Tờ bạc $100

Cô Rayza Sison kể chuyện cô đi chợ trời tại New York vào tháng 2 vừa rồi cầm theo năm tờ $100. Cô đi từ hết gian hàng này qua gian hàng khác, mua hàng và trả tiền nhưng đều bị từ chối với lý do người ta không có tiền để thối lại hoặc chỉ nhận trả tiền qua các ứng dụng Venmo hay Zelle.

Nhưng cô Sison nhất định là phải xài cho bằng được tờ $100 đó. Cô thử lấy ra trả tại mấy cửa tiệm cà phê và sau đó là tại một gian hàng bán trái cây. Nhưng rồi cô lại tiếp tục bị từ chối, và những tờ $100 đó đến cuối ngày vẫn nằm trong chiếc ví của cô.

Cô Sison nói rằng cô luôn nghĩ rằng tiền mặt sẽ dễ tiêu xài hơn, đặc biệt là ở chợ trời. Điều đó có thể đúng, nhưng là với loại tiền nhỏ hơn chứ tờ $100 thì rõ ràng là khó khăn.

Tờ $100 cho tới nay và có lẽ trong tương lai là loại tiền lưu hành nhiều nhất ở Mỹ, bỏ xa thậm chí luôn cả tờ $1. Theo số liệu mới nhất của Ngân hàng Dự trữ Liên bang, số lượng lưu hành tờ bạc in hình quốc phụ Benjamin Franklin đã tăng hơn gấp đôi từ năm 2012 đến năm 2022, tăng nhanh hơn bất kỳ tờ bạc nào khác.

Mặc dù phổ biến như vậy, tờ $100 được người ta cất giữ nhiều hơn là để tiêu xài. Thậm chí ngay cả khi nhân viên thu ngân tại các cửa hàng chấp nhận tờ bạc này, họ vẫn cứ để khách hàng phải chờ đợi trong khi họ cẩn thận xem xét coi tờ bạc là giả hay thật. Và đôi khi, sau khi đã xác minh là tiền thật, họ cũng tỏ thái độ không vui lắm khi phải thối tiền lại cho khách hàng. Một số kinh tế gia thì lên tiếng kêu gọi giảm bớt việc in và ấn hành tờ bạc này do lo ngại kẻ xấu sử dụng trong những hoạt động bất hợp pháp; ví dụ như buôn bán thuốc cấm, vì tờ bạc này có giá trị lớn nên mang theo trong người rất gọn.

Cô Sage Handley, làm việc trong ngành tiếp thị tại thành phố College Station, Texas, cho biết mới đây cô bất ngờ tìm thấy tờ bạc $100 nằm gọn bên trong chiếc túi đựng đồ trang điểm của cô. Cô kể câu chuyện này trên trang Tik Tok và nói rằng cảm thấy xấu hổ khi mang ra xài. Câu chuyện của cô Handley là một trong nhiều câu chuyện đăng trên mạng xã hội có nội dung chế diễu về sự lúng túng khi đưa tờ $100 ra trả cho những món hàng nhỏ và rẻ tiền. Cô Handley cho biết nhìn vào mắt người nhân viên bán hàng thì biết ngay họ đang có ý nghĩ nghi ngờ về sự mờ ám của người khách hàng vừa đưa cho họ tờ bạc $100.

Tại khu Midtown Manhattan thuộc thành phố New York, các nhân viên thu ngân tại một cửa hàng đã trở nên cảnh giác khi một nhà báo thử dùng tờ bạc $100 để trả tiền cho mấy món hàng rẻ tiền. Một số nhân viên còn đưa tờ bạc ra ánh sáng để soi xem có thấy sợi chỉ in dòng chữ “USA 100” đính ở trong tờ bạc để xác định nó có phải là tờ bạc thật hay không. Nhân viên khác thì dùng cây bút có chứa loại mực đặc biệt sẽ tự động biến thành màu đen nếu quẹt lên tờ bạc giả.

Tại một tiệm sách, người nhân viên thu ngân la lớn “cần người xét tiền” và liền tức thì có ngay một nhân viên xuất hiện phía sau chồng sách cao nghệu để đưa tờ bạc $100 cho chạy qua chiếc máy có nhiệm vụ phát giác tiền giả trước khi thanh toán cho khách hàng mấy cuốn sách nhi đồng giá $3. Lý do họ cẩn thận như vậy là vì mới đây họ bắt gặp một khách hàng đã thử trả tiền bằng tờ $100 giả.

Một nhà hàng bán đồ chay gần đó đã phải từ chối nhận tờ $100 khi một khách hàng lấy để trả cho chai nước trà giá $4.95. Nhà hàng đã không có đủ tiền lẻ trong máy tính tiền để thối lại cho khách. Một khách hàng khác cũng đã phải bỏ đi vì nhà hàng không nhận tờ bạc lớn đó.

Theo dữ liệu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang, có khoảng 60% tất cả các khoản thanh toán mua bán lẻ được thực hiện bằng thẻ ngân hàng hoặc thẻ tín dụng. Việc sử dụng tiền mặt đã giảm nhiều trong thời kỳ đại dịch năm 2020 và đến nay vẫn chưa hồi phục hoàn toàn. Hiện nay, tiền mặt là hình thức thanh toán được sử dụng nhiều thứ ba ở Hoa Kỳ tính theo số lượng giao dịch, đứng sau hai loại thẻ kia.

