“Vaping”  và những lá phổi bị đầu độc

Những sản phẩm được tạo ra nhằm mục đích giúp cai nghiện cho người lớn và cản trở không cho những người trẻ sa vào nghiện ngập và bị tổn hại sức khỏe đã phản tác dụng. Chúng gây nghiện cho các thanh thiếu niên và tàn phá sức khỏe của các em.
Ông Daniel Mitchell đã đi đến mức phải sắp xếp các chi tiết cho đám tang của Alexander, cậu con trai 20 tuổi của ông.
Chàng trẻ này bị chứng lipiod pneumonia – sưng phổi do chất béo hoặc dầu trong phổi. Tình trạng này nhanh chóng leo thang thành hội chứng suy hô hấp cấp tính, nặng đến mức các bác sĩ đã phải dùng đến máy trợ sinh. Các chuyên viên y tế nghi ngờ rằng thói quen “vaping” hằng ngày của Mitchell có thể là thủ phạm.
Anh Alexandre nói mọi chuyện nhanh chóng diễn ra ngay một ngày sau khi anh mua và dùng “a new bottle of juice”. Từ “bottle of juice” ở đây không phải là “một chai nước trái cây” mà là một chai nhỏ đựng thứ hóa chất có hương vị để hút.
May mắn cho anh, các y sĩ ở bệnh viện Đại học Utah đã cứu được Alexander kịp thời. Anh được cho xuất viện đầu tháng 8 vừa qua, nhưng, anh nói, “hiện tại dung tích phổi của tôi đã bị giảm mất một phần tư.”
Chance Ammirata năm nay 18 tuổi, tuổi đẹp nhất, và cũng là độ tuổi sung sức nhất của thanh thiếu niên, Cậu sống ở Florida, một trong những khu vực có khí hậu tuyệt diệu nhất ở Hoa Kỳ. Hôm Thứ Hai trước đó, cậu thấy khó ngủ vì đau trong ngực trái, có lẽ mình bị rách một cơ bắp ở ngưc.
Ngày hôm sau, khi phá lên cười trong lúc chơi bowling với một người bạn, cậu thấy như ngực của mình xẹp xuống, “như thể tôi bị heart attack””.
Cậu được đưa vào khám sau 5 giờ chờ đợi trong phòng cấp cứu, để rồi thấy cả một nhóm y sĩ giải phẫu xúm lại quanh mình.
Họ nói với Chance rằng lá phổi trái của cậu đã bị xẹp. Chance được đưa vào phòng giải phẫu để được đặt một cái ống vào phổi để giữ cho phổi được căng.
Chance rất bất ngờ khi biết việc gì đã xảy đến cho mình. Trước giờ, đã không có bất cứ một triệu chứng nào như ho hoặc thở khò khè. Chẩn đoán của các bác sĩ là “hoàn toàn đột ngột”.
Anh nói thêm: “Khi họ thực hiện ca phẫu thuật lớn thực sự để phục hồi phổi của tôi, vị bác sĩ phẫu thuật nói, ‘cái thứ mà anh đang hút đã để lại những chấm đen này trên phổi’.”
Maddie Nelson bắt đầu cảm thấy buồn nôn vào đầu năm nay, và rồi đến tháng trước, cô bắt đầu trải qua những cơn đau lưng dữ dội.
Cô gái 18 tuổi, người tiểu bang Utah, được đưa vào bệnh viện cấp cứu, tại đó, tình trạng của cô mỗi lúc một xấu thêm. Hình chụp quang tuyến X cho thấy hai là phổi của cô bị tổn hại nặng.
Các bác sĩ ở đây phát giác cô bị chứng “acute eosinophilic pneumonia”- viêm phổi bạch cầu có tính axít cấp tính – một căn bệnh hiếm gặp do sự tích tụ của các tế bào bạch cầu trong phổi để chống viêm.
Người ta đặt máy thở cho cô vì Maddie không thể tự thở được. Rồi gia đình cô đồng ý với các bác sĩ, đưa cô vào tình trạng hôn mê – induced coma, trong vòng ba ngày.
