thành phố. Có lẽ đây là bức ảnh cuối cùng của anh chàng trên cõi sống. Chữ viết trên thánh giá “cảm ơn vì đã sống”.
Cảm ơn Andrew !.
Đây là Sergiy. Với giòng chữ khắc “Với Ukraine trong trái tim” và dãy số: 2002-2022. Một cậu bé. Mới hôm qua còn ngồi ở phòng họp của một nhà trường. Có lẽ là trước một cuộc bàn luận toàn diện với phụ huynh về nơi cậu ấy nên sẽ tiếp tục con đường học vấn – học kinh tế hay học về điện toán…
Cảm ơn Sergiy!
Rồi còn những Denis, Igor, Antonina, Sashko, Stepan, Valery… Cảm ơn. Cảm ơn tất cả.
Tôi bước dọc theo những chiếc bệ đen và đọc những dòng chữ cảm động được khắc trên đá: “Anh sẽ đi tìm em trong ngàn thế giới cho đến khi …”.
Làm thế nào để người ta có thể chịu đựng được với những điều này?
Trên một trong những tượng đài có ghi dòng chữ “Anh yêu, em sẽ sinh ra một đứa con trai!”.
Thậm chí tôi gần như bất động xung quanh cái màu trắng này. Màu trắng níu bắt lấy tôi.
Chúa ơi! Tại vì sao ???
Có ai trên thế giới có được câu trả lời không? Tại sao người cha 30 tuổi này không bao giờ được gặp con mình?.
Thật vậy, anh ấy đã chết trên mảnh đất của anh để bảo vệ người vợ đang mang thai trước xe tăng, máy bay không người lái, tên lửa, những kẻ hiếp dâm, cướp bóc, sát nhân của bầy quân xâm lược Nga.
Nhưng tại sao họ lại cướp, lại giết chúng tôi?. Bởi vì một sự “ghê tởm” nào đó, chỉ vì thù ghét người Ukraine mà người Ukraine chúng tôi có làm gì họ đâu . Và đó là tất cả.
Không còn lý do gì nữa. Không thể tồn tại được nữa !. Hitler ghét người Do Thái và đốt họ trong phòng hơi ngạt. Putin thù ghét người Ukraine và tiêu diệt họ bằng vũ khí. Tiêu diệt tất cả từ lính tráng cho tới dân sự.
Điều này đơn giản là không thể chấp nhận được trong cái thế kỷ thứ 21 này.
Thế giới cần phải thức tỉnh dạy. Mọi người nên tưởng tượng rằng mình đang đứng trong một nghĩa trang rộng lớn và hỏi vũ trụ: Làm thế nào? Như thế được sao ? Có thể tiếp tục như vậy hay không?
Chúc sinh nhật Artem. Xin chào anh, một người Anh hùng trong ký ức vĩnh cửu. Xin chào các anh.
ANNA GIN

Đọc xong hết chữ để viết…
Phan