Ngăn chặn lây lan COVID: Một biện pháp dễ òm, cớ sao hổng làm!

Hết giỡn được rồi!
Một cái tựa trong bản tóm tắt những tin quan trọng mà nhật báo Huê kỳ The Washington Post (WP) gởi tới cho những người có ghi tên nhận tin của báo hàng ngày đã làm cho KG giựt mình.
Với cái tựa của Chuyện Mỗi Tuần kỳ nầy, Ký tui muốn nhắn trước với bạn đọc rằng đã tới lúc phải nghiêm trang, đúng đắn khi nói/ viết về nó. Không còn là lúc để giỡn nữa. “Phải mất ba tháng để số trường hợp nhiễm corona virus trên toàn thế giới lên đến 100 ngàn. 100 ngàn (trường hợp) thứ hai chỉ mất 12 ngày.”
Thông tin này làm KG hết hồn, vội vã kiểm chứng lại với trang coronavirus của mạng wordometers.info.
Chánh xác, tờ báo mà tổng thống Huê kỳ căm thù nhứt và kêu bằng “fake news” (vì WP luôn công kích ổng, và chủ nhơn của nó là anh chàng Jeff Bezos, chủ hãng Amazon, người giàu hơn ổng) không nói sai.
Đồ thị trên mạng cho thấy từ đường biểu diễn tổng số trường hợp bịnh được ghi nhận/công bố, bắt đầu từ số 0 vào đầu tháng 1, lên tới 580 vào ngày 22 tháng 1 năm 2020 và 102,050 ở ngày 6 tháng 3, 2020. Tới ngày 210,822 vào ngày 18 tháng 3!
(Xin được né kê ra các số liệu đau lòng thảm khốc ở Âu châu và Iran).
Ở Huê kỳ, ngày 21 tháng 1, chỉ có một ca, khỏi phải nói, dĩ nhiên là một tiểu bang. Tới chiều ngày 21 tháng 3, số ca được xác nhận đã là 22,813 ở khắp 50 tiểu bang và số trường hợp tử vong là 288.
Tình trạng nghiêm trọng tới mức ông Trump, người đã tuyên bố tại một cuộc mít tinh vận động tranh cử trước các người ủng hộ ông hôm 28 tháng 2 rằng “…Nay, bọn Dân chủ lại đang chánh trị hóa corona virus…đây là trò bịp mới (new hoax) của họ” bữa 13 tháng 3 đã phải công bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc!
Ở Canada, ngày 1 tháng 2 ca dịch đầu tiên được ghi nhận. Hơn một tháng sau, ngày 12 tháng 3 mới chỉ có 148 ca, nhưng chỉ một tuần lễ sau, ngày 20, số trường hợp bịnh vọt lên tới 1,087!
Ông Thủ tướng Tí điệu của Canada vất vả hơn. Ổng vừa phải nuôi vợ bịnh (bà Sophie dương tính với SARS-CoV-2, cái tên mới và chánh thức của con virus quái ác nầy) vừa coi con, vừa tự cô lập, vừa lãnh đạo đất nước. Nhưng ổng cũng xốc xáo hơn. Liền tù tì bảy bữa nay, ngày nào ổng cũng xuất hiện trước cửa Rideau Cottage để công bố các biện pháp của chánh phủ và để trấn an dân chúng (Có bữa, lạnh quá ổng phải chạy vô nhà lấy thêm áo khoác).
Ở Hà nội, ông Chủ tịch nước kiêm Đảng trưởng đảng CSVN sau gần hai tháng lặn mất tăm, đã phải xuất hiện (không biết vì tình hình nghiêm trọng hay vì bị chưởi quá xá về chuyện ngậm ống thu đủ ngụp dưới nước quá lâu) để “chỉ đạo.” Báo chí trong nước (báo nhà nước) vội vã rần rần tung hô với những hàng tít bự chảng… hiểu chết liền (nếu không phải là đảng viên của ổng): “việc chống dịch còn nhiều việc khác cần triển khai, vì vậy, Tổng bí thư, Chủ tịch nước lưu ý chống dịch quyết liệt nhưng không hốt hoảng, sợ hãi đến mức không dám làm gì.”
Dĩ nhiên, lãnh đạo các nước khác cũng vậy, nhưng dẫn vậy là đủ rồi. Với người Việt ở ngoài nước như các bạn đọc của Thời báo, đây là ba lãnh đạo cần / được chú ý nhứt.
Các nguyên thủ quốc gia đều đưa ra những chiến lược, biện pháp để chống dịch (chuyện ngăn dịch giờ quá trễ rồi) để giảm thiểu thiệt hại. KG không dám lạm bàn về các biện pháp giảm thiệt hại kinh tế và cứu nguy cho những người lao động, chuyện đó các vị lo phần tin tức của Thời Báo làm nhanh hơn, trúng hơn, để chỉ bàn về chuyện chống dịch.