Theo ước tính của giáo sư kinh tế Kenneth Rogoff tại Đại học Harvard, trong khi có hơn một nửa số tờ bạc $100 đang nằm ở ngoại quốc, thì số còn lại ở Hoa Kỳ nhiều đủ để chia đều cho mỗi người Mỹ 55 tờ vào năm 2022.

Ngân hàng trung ương cho biết lệnh in tiền gần đây nhất của họ cũng theo xu hướng tương tự như trước đại dịch. Các tờ tiền mới được đặt in chủ yếu là để thay thế những tờ tiền cũ bị hư hại trong quá trình lưu hành bình thường ở bên ngoài.

Một lý do khiến những tờ $100 trở thành loại giấy bạc phổ biến nhất là vì chúng được đưa vào lưu hành nhanh hơn nhiều so với số thu hồi lại. Tờ $100 được lưu hành ở bên ngoài lâu hơn một thập niên so với tờ $1 và tờ $5, một phần là vì nhiều người có xu hướng cất giữ nó hơn là tiêu xài.

Mặc dù tờ bạc $100 gây khó chịu và bất tiện cho người sử dụng, tờ bạc này vẫn được nhiều người muốn có trong tay vì nó, trong một ý nghĩa nào đó, biểu dương một sức mạnh quyền lực. Như anh Kelvin Jenkins, 34 tuổi, cư dân ở Benicia, California, cho biết khi cầm trong tay tờ bạc lớn này khiến người ta có cảm giác như mình đang ở vị thế cao trong xã hội.

Hồi đầu tháng 2 vừa qua, anh Jenkins tới ngân hàng lấy ra 100 tờ $100 để mua xe. Nhân viên ngân hàng tỏ vẻ ngạc nhiên tại sao anhlại cần tiền mặt, hỏi anh kiếm sống bằng nghề gì, và anh cho biết anh làm công việc văn phòng bình thường cũng giống như bao người khác chứ chẳng phải là ông này ông nọ.

Tiền mặt thường được người ta dùng để mua những món hàng nhỏ. Theo số liệu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang, khách hàng chi trung bình $39 khi trả bằng tiền mặt, so với $95 khi trả bằng thẻ tín dụng.

Theo giáo sư Rogoff cho biết, tờ $100 thuộc loại tiền lớn và dễ cất giấu khiến nó trở nên tiện lợi cho các hoạt động tội phạm, chẳng hạn như trốn thuế hoặc mua bán thuốc cấm. Ôngchủ trương kêu gọi chính phủ ngừng in loại tiền mệnh giá cao này mặc dù ông thú nhận cá nhân ông cũng thỉnh thoảng sử dụng tờ $100 khi đi du lịch.

Theo giáo sư Helen Colby dạy môn nghiên cứu thị trường của Đại học Indiana cho biết, có lẽ do từ cảm giác khó chịu khi sử dụng tờ $100 khiến người ta tiêu xài ít hơn. Kết quả nghiên cứu cho thấy các sinh viên đại học tỏ ra ít hăng hái hơn để mua đồ khi họ được đưa cho tờ $100 thay vì năm tờ $20. Hiện tượng này được các nhà nghiên cứu gọi là “hiệu ứng mệnh giá”, trong đó hình thức và giá trị của tờ bạc có tác động đến sự ham muốn tiêu xài của người ta.

Cũng theo giáo sư Colby, nếu người ta xài tiền bằng thẻ tín dụng, người ta nhận lại cùng tấm thẻ đó sau khi trả tiền cho món hàng. Nhưng nếu trả bằng tờ $100, về cơ bản, người ta đã phá huỷ giá trị của tờ bạc đó, và điều đó khiến cho người ta lưỡng lự.

Tâm lý chúng của mọi người, khi cầm tờ $1, người ta sẽ không thể có được cái cảm giác mạnh như khi cầm tờ $100. Tuy nhiên, do tình trạng lạm phát vẫn đang ở mức cao như hiện nay nên cảm giác về giá trị của tờ $100 vì vậy cũng đang ngày càng giảm đi. Tờ $100 hiện nay có sức mua tương đương chỉ ngang bằng $76 so với một thập niên trước.

Mặc dù mệnh giá của tờ $100 bị giảm đi so với trước nhưng không nghe thấy lời than phiền nhiều về tờ bạc này, đó là theo nhận định của công ty Prineta chuyên cung cấp dịch vụ máy rút tiền tự động ATM cho biết. Dạo gần đây nhân viên của công ty phải xếp tờ $100 vào trong máy nhiều hơn do người tiêu thụ chọn rút tờ bạc này nhiều hơn so với những tờ bạc nhỏ khác, đặc biệt là ở những máy ATM đặt tại những nơi như tiệm hớt tóc, khách sạn và tiệm tạp hoá.

Nói gì thì nói, nhìn khuôn mặt của ông Benjamin Franklin trên tờ $100, mặc dù không phải là tổng thống, vẫn thích hơn là nhìn khuôn mặt của những vị tổng thống Mỹ được in trên những tờ bạc khác chứ. Nhất là hình ông George Washington, với mệnh giá ngày càng giảm đi thì đồng 25 xu bây giờ không biết có thể mua được gì.

Huy Lâm