Những Câu Chuyện Tội Nghiệp

Cô bé mồ côi mò cua bắt ốc vào đại học

Cha mẹ mất vì tai nạn giao thông, chị em Hà suýt bị đưa vào trại trẻ mồ côi, may nhờ bà ngoại giữ lại vì “kể cả ăn xin, ba chị em nó phải ở với nhau”.

Lúc đó, cô bé Nguyễn Thị Ngọc Hà, sinh năm 2006 ở thôn Đằng Lộc 1, xã Cam Thủy, huyện Lệ Thủy đang học lớp 4. Không nơi nương tựa, ba chị em Hà về sống cùng bà ngoại Ngô Thị Hằng.         

Dù giữ các cháu ở nhà nhưng bà Hằng “chẳng biết làm gì kiếm tiền nuôi lũ trẻ khi chân đã chậm, tay đã run”. Đêm nào người phụ nữ 78 tuổi cũng nằm khóc vì thương lũ cháu còn nhỏ nhưng “mất mát nhiều hơn cả đời người”.

Có lúc bà Hằng túng quá, tính cho Hà nghỉ học để hai bà cháu dắt nhau đi ăn xin, kiếm tiền nuôi hai đứa em nhỏ. May mà sau đó ba chị em nhận được cấp tiền “mồ côi”, mấy bà cháu có hơn một triệu đồng mỗi tháng.

Nhà bốn miệng ăn, gom góp co kéo mãi không đủ, họ hàng hai bên đều nghèo nên cũng không nhờ vả được ai. Bà Hằng cùng Hà trồng rau bán để có tiền mua sách vở cũng như cải thiện bữa ăn.

Cứ cuối tuần, cô bé Hà 10 tuổi đi bộ đến khu chợ cách nhà 2 km bán rau, ngày được nhiều nhất 30.000 đồng. Có tiền, Hà mua thịt vụn giá rẻ cuối buổi chợ mang về kho mặn ăn dần.

Ngoài bán rau, cô bé còn giúp bà đi mót lúa và dạy các em học. Lên lớp 8, thấy nhà hàng xóm bắt ốc có tiền, Hà rủ các em đi cùng. Kể từ đó người làng Đằng Lộc 1 thường thấy ba đứa trẻ mồ côi mò mẫm quanh những gốc ruộng vừa cấy hái. Bắt được nhiều, chúng đem ra chợ bán lấy tiền đưa bà. Bắt được ít, chúng mang về nhà đổi bữa.

Có những buổi chiều, bốn bà cháu tíu tít ngồi khêu ốc rồi kể chuyện ngày xưa khi ba mẹ còn sống, bữa ăn gia đình thường được thêm món mực hay cá đánh bắt ngoài biển.

“Hai đứa em cứ tiếc hồi đó chúng quá nhỏ, không thể nhớ mùi vị của những món ngon. Đến giờ lại không có cơ hội mua”, Hà nói.

Từ nhà tới trường hơn 2 km, không có xe nên những năm cấp một, chị em Hà thường được bà dắt bộ. “Đã nghèo phải cố gắng học, sau mới hy vọng đổi đời”, người bà dặn dò mỗi khi chia tay các cháu ngoài cổng trường.

Ba đứa trẻ buổi sáng tới lớp, buổi chiều đi bán rau, bắt ốc, tối lại thay nhau chong đèn học. Cả ba chị em đều học khá, giấy khen treo đầy trên bức tường vôi mốc ẩm.

Riêng chị cả Ngọc Hà học giỏi hơn cả. Năm lớp 6,7, cô bé đều đoạt giải học sinh giỏi Văn cấp tỉnh, lên lớp 8 đoạt giải Nhì môn Lịch sử. Nhưng có lúc, cô bé này từng có ý định nghỉ học vì nhà  quá nghèo.

Trận lụt lịch sử cuối năm 2020 tại miền Trung khiến toàn bộ vườn rau và hơn chục bao thóc – tài sản lớn nhất của gia đình – cùng quần áo sách vở của ba chị em trôi theo dòng nước.

Khi lũ rút, nhìn lên mái ngói thủng lỗ chỗ, bên dưới bùn đất ngập ngang đầu gối. Suy nghĩ “có khi phải nghỉ học” lại ập đến tâm trí Hà. Hà sợ đến gạo ăn chẳng còn, tiền đâu tiếp tục đi học. Nhưng sự trợ giúp của các nhà hảo tâm, ba chị em tiếp tục được tới trường.