Hầu hết các quốc gia, kể cả những cường quốc về y tế và các nước giàu có, đều vất vả lao đao trước số lượng ca dịch quá lớn lao. Việc trợ giúp lẫn nhau, thường diễn ra khi một nước, một khu vực bị thiên tai, dịch bệnh nay không còn có thể nữa, bởi Covid 19 đã trở thành đại dịch, không còn nước nào không có. Cứu mình còn chưa xong, lấy gì để cứu người.

Các hệ thống y tế đều quá tải!
Nhìn các nhân viên y tế, những chiến sĩ mang sứ mạng cứu người ở tuyến đầu của trận chiến, thấy mà thương. Chẳng những những người hùng này đang phải làm việc vất vả, họ lại còn thiếu thốn phương tiện để tự bảo vệ mình và để cứu người.
Ở Ý, các y sĩ đã phải sử dụng đến hướng dẫn ưu tiên chữa trị – một biện pháp không ai muốn làm. Vì những bệnh nhân của corona virus cần tới máy trợ thở (ventilator), mà cần sử dụng tới 13 ngày, trong khi số máy này không nhiều, họ đã phải cắn răng quyết định chọn dành máy cho người trẻ hơn, có cơ may sống sót nhiều hơn, và nếu sống sót, sẽ sống lâu hơn.
Điều đó có nghĩa là nếu có 2 người cùng cần máy, một người 30 tuổi, một người 70, máy sẽ được dành cho người 30 tuổi.
Và Ý là quốc gia có nền y tế ngon lành hơn Huê kỳ.
Trên báo chí, nhiều y tá, bác sĩ Huê kỳ đang kêu la báo động về chuyện thiếu mask, thiếu găng tay, thiếu đồ bảo hộ.
Chánh phủ Mỹ đã tính tới chuyện thúc giục các hãng sản xuất. Hãng làm máy móc, xe hơi chuyển qua sản xuất ventilator, hãng sản xuất quần áo may mask.
Canada cũng vậy thôi. Nhiều công ty rượu đã bắt đầu làm chất khử trùng tay (hand sanitizer), ông Trudeau cũng kêu gọi các công ty sản xuất máy móc lớn, như đại công ty phụ tùng xe hơi Magna, hãy bắt đầu làm máy thở (ventilator, máy giúp người bệnh hô hấp, gọi là “máy thở” cho gọn chớ không phải là cái máy nó thở).
Nhưng với tốc độ lan truyền nhanh như siêu vi (vô duyên, nó là siêu vi rồi chớ còn nhanh như gì nữa) của corona virus, hệ thống y tế Canada chắc chắn sẽ vất vả khi có nhiều bịnh nhơn bị nó vật phải vô bịnh viện, cần được chăm sóc đặc biệt ở ICU và cần tới máy thở.
Thử nhìn vô khả năng của ngành y tế Canada hiện nay nghen.
Báo The Globe and Mail dẫn số liệu của OECD (tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế) cho hay Canada xếp gần cuối bảng trong số các nước OECD về số giường chăm sóc cấp tính (acute care), gồm cả chăm sóc đặc biệt (ICU). Vào năm 2018, cứ 1000 dân thì có 1,95 giường chăm sóc cấp tính.
Theo số liệu thống kê của chính phủ được công bố gần đây, toàn tỉnh bang British Columbia có 1.272 máy thở. Alberta có 477 máy thở loại cho người lớn và 78 máy thở cho trẻ em.
Theo Thầy Kevin Smith, chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của University Health Network (UHN/ Mạng lưới Y tế Đại học) tại Toronto, Ontario có gần 1.700 máy thở, chánh phủ Ontario đang đặt thêm khoảng 300, cái nữa và trong kho còn 100 cái.
Tình hình đó cho thấy rằng nếu virus corona không được ngăn chận, số người bịnh tăng lên, số người bị nó vật tới mức cần vô nhà thương – hiện nay hầu hết đều được theo dõi tại nhà, tăng lên và cần giường, cần máy thở thì…thua. Nói theo ngôn ngữ trong nước hiện nay là “toang”.
Theo một mô hình lan truyền bệnh do các nhà nghiên cứu của Trường Y tế Công cộng Dalla Lana (Đại học Toronto) phát triển, nếu không có sự can thiệp của y tế công cộng, tỷ lệ dân số bị nhiễm virus ở Canada có thể cao hơn 70%.
Dân số Canada hiện nay là 37,5 triệu; 70 phần trăm là…11 triệu. Cứ cho là chỉ có 10 phần trăm trong số đó phải vô nhà thương, chúng ta cũng cần xài tới 110 ngàn giường với hầm bà lằng máy móc, đương nhiên là cả máy ventilator. Đó là chưa kể số lượng khổng lồ nhơn lực để phục vụ cho các bịnh nhơn này. Hổng xong rồi!
