THIÊN AN MÔN TRÊN ĐẤT MỸ

Gần đây Tổng thống Trump lấy sức mạnh quân đội đối phó với biểu tình ôn hòa tại Mỹ, cụ thể ông sử dụng Đạo luật Khởi nghĩa –  Insurrection Act (ra đời năm 1807) nhằm đè bẹp làn sóng người biểu tình ôn hòa (khi họ yêu cầu cảnh sát Mỹ cải sửa trong việc đối xử với người da màu nhằm tránh tình trạng bạo lực dẫn đến chết người tiếp tục xảy ra trong tương lai) khiến báo chí toàn cầu xôn xao nhấp nhổm, kẻ thương người ghét.

Điểm sơ lại bối cảnh câu chuyện từ đầu, nạn nhân George Floyd, da đen, 46 tuổi, bị cảnh sát bắt do liên quan đến một tờ bạc giả trị giá 20 Mỹ kim. Chủ tiệm tạp hóa Cup foods đã gọi cảnh sát. Theo lời chủ tiệm tạp hóa này vốn kiêm thêm dịch vụ đổi chi phiếu (check cashing) việc báo cảnh sát mỗi khi phát giác người xài tiền giả chỉ là chuyện thủ tục. Ai dè, cú điện thoại ấy đã tạo ra một sự kiện chấn động. Nhiều diễn biến xảy ra quá nhanh, quá bất ngờ. Người đàn ông da màu George Floyd bị cảnh sát còng tay. Anh ta không hề phản kháng lại, tuy nhiên một video clip do một khách qua đường quay lại cho thấy một cảnh sát của TP Minneapolis đã quỳ lên cổ người đàn ông da màu này. Khoảng thời gian viên cảnh sát quỳ lên cổ người đàn ông da màu khá dài: 8 phút 46 giây. Lúc đó George Floyd có vẻ không thở được. Anh cố gắng kêu cứu nhưng không ai nghe. Anh vóc người to cao. Có lẽ đây là lý do ba viên cảnh sát đồng loạt quỳ lên lưng nhằm khống chế anh.

Một điều tương đối khó hiểu đã xảy ra ở đây. Tại sao bắt anh xong, còng số tám đã khóa cẩn thận đâu đó, nhưng người ta không đưa anh lên xe cảnh sát điệu về bót, thay vào đó họ cho gọi xe cứu thương. Khi xe cứu thương đến, cảnh sát buông George Floyd ra nhưng anh đã xuội lơ, bất động. Có người nói George Floyd đã tắt thở khi xe cứu thương lao đến. Những ai xem đoạn video clip gây sốc ấy nhận ra cảnh sát TP Minneapolis hoàn toàn sai trong việc bắt giữ nạn nhân George Floyd.      

Lập tức qua hôm sau, do đoạn video clip quá ấn tượng, đồng thời do mối quan hệ giữa thân tình giữa anh George Floyd và các bạn bè cũ, câu chuyện anh bị cảnh sát giết chết lan nhanh trên cộng đồng mạng với vận tốc chóng mặt. Không ai bảo ai, nhiều thành phố lớn của Mỹ tiến hành các cuộc xuống đường biểu tình đòi công lý cho anh. Tuy nhiên bên cạnh những công dân trách nhiệm, biết kiềm chế, một số khác do không ngăn cản được bức xúc đã có những hành động nóng nảy. Từ đây những cuộc biểu tình ôn hòa bị giật dây, bị phá hôi, khiến mục tiêu đấu tranh ôn hòa bị ảnh hưởng tiêu cực rất nặng.

Theo ý kiến của nhiều người trong cuộc cho biết, kẻ xấu đã lợi dụng tình thế đục nước béo cò, trà trộn vào các đám đông biểu tình rồi quấy rối. Họ biến các cuộc biểu tình ôn hòa này trở thành những vụ đập phá, phóng hỏa đốt cháy xe cộ và tài sản, đồng thời tổ chức đập phá tiệm, cướp bóc các cửa hàng khiến dư luận Mỹ rất bức xúc. Thực ra đây là phường mượn gió bẻ măng, thừa cơ lợi dụng, tung ra những chiêu thâm độc nhằm bôi nhọ và hạ thấp uy tín của dòng người biểu tình ôn hòa.

Không thể đợi chờ lâu, thêm phần do mất kiên nhẫn, Tổng thống Trump đã ra quyết định sử dụng quân đội trong việc chế ngự làn sóng biểu tình càng lúc càng rầm rộ này. Ông viện lý do bảo vệ an toàn cho công dân và bảo vệ an ninh kinh tế xã hội với tuyên bố khá thẳng thắn: Nếu thị trưởng các thành phố lớn cũng như Thống đốc các tiểu bang nhu nhược, không đủ khả năng kiểm soát và dập tắt các cuộc biểu tình này, ông sẽ là người ra tay hành động. Bằng cách nào? Rất dễ. Ông sẽ gởi quân đội đến các nơi này. Đó là lý do tại sao dân vùng Thủ đô Hoa Thịnh Đốn bỗng nhiên thấy nhiều xe tăng, xe quân đội được điều đến. Trước đó bản thân Nhà Trắng đã phải tắt điện tối om một đêm. Tổng thống Trump cùng phu nhân Melania và cậu quý tử Barron đã phải lánh nạn dưới hầm bí mật (The White House bunker). Điều này cho thấy làn sóng biểu tình đã lan rộng khắp nước Mỹ. Thậm chí còn có nhiều cuộc biểu tình trên thế giới. Đâu đâu cũng thấy người ta bày tỏ thiện cảm chân thành với nạn nhân da đen George Floyd bị cảnh sát giết chết.