Hơn nửa năm sau, Covid-19 bùng phát mạnh, trường học đóng cửa, ba chị em phải học online. Không có điện thoại, Hà nghĩ lần này chắc phải nghỉ học thật nhưng sau được trường hỗ trợ cho học sinh nghèo. Vì nhà không có wifi, Hà kê bàn ra cổng ngồi học, bắt wifi nhờ hàng xóm. Dù muỗi đốt hay nắng chói mặt, nhưng hiếm khi em nghỉ học.

Hết lớp 9, có người khuyên xin làm công nhân để có thu nhập đỡ đần bà nhưng Hà vẫn quyết tâm học. Trong giấc mơ, cô bé luôn thấy mình được ngồi trên giảng đường, khoác chiếc áo cử nhân vào ngày tốt nghiệp. Lên trung học vì không có tiền học thêm, Hà tự học ở nhà, bài không hiểu nhờ bạn bè giảng hộ. Sau thầy cô trong trường biết hoàn cảnh, đều dạy miễn phí. Mỗi khi có học bổng hoặc sự hỗ trợ nào, nhà trường cũng ưu tiên cho Hà.

Hà luôn có sự thôi thúc vươn lên mạnh mẽ nhưng lại tiềm ẩn dưới vẻ dễ thương, hòa ái của một cô bé tuổi 18”, cô Dương Thị Phương, chủ nhiệm lớp 12A6 trường THPT Trần Hưng Đạo, nơi Hà theo học, nói.

Những ngày học  nước rút cuối lớp 12, mỗi ngày của Hà thường kết thúc lúc 1-2 giờ sáng. Thương đứa cháu còi cọc, ít được bồi bổ, bà Hằng lại gom tiền mua cho hộp sữa: «Cố gắng vào đại học, mọi thứ còn lại để bà lo», người bà nói với cháu.

Khuyến khích là vậy, nhưng bà Hằng cũng không biết lo thế nào. Ngày biết tin cháu đậu đại học Ngoại ngữ Huế, bà vừa mừng vừa tủi, lo không biết lấy đâu 8 triệu đồng đóng học phí cho cháu. Sau đêm thức trắng, bà chạy sang vay họ hàng, dù chưa biết lúc nào mới trả nổi.

Hiểu được hoàn cảnh, trường Đại học Ngoại ngữ Huế miễn học phí cho Hà.

Từng mơ ước làm ngân hàng  nhưng sợ khó phụ bà chăm sóc các em nên Hà quyết định chọn khoa ngôn ngữ Hàn Quốc, phần vì chi phí học hành cũng như sinh hoạt thấp, phần vì sau tốt nghiệp dễ xin việc.

Những ngày đầu nhập học, có hôm hết sạch tiền, buổi trưa Hà thường thơ thẩn ở trường cho qua bữa. Cô đang cố tìm công việc làm thêm, một phần lo chi phí sinh hoạt ở thành phố, phần khác mong đỡ đần bà nuôi các em.

Hiểu phía trước sẽ còn nhiều khó khăn nhưng cô gái 18 tuổi vẫn quyết tâm dù thế nào cũng không lỡ dở việc học. “Bởi nếu đứt gánh học tập đồng nghĩa với đứt gánh tương lai”, Hà nói.

Đường vào đại học của con trai người mẹ điên

Năm 6 tuổi, bạn cùng lớp hỏi Hiếu: “Mẹ mày đâu?”, cậu rụt rè chỉ vào người đang bị xích dưới hiên bếp. “Bà điên”, lũ trẻ ré lên rồi hò nhau chạy.

Một mình Hiếu đứng lại với hai hàng nước mắt.  

Lên cấp hai, Hiếu không còn khóc mỗi khi bị bạn bè trêu chọc. Cậu lao vào chiến đấu với những đứa châm chích mẹ và thường trở về nhà đầy thương tích.

Có lần cậu đòi bỏ học, bà Chế Thị Gái (73 tuổi, bà ngoại Hiếu) vừa lau vết thương, vừa dỗ cháu: “Mẹ vẫn luôn là mẹ. Giờ con phải học giỏi để không ai khinh mình nữa”.

Tháng 7 năm nay, Lê Đức Hiếu 18 tuổi, ở thôn Kỳ Thọ Bắc, xã Hành Đức, huyện Nghĩa Hành tỉnh Quảng Ngãi, vừa trở thành sinh viên của trường Đại học Kinh tế TP Sài Gòn. Ngày biết tin đậu đại học, Hiếu khóc, bà ngoại khóc, chỉ có mẹ hềnh hệch cười, ăn bát cơm con trai vừa mang đến.