Ở Aledo, Texas, cũng trong tháng 8 vừa qua, anh Tryston Zohfeld, 17 tuổi đã phải dùng đếm máy trợ sinh trong 10 ngày sau khi phổi của anh bị suy.
Anh Alexander Mitchell, anh Chance Ammirata, cô Maddie Nelson và anh Tryston Zohfeld chia sẻ cùng một thói quen: vaping, hút loại thuốc điện tử không khói.
Chance nói gần một năm trời nay, anh xài Juul, hai ngày một ống.
Anh nói, “bác sĩ phẫu thuật bảo tôi ‘cái thứ mà anh đang hút đã để lại những chấm đen này trên phổi’.” Tôi chưa hề hút thuốc lá. Tôi chỉ dùng Juul.”
Cô Maddie Nelson cho hay từ cách đây 3 năm, cô bắt đầu hút chất lỏng vaping loại không có nicotine và chuyển dần sang loại có nicotine.
Tất cả các thanh, thiếu niên trên đây đều là những người may mắn. Hồi đầu tháng, một bệnh nhân ở Illinois đã mạng vong vì một chứng bệnh phổi. Các viên chức y tế coi đây là ca tử vong đầu tiên liên quan đến vaping ở Hoa Kỳ.

E-cigarette và Vape
Từ ngày phát giác thuốc hút – cigarette, là thủ phạm của những bệnh phổi và nhiều thứ bệnh khác, kể cả ung thư, người ta bắt đầu tìm cách để giúp những người nghiện thuốc lá cai hút.
Vì hút thuốc lá hấp dẫn thanh thiếu niên, và người hút thuốc sớm khi còn trẻ dễ trở nên nghiện, người ta đặc biệt chú trọng đến việc ngăn ngừa không để người trẻ tiếp cận thuốc lá.
Đầu tiên là những lời khuyên, dọa nát bằng những hình ảnh ghê rợn trên bao thuốc. Rồi đến luật lệ: phạt nặng bán thuốc lá cho thiếu niên, nâng tuổi được mua thuốc hút cao hơn cả tuổi được mua rượu, lệnh cấm trưng bày thuốc lá ở các quầy hàng.
Bên cạnh đó là các phương tiện giúp bỏ thuốc: kẹo cao su có nicotine, băng dán trên da có nicotine.
Cuối cùng là thuốc lá điện tử, thuốc không khói e-cigarette, và thuốc lá điện từ không nicotine, thuốc lá điện tử chứa các chất mùi.
E-cig: Sản phẩm e-cigarette ra đời: chúng là những “điếu thuốc” giả. Thoạt đầu, chúng được làm giống y điếu thuốc.
Thuốc điếu điện tử không chứa lá thuốc và không đốt cái gì cả. Thay vào đó, các sản phẩm thuốc điếu điện tử chứa một chất lỏng, thường có nicotine, nhưng có khi không có. Đầu “điếu” thuốc cũng rực đỏ lên khi rít, nhưng không khói. Một bộ phận nhỏ bên trong “điếu thuốc” làm nóng chất lỏng này đến mức nó trở thành hơi đề người ta hút vào qua một cái cán. Không lửa, không có cháy, nên không có khói.
E cigarette đưa nicotine vào phổi mà không làm phiền người kế bên vì không tạo ra các nạn nhân bị hút thuốc thụ động.
Cũng giống như thuốc hút, giới thương mại thấy tiền là tìm cách dụ dỗ, và tìm mọi cách để người sử dụng… ghiền cái sản phẩm của mình.
Bộ phận chính của một sản phẩm làm bốc hơi chất lỏng, atomizer (được gọi là buồng đốt), có phần chính là một cuộn dây để làm nóng chất lỏng, một hộp chứa chất lỏng (cartridge) và một cái bấc để dẫn chất lỏng đến cuộn dây. Cũng phải có một hệ thống dẫn hơi đưa không khí vào buồng đốt, đi qua cuộn dây lên đến ống hút. Cuối cùng là ống hút – cái cán đưa vào miệng.