David Fisman, giáo sư dịch tễ học ở Trường Y tế Công cộng Dalla Lana, một trong những người tạo ra mô hình đó, nói trong mô hình có những trường hợp có nhiều người cần giường ICU hơn số giường chăm sóc cấp tính (tất cả giường bệnh) ở Ontario khi dịch lên tới đỉnh điểm. Qua những gì diễn ra ở Ý, chúng tôi thấy rằng các hệ thống y tế của các nước G7 có thể sụp đổ hoàn toàn dưới áp lực của nhu cầu, thậm chí ngay trong những giai đoạn đầu của trận dịch.”
Ông nói rằng, tại sao OMA đã khuyến nghị các cuộc phẫu thuật tự chọn nên tạm dừng để các nguồn lực có sẵn cho những người cần chúng nhất.
Thầy Paul-Émile Cloutier, chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của HealthCareCan, hiệp hội đại diện cho các bịnh viện và cơ sở y tế toàn quốc, báo động rằng “Các bệnh viện hiện đang làm việc ở mức 120% khả năng.”
Thầy Coultier cũng đồng ý luôn, ổng báo động: “Những người đi trước đang lo lắng. Họ lo vì họ chỉ nhìn thấy sự khởi đầu và họ nghĩ rằng nếu có đại dịch thì sẽ rất khó mà gánh nổi những nhu cầu của bệnh nhân của chúng tôi thông qua hệ thống chăm sóc y tế (bệnh viện).”
Hổng lẽ nếu rủi mà “lúc đó” tới, các y sĩ Canada sẽ phải nghiến răng làm Thượng đế, quyết định để cho ai xài máy thở, ai thôi bỏ qua đi, cứu…uổng?
Vậy thì làm sao đây?
Hỏng lẽ cứ ngồi đó chờ “phép lạ” như ông Trump nói cách đây hơn một tuần, hoặc mua lậu thuốc trị sốt rét hydroxychloroquine mà nốc, như ông Trump mới nói cách đây mấy bữa?
(Mới có tin bên Việt Nam, không biết nghe theo Tàu hay nghe theo Trump, một ông “44 tuổi ở Hà Nội đã vào cấp cứu phải rửa ruột vì ngộ độc thuốc chống sốt rét.”)
Đốc tờ David Fisman đưa ra biện pháp để có thể giảm số người ước tính sẽ… mắc dịch, tức là 70% dân số, xuống còn chừng phân nửa: “áp dụng biện pháp kiềm chế y tế công cộng khiêm tốn” (ổng xài chữ “modest”).
Ở Canada, những nỗ lực kiềm chế y tế công cộng khiêm tốn có nghĩa là tìm ra và cách ly khoảng 50% các trường hợp nhẹ bằng xét nghiệm.
Nhưng 35% vẫn còn là quá sức chịu đựng của hệ thống y tế, và chuyện xét nghiệm không dễ, vì không đủ các bộ đồ xét nghiệm (test kit). Doc Fisman nói, muốn giảm nhiều hơn thời phải xài tới các biện pháp “social distancing” và “large scale quarantine”.
Các biện pháp mạnh hơn nữa sẽ là kiểu “lock down” cả nước hiện đang xài ở Ý, cũng như đóng cửa trường học và cấm các cuộc tụ họp đông người và các sự kiện thể thao.
Doc Fisman nói “Dịch ở Trung cộng đã được kiềm chế bằng “large scale quarantine” và “lockdown”.
Đọc tới đây, có bạn sẽ la lên “Bài đã khá dài rồi nghen, chưa thấy cái gì là “dễ òm” như đầu đề đã quảng cáo hết. Muốn nói gì thỉ nói đại đi!”
Lòng vòng là bản tánh của KG, khúc sau, cũng là ý chánh của bài nầy chỉ có chút xíu à! Mần ơn đọc cho hết giùm.
Giữ khoảng cách giao tiếp trong lúc nầy tức là làm ơn
ở nhà giùm!
Cái hình được đăng kèm theo bài nầy, mà KG chộp được từ Global News là đồ họa về khả năng lây truyền nếu việc tiếp xúc giảm đi. Con số do Đốc tờ Robert A.J. Signer, giáo sư trường y khoa đại học California ở San Diego cung cấp và nhà họa sĩ Gary Warshow vẽ.
Trong hình, không giữ khoảng cách giao tiếp, tức là cứ đi tùm lum tà la như hiện nay, sau 5 ngày một người bịnh sẽ lây cho hai người rưởi, và sau 30 ngày, số người dính virus corona sẽ là 406 người.
Ở hàng thứ hai, nếu sự tiếp xúc xã hội phân nửa (50%) tức là chỉ có nửa số người hiện đang đi ngoài nhà, sau 5 ngày sẽ có một người rưởi bị lây, và sau 30 ngày, số dính chấu là 15 người.
Ở hàng cuối cùng, con số người bị Cô vi vật chỉ còn 2 người rưởi nếu sự tiếp xúc giảm được 75%.
Con số nầy (mặc dầu lý tưởng là đừng có ai bịnh hết) là “số đẹp”, phải không?