Thực ra tình hình căng thẳng kéo dài nhiều ngày sau khi video clip về cái chết thương tâm của anh George Floyd tung lên mạng không có gì khó hiểu. Nếu như các vụ trước đây cảnh sát Da trắng (hoặc dân Da trắng) lỡ tay hoặc sơ ý nổ súng làm chết các nạn nhân da màu đa phần là các vụ “chuyện đã rồi”. Trường hợp anh George Floyd đặc biệt hơn. Tám phút 46 giây là một khoảng thời gian tương đối dài với các hình ảnh chi tiết rõ mồn một. Anh bị đè xuống trong tư thế một con người bị tước hết nhân vị, tuyệt nhiên không còn bất cứ chút nhân phẩm nào.

Một viên cảnh sát đã quỳ lên cổ anh. Viên cảnh sát này có tên Derek Chauvin, da trắng. Bức tranh tương phản ấy khiến dân chúng nổi loạn, đặc biệt khi hơi thở của anh George Floyd mỗi lúc một cạn kiệt dần, trong khi đó khuôn mặt viên cảnh sát có vẻ dửng dưng, vô cảm; quan sát kỹ, người ta thấy viên cảnh sát có phần thụ động, mất hẳn vẻ tự chủ bình thường. Thế là bao nhiêu đè nén lâu nay từ phía dư luận bỗng có dịp châm ngòi, bùng phát lây lan vượt ngoài tầm kiểm soát.

Theo dư luận chung viên cảnh sát Da trắng quá tàn nhẫn, mất hết tính người trong quá trình thi hành công vụ. Đó là những gì nhìn từ bên ngoài theo cảm nhận chủ quan. Song, nếu nhìn từ lăng kính của người trong cuộc, rất có thể những tác nhân ngoại cảnh đã vô tình ảnh hưởng đến cục diện bối cảnh tức thời lúc đó, tác động lên thái độ thi hành công vụ của anh ta. Trước tiên, viên cảnh sát Derek Chauvin bữa đó đang hướng dẫn thực tập cho hai viên cảnh sát mới gia nhập lực lượng (vừa mới được 4 ngày, vẫn còn quá ngắn ngủi) nên hành vi khống chế nạn nhân George Floyd lúc đó có thể mang tính “hưỡng dẫn thực hành” nhiều hơn là “tình huống thực tế”. Đã thế, người qua đường nào có ai hiểu chuyện, cứ lăm lăm điện thoại ghi hình, lớn tiếng can thiệp vào “thủ tục bắt giữ người” càng khiến cho viên cảnh sát Derek Chauvin thêm phần nóng mặt. Trong khi đó bản thân anh George Floyd to cao, ai ngờ anh ta có thể chết một cách quá dễ dàng như thế! Rồi chuyện nọ dẫn dắt theo chuyện kia. Một kết cục bi thảm xảy ra: Anh George Floyd đã tắt thở khi xe cứu thương vừa kịp đến.

Sau đó các diễn biến dư luận xã hội lập tức bùng nổ như kho đạn bị tập kích. Cựu Tổng thống Obama công khai lên tiếng cổ võ người biểu tình cho rằng họ đang làm nên lịch sử. Trong khi đó truyền thông cánh tả triệt để khai thác sự kiện này với những chi tiết nóng hổi. Các phong trào đấu tranh dân chủ nghiễm nhiên không thể bỏ lỡ cơ hội ngàn vàng này đồng thanh cất tiếng nói bày tỏ thái độ phẫn nộ bất bình. Các tập đoàn kinh tế Mỹ dưới sức ép của người tiêu dùng buộc phải lên tiếng, không nhiều thì ít. Các tổ chức đấu tranh cho quyền lợi người da màu, đặc biệt phong trào Black Lives Matter có thêm cơ hội đẩy mạnh các hoạt động mục tiêu công bằng xã hội ở mức công suất cao nhất. Hollywood và giới showbiz ra mặt với những ủng hộ công khai không giấu giếm. Nhiều vận động viên thể thao tên tuổi góp tiếng nói trước cái chết đầy bất công đối với anh George Floyd. Đảng Dân chủ, trong đó có ứng viên Joe Biden (khỏi bàn) vội vã dốc toàn lực lượng dồn Tổng thống Trump vào chân tường. Có lẽ do đối đầu với quá nhiều địch thủ (vừa kể trên), Tổng thống Trump không còn lựa chọn nào khác, mượn “quả chùy quân đội” trong việc duy trì trật tự an ninh, điều mà theo phe chống đối ông đã lạm quyền.