Một điếu thuốc điện tử cần phải có một cục pin để chạy cái atomizer.
Pin cho thuốc điếu điện tử là loại xạc lại được. Một số có pin tháo rời và thay thế được.
Theo các nhà sản xuất e-cig, trong chất lỏng này thành phần chiếm tỷ lệ lớn nhất là propylene glycol và glycerin thực vật. Họ bảo rằng đây là những chất được FDA chấp thuận cho dùng trong dược phẩm và thực phẩm. Những người đến các sân khấu, sàn nhảy đều quen thuộc với những làn sương khói được máy tạo sương (fog machine) phun ra ở đó, nhưng ít người biết rằng rằng hầu hết các máy tạo sương khói đó sử dụng propylene glycol.
Ngoài chất nicotine ở tiêu chuẩn dược phẩm, thuốc điếu điện tử còn có thể được nhà sản xuất tẩm vào những mùi / hương vị (flavor) khác (như kiểu thuốc ống vố hồi trước).
Vaporizer: Vaporizer là sản phẩm đời thứ hai của thuốc lá điện tử. Đây là một dụng cụ dùng để làm cho một chất lỏng biến thành hơi, như hơi nước. Tiếng Việt chưa có từ để dịch chữ này, ở Việt Nam nay cũng gọi là Vape. Hành động hút thứ thuốc điện tử này là “vaping.”
Vaporizer là một dụng cụ gồm nhiều bộ phận nhỏ ghép lại với nhau, gồm có (1) pin (battery), nguồn năng lượng chính (thường là pin sạc, được sạc qua cổng USB) (2) một cái ống điều chỉnh, (2) một hộp chứa (cartridge/tank) để chứa chất lỏng điện tử (e-liquid / e-juice) (3) bộ phận atomizer có nhiệm vụ nung nóng chất lỏng thành hơi như hơi nước (5) bộ phận cartomizer, nối giữa atomizer và cartridge. (6) E-liquid (thuốc dạng lỏng): là thành phần tạo vị để hút. Đây là dạng chất lỏng tạo nên từ nước và các thành phần khác, có thể có nicotine. Chất lỏng này có thể không hương vị hoặc có các hương vị khác nhau, hiện giờ đã có hàng trăm vị e-liquid cho bạn lựa chọn. E-liquid bao gồm các thành phần như: vegetable glycerin (VG), Propylene Glycol(PG), nicotine và hương liệu. Gần đây, chất lỏng này còn có thể là THC, cần sa.
Người sử dụng vaporizer sẽ hút vào miệng hơi của dụng cụ này. Động từ chỉ hành động hút cái vaporizer là vape, và danh từ là vaping.
Tuy giới bảo vệ sức khỏe và sức khỏe cộng đồng đã nhanh chóng cảnh cáo về các “hại điểm”có thể có của e-cig và vape, thứ đồ chơi được quảng cáo là vô hại này lập tức trở thành một mốt thời thượng trong những người trẻ.
Như Chance, Maddie và Alexander, và có thể cả con em bạn đọc.
Ở Hoa Kỳ, luật cấm không được bán các máy vaping cho người dưới 21 tuổi. Ở Canada, tuổi được phép mua máy vape và các chai hương liệu là 18 hoặc 19 tùy thuộc vào tỉnh bang.
Kỹ nghệ cung cấp máy vape và chai hương liệu này là một ngành kinh doanh sản xuất khổng lồ, đang trên đà phát triển nhanh. Công ty lớn nhất trong ngành kỹ nghệ đó là JUUL, vào Tháng 12 năm 2018 được ước tính có giá trị 38 tỷ Mỹ kim và chiếm hơn 70% thị trường e-cig.

Sưng phổi do hóa chất
Hôm 30 tháng 8, trong một thông cáo chung, hai cơ quan CDC (Centre for Disease Control and Prevention) và FDA (US Food and Drug Administration) cho hay họ đang điều tra 215 trường hợp bệnh phổi nặng có liên quan đến vaping ở 25 tiểu bang. Theo các giới chức CDC và FDA, con số này, cách đó một tuần chỉ mới là 193, sẽ còn tăng hơn nữa.