Mẹ Hiếu, bà Lê Thị Thương, 47 tuổi, phát bệnh tâm thần từ 26 năm trước. Dù gia đình chạy chữa khắp nơi, từ bệnh viện tỉnh rồi qua Đồng Nai, Huế… nhưng chẳng hề thuyên giảm. 

Khi mới bệnh, bà Thương cả ngày ngồi lẩm bẩm trong phòng, sau lại gào thét, đánh người rồi bỏ đi lang thang. Không đủ sức ngày nào cũng đi kiếm, bà Gái đành xích con gái dưới mái hiên bếp.

Năm Thương 29 tuổi, cô bị một người quen biết xâm hại. Cậu bé Hiếu sinh ra nhưng người cha chưa bao giờ nhận con. Nhà nghèo, bà Gái gom từng đồng bán rau, bán lúa… mua sữa cho cháu. Chưa một lần bà có đủ tiền mua một lon sữa. Người bán thương tình, cho trả nửa, nợ nửa. Hiếu lớn lên từ những hộp sữa mang nợ đó.

Bệnh nặng nên người mẹ chẳng biết ai với ai, kể cả con trai mình. Mỗi lần đói, bà mẹ Hiếu chỉ biết gọi: “Má ơi, ăn cơm”. Mười năm trước, thay vì phải sống dưới hiên bếp, gia đình được mạnh thường quân giúp xây thêm một gian nhỏ. Trong căn phòng luôn khóa chặt, cửa sổ quây lưới thép, người mẹ ăn ngủ và vệ sinh tại chỗ. Bà Gái và Hiếu thay phiên nhau lau rửa và chăm sóc.

Trước kia nhà có ruộng, Hiếu phụ ông bà cấy cày, lúa thu hoạch còn thừa đem bán mua sách vở, quần áo. Nhưng từ khi người ông bị tai biến liệt nửa người năm 2018, ruộng cho thuê, mỗi vụ được trả công vài bao thóc. “Chỉ đủ ăn chứ chẳng thừa đồng nào”, bà Gái nói. Thuốc men, thức ăn của gia đình chỉ dựa vào 500.000 đồng tiền trợ cấp cho người tâm thần cùng rau cỏ tự trồng trong vườn.

Dù bữa ăn ít khi xuất hiện thịt cá, chỉ quanh quẩn trứng, đậu, rau… những thứ rẻ nhất ngoài chợ, nhưng bà Gái dạy cháu: “Nếu con muốn có một chỗ đứng, một tư cách… phải tự kiếm tiền, tuyệt đối không được ngửa tay xin!”.

Năm ngoái, chồng mất, bà Gái biết mình hở van tim, sức khỏe xuống dốc, đi vài bước, bà ngồi thở, mọi việc trong nhà Hiếu tự xoay sở, từ nấu nướng cho đến chăm sóc mẹ. Sáng đi học, chiều về cậu lại phụ bà bóc vỏ hạt điều, tối muộn mới ngồi vào học. Mỗi ký hạt điều, hai bà cháu kiếm được 20.000 đồng, ngày nhiều nhất được 5 kg. Tiền kiếm được, phần lớn đổ vào thuốc men cho bà và mẹ.

Mười tám năm nay, niềm hy vọng lớn nhất của Hiếu là ngày nào đó mẹ nhận ra mình. Mỗi khi đạt điểm cao hay nhận thưởng từ trường, cậu đều đứng trước cửa phòng, nói vọng vào khoe với mẹ. Đáp lại, phía trong chỉ là tràng cười không ngớt hoặc những cú đập đầu vào tường.

Năm lớp 12, dù là học sinh lớp chọn của trường THPT Nghĩa Hành nhưng Hiếu dự tính tốt nghiệp trung học sẽ tìm việc thay vì lên đại học. “Bà quá vất vả rồi, em muốn kiếm tiền chăm lo cho bà và mẹ”, cậu nói nguyện vọng với cô giáo chủ nhiệm Võ Thị Thanh Hoàng.

“Muốn thay đổi số phận, không cách nào khác là học tập. Em phải cố gắng, thầy cô và bạn bè sẵn sàng giúp đỡ”, cô Hoàng dặn dò. Những đợt học bổng dành cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, nhà trường cũng ưu tiên dành cho Hiếu.