Nhiều tướng về hưu, trong đó nổi bật nhất có Tướng Jim Mattis đã mạnh mẽ chỉ trích Tổng thống Trump trong việc sử dụng Đạo luật Khởi nghĩa lần này. Theo họ, Tổng thống Trump đã đi quá xa, đặc biệt sử dụng Đạo luật Khởi nghĩa trong lúc này hoàn toàn không cần thiết. Được biết vào năm 1807 Đạo luật Khởi nghĩa ra đời, cho phép tổng thống Mỹ điều động quân đội trong việc trấn áp các cuộc nổi dậy của dân chúng. Tất nhiên trong bối cảnh lịch sử lúc đó, Đạo luật Khởi nghĩa rất cần thiết trong giai đoạn hệ thống luật pháp Mỹ chưa phát triển hoàn thiện. Còn hôm nay, xem ra đạo luật này không cần thiết nữa, đặc biệt biểu tình ôn hòa hiện nay được coi là nét đặc trưng của nền dân chủ Mỹ. Tương tự như Tu Chính Án II cho phép dân Mỹ quyền giữ và sử dụng súng. Ngày đó Tu Chính án II rất cần thiết vì lúc đó Mỹ và Mẫu quốc Anh đang trong thời kỳ chiến tranh. Nay quyền giữ và sử dụng súng lan tràn có vẻ là điều khiến nước Mỹ rơi vào cảnh đau đầu nhiều nhất!

Theo nữ giáo sư Diana Fu, giảng viên môn khoa học chính trị của Trường ĐH Toronto, Canada cho biết việc làm của Tổng thống Trump giúp Trung Quốc mổ lợn ăn khao (trong bối cảnh Hong Kong đang biểu tình đòi quyền tự do dân chủ). Tại sao? Vì Trung Quốc đang đàn áp người dân Hong Kong xuống đường biểu tình bị thế giới tẩy chay. Nay dân Mỹ xuống đường biểu tình ôn hòa yêu cầu cảnh sát Mỹ phải thay đổi đối xử với người da màu, Tổng thống Trump đưa ra lệnh sử dụng Đạo luật Khởi Nghĩa với mục tiêu đàn áp biểu tình ôn hòa sẽ giúp Trung Quốc bớt dã man hơn. Trước đó ông mạnh mẽ ủng hộ dân Hong Kong, cáo buộc Trung Quốc dùng vũ lực đàn áp quyền xuống đường biểu tình của dân Hong Kong khiến dân chúng khắp nơi ngưỡng mộ. Nay ông làm thế, sử dụng Đạo luật Khởi nghĩa năm 1807 đàn áp biểu tình ôn hòa, nguyên tắc và cương lĩnh của ông xem ra thiếu hẳn tính nhất quán, nói một đàng, làm một nẻo (double standard).

Nói đến Trung quốc với những chính sách đàn áp dã man, người ta nghĩ ngay đến Thiên An Môn năm 1989. Lần này không ít người nghĩ đến một Thiên An Môn thứ II tại Hoa Thịnh Đốn do Tổng thống Trump là tác giả. Tất nhiên Tổng thống Trump có lý do của riêng ông khi nghĩ đến Đạo Luật Khởi nghĩa năm 1807. Tuy nhiên liệu có thực sự cần thiết hay không? Tương tự, chuyện ông công khai lên tiếng, chỉ trích người dân biểu tình Mỹ và gọi họ là khủng bố (terrorists) trong một tuyên bố twitter của mình liệu có quá lời không?

Hay đó là cách nói chuyện bộc trực rất quen thuộc của ông. Và một Thiên An Môn thứ II tại Mỹ chắc chắn sẽ không xảy ra vì đó là điều rất nguy hiểm và không cần thiết. Vâng. Không hề lợi lộc gì cho ông (hoặc cho bất cứ ai) sử dụng quyền lực quân đội với mục tiêu chặn đứng các sinh hoạt dân chủ, trong đó có biểu tình xuống đường ôn hòa. Quả thế, người ta không thể xỏ mũi một con trâu mộng chỉ để cày một mảnh vườn con trồng rau thơm, trồng ớt; một cái xẻng con thôi cũng đủ để làm việc này, nếu không nói cái xẻng con ấy là công cụ thích hợp nhất cho mảnh vườn. Tương tự, Tổng thống Trump chỉ cần chịu khó xuống nước một chút, cậy một “phu chữ” chuyên viết diễn văn viết một bài “gãi đúng chỗ ngứa” là đủ, vừa thể hiện được phong thái của một Tổng thống Mỹ đĩnh đạc, vừa chẳng mất mát gì, bởi với các fan ủng hộ của mình, ông nói gì, làm gì họ chả nghe. Đã thế, việc gì phải sử dụng Đạo luật Khởi nghĩa, vừa cồng kềnh, vừa nguy hiểm, kiểu chuyện bé xé ra to, đôi khi diễn biến phát sinh xấu xảy ra chỉ tổ cho kẻ ghét ông có dịp bới bèo ra bọ!

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...