Các triệu chứng bao gồm ho, khó thở, mệt mỏi, nôn mửa và tiêu chảy.
Bác sĩ Ngozi Ezike, Giám đốc Bộ Y tế Công cộng tiểu bang Illinois (IDPH), nơi có ca tử vong đầu tiên vì vaping, tuyên bố “Mức độ nghiêm trọng của bệnh tật mà mọi người đang trải qua là đáng báo động và chúng ta phải thông báo rằng sử dụng thuốc lá điện tử và vaping có thể nguy hiểm.”
Mặc dầu rất thận trọng trong việc lên án vaping, các y sẽ xác định những trường hợp mà họ đang theo dõi là sưng phổi do hóa chất – chemical pneumonia. CDC nói một số chất liệu trong khí hơi – bốc hơi khi dầu trong các chai hương liệu vape được làm nóng lên, mà người ta hít vào phổi có thề tạo ra tổn hại lâu dài cho hai lá phổi.
Điều đáng sợ là họ chưa xác định được chất gì, và trong các dầu vape cũng có những chất không cần được kê khai trên nhãn như những bắt buộc với thực phẩm hay dược phẩm.
Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ cho hay các dầu vape có thể chứa các hóa chất như acrolein, “có thể tạo ra các tổn thương phổi không thể hồi phục được”. Nhưng vì các thiết bị đo không được FDA quản lý, các hóa chất trong đó có thể không nhất thiết phải được kê ra trên nhãn và bao bì của chúng.
Bác sĩ chuyên môn về phổi tại Bệnh viện Cleveland, ông Humberto Choi, nói: “Đôi khi khó có thể nói chính xác nguyên nhân gây ra [viêm phổi do hóa chất]. Các chất có thể thay đổi từ sản phẩm này sang sản phẩm khác”,
Hóa chất có hại thậm chí còn khó xác định hơn khi vaping đóng vai trò trong viêm phổi hóa học.
Bác sĩ Melodi Pirzada, trưởng khoa phổi nhi đồng tại Bệnh viện Winthrop NYU thú nhận rằng trong những trường hợp đang gặp ở Hoa Kỳ “chúng ta không biết chính xác chất độc nào gây ra (các chứng này).”

“Sản phẩm của chúng tôi không phải là dành cho quý vị!”
Trong khi các giới chức y tế cộng đồng hoảng hốt, các y sĩ chuyên môn thận trọng, cách đây ít ngày, vị giám đốc điều hành của nhà sản xuất thuốc lá điện tử và máy vape lớn nhất đã lên tiếng.
Trong một cuộc phỏng vấn với thông tấn CBS của Hoa Kỳ, ông Kevin Burns, CEO của Juul, nói công ty coi sản phẩm chính của mình là một “giải pháp thay thế an toàn hơn” cho thuốc hút, nhưng không phải là thứ mà thành phần đại chúng không ghiền thuốc hút thử chơi.
Khi được hỏi ông muốn nói gì cho những người trước đây không dùng nicotine (tức là hút thuốc), nhưng gần đây đã bắt đầu chơi vape vì Juul, ông Burns trả lời thẳng thừng.
“Đừng vape. Đừng dùng Juul. Đừng bắt đầu sử dụng nicotine nếu bạn không có mối quan hệ từ trước với nicotine. Đừng sử dụng sản phẩm này. Bạn không phải là khách hàng mục tiêu của chúng tôi.”
Nếu chưa hiểu những gì ông Burns nói, hãy nghe tiếp những gì ông ta nói khi hướng về các phụ huynh đang buộc tội công ty của ông: “Tôi rất tiếc là con cái của họ đang sử dụng sản phẩm (của Juul). Chúng tôi chưa từng có ý định cho sản phẩm của mình được họ sử dụng. Và tôi có sự đồng cảm với họ (các phụ huynh) về những gì họ đang trải qua.”

Đỗ Quân (tổng hợp)

Tin tức khác...