Hiếu nộp đơm ba trường đại học, đậu cả ba. Ngày nhận kết quả, bà Gái vui quá, lật đật chạy khoe khắp xóm. Nhưng tối về bà lại nằm khóc, bởi không biết lấy tiền đâu đóng học cho cháu. Rồi bà nhớ ra hàng cau của nhà sắp đến ngày thu hoạch. “Bán nhanh cũng được 3 triệu, chỉ phải vay thêm 7 triệu đóng học phí nhập trường”, người phụ nữ 73 tuổi khấp khởi mừng. Nhưng đúng đêm đó, cả xóm bị mất trộm cau, ba triệu đồng bà Gái hy vọng cũng tan theo mây khói.

Gần đến hạn, biết nhà không có tiền, Hiếu lấy lý do đi học xa không ai chăm bà và mẹ nên xin nghỉ học. Bà Gái gạt nước mắt chạy đi vay mỗi người một ít. Người làng biết bà vay tiền để đóng học cho “con trai người mẹ điên” nên chẳng ai lấy lãi, dặn khi nào có thì trả.

Bốn năm đại học là thời gian thông thường của những sinh viên khác, còn với Hiếu con số này có thể tăng lên 5 hoặc 6 năm, bởi «nếu ngoại ốm hay mẹ bệnh, em sẽ bảo lưu để về nhà chăm sóc, sau đó tiếp tục đi học».

Với chàng trai 18 tuổi, dù hành trình tốt nghiệp có thể dài hơn bạn bè, nhưng có một điều cậu luôn chắc chắn “sẽ không rời giảng đường mà phải cố gắng đến cùng”.

“Em chỉ mong sau này đi làm, có tiền chữa bệnh để một lần mẹ gọi được hai tiếng: Con ơi!”, chàng trai 18 tuổi nói.

Cô bé sống dưới gầm cầu vào đại học

Mười lăm năm qua, khoảnh khắc ám ảnh nhất của Huệ An là ngồi nhìn mẹ lăn lộn với những cơn đau trên chiếc chiếu rách dưới gầm cầu, ven sông Sài Gòn.

Khi đó, Phan Thị Huệ An mới ba tuổi. Thấy mẹ đau, cô bé chỉ biết khóc, nói «Mẹ ơi, mẹ đừng bỏ con». 

Đêm đó, hai mẹ con được người qua đường nghe tiếng trẻ khóc, cứu giúp. Họ cho cô bé ăn sau cả ngày không có gì bỏ bụng và đưa bà Phan Thị Lẹ (mẹ cô bé An) đi cấp cứu.

Huệ An sinh năm 2006, mồ côi cha khi mới 9 tháng tuổi. Những năm đầu đời, cô bé sống cùng mẹ ở  Sài Gòn. Bà Lẹ vốn nhiều bệnh nên thu nhập từ nghề bán vé số dạo chi đổ vào thuốc thang gần hết. Khi tiền cạn, người mẹ đưa con rời nhà trọ, sống trong một túp lều dưới gầm cầu sông Sài Gòn, gần bến xe Miền Đông. Ngày đầu họ tới đây cũng là ngày Huệ An tròn một tuổi.

Sống tạm bợ được nửa năm thì bà Lẹ phát hiện bị ung thư vú. Bác sĩ yêu cầu nhập viện, bà gửi con vào trại mồ côi “để con bé không chết đói”.

Con gái hơn hai tuổi người mẹ mới ra viện, tiếp tục đem con sống dưới gầm cầu như cũ. Điều kiện sống quá tồi tàn nên bệnh tim bẩm sinh của Huệ An trở nặng.

Năm 2009, khi Huệ An hơn ba tuổi, hai mẹ con lại dắt díu nhau ra quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng nhặt ve chai, rửa bát thuê. Họ sống trong một căn nhà hoang, không điện, không nước. “Dù sao ở đây vẫn cao ráo hơn dưới gầm cầu”, bà Lẹ nói.

Đến tuổi đi học, Huệ An được mẹ đưa về quê ở xã Điện An, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Ngoài kiếm ve chai, bà Lẹ còn bóc hành, tỏi, nhặt rau thuê kiếm tiền cho con ăn học. Để giúp mẹ, một buổi Huệ An đến trường, buổi còn lại theo mẹ đến khu chợ làm phụ mẹ. Những ngày không ai thuê, bữa cơm của hai mẹ con chỉ có cơm chan nước mắm.

Dù bé tí tẹo bởi bệnh tật và suy dinh dưỡng nhưng 12 năm đi học, năm nào Huệ An cũng đạt học sinh giỏi. Năm lớp 5, em được người bác ruột ở xã Điện Phong đón về nuôi. Ngoài lương thợ may của bác, họ sống dựa vào khoản trợ cấp từ hai người bệnh tâm thần, là anh chị của bà Lẹ. (Bà Lẹ có 4 anh chị em: ông anh cả làm thợ may cắt cho tiệm; anh và chị giữa bị tâm thần; bà Lẹ là út; họ đều nghèo nhưng rất thương nhau).

Cuộc sống nghèo khó “từ trứng nước” khiến Huệ An tự rèn luyện ý chí mạnh mẽ. Cả tuổi thơ chưa một lần được họp phụ huynh, chưa từng có quần áo mới, cơm bữa đói bữa no nhưng cô bé không một lời than vãn. Mỗi lần mẹ nhập viện, An lại xin nghỉ học đi chăm sóc mẹ.Ban ngày cô bé xin cơm từ thiện, tối ngủ hành lang, rảnh lại lôi sách vở lấy đầu gối làm bàn học.

“Còn mẹ là còn tất cả”, An trả lời mỗi khi được ai đó đi qua hỏi thăm “Bé xíu sao mà vất vả quá vậy?”.

Năm lớp 8, dù học giỏi Văn nhưng An lại chọn vào đội tuyển học sinh giỏi Hóa của trường vì biết nếu đạt điểm cao, thầy giáo sẽ mời ăn hủ tíu. Đó là lần đầu cô bé được một mình ăn bát hủ tíu , thứ trước đây chỉ dám đứng xa nhìn mẹ bưng bê cho khách.

Thích vẽ, mê mẩn những bộ phim hoạt hình khi coi ké TV nhà hàng xóm, An muốn trở thành họa sĩ vẽ truyện tranh. Trong trang cuối những cuốn vở trên lớp, cô bé thường phác họa ước mơ của mình.

Để có tiền thực hiện ước mơ, ngay từ đầu cấp 2, Huệ An đã đi gói nhang thuê, mỗi buổi kiếm 20.000 đồng. Sức khỏe yếu, làm một buổi phải nghỉ một ngày nhưng cô bé vẫn cố gắng tiết kiệm từng đồng mua sách vở, màu vẽ. Lên trung học, An xin bưng đồ tại quán cà phê dù ban đầu người chủ không dám nhận vì nghĩ An nhỏ thó, chắc  khai gian tuổi.

Vừa học vừa làm, một ngày của An thường kết thúc lúc 22 giờ đêm. Ôn thi căng thẳng, năm cuối cấp An nằm viện tới ba lần. Trước ngày thi học kỳ hai, cô bé phải nhập viện vì viêm phổi nặng. Sáng hôm sau, dù sốt 39 độ, An vẫn trốn về trường. Nhìn thấy học sinh tay đeo ven truyền dịch vẫn đến lớp, giám thị khuyên nên về nghỉ ngơi, trường sẽ tổ chức một cuộc thi riêng.

“Em vẫn gắng được”, An nói rồi bước vào lớp.

Sau khi con gái đậu vào khoa kiến trúc Đại học Đà Nẵng, bệnh bà Lẹ lại trở nặng. Huệ An định nghỉ học làm công nhân để lấy tiền đưa mẹ nằm bệnh viện.

Biết tin An nghỉ học, cô giáo chủ nhiệm cấp 3 Võ Thị Bích Liên tại trường TH Nguyễn Hiền đã lập một quỹ học bổng dành cho học sinh nghèo vượt khó. Với số tiền 15 triệu đồng của mình cùng sự quyên góp của thầy cô, bạn bè cũng như khoản vay từ Hội Phụ nữ xã, An tiếp tục nuôi hy vọng tới giảng đường.

“Vất vả thế nào cũng phải cố gắng. Chỉ có học mới thay đổi được tương lai”, cô Bích Liên nắm chặt tay An dặn dò ngày lên xe đi nhập học ở Đà Nẵng.

Ngay lúc con gái đến Đà Nẵng nhập học, bà Lẹ cũng bắt đầu đi Bệnh viện Trung ương Huế với hy vọng duy trì sự sống khi một bên ngực đã hoại tử. Hai mẹ con một lần nữa mỗi người mỗi nơi, nhưng khác biệt là lần này Huệ An không phải vào trại trẻ mồ côi.

Trong những cuộc điện thoại mỗi ngày, cô con gái luôn hứa sẽ cố gắng học để nhanh chóng kiếm tiền nuôi mẹ. “Khi đó hai mẹ con mình sẽ ở trong ngôi nhà sơn tường trắng tinh với giàn hoa giấy trước cửa”, Huệ An động viên mẹ nhưng cũng là ước mơ của mình.

Đoàn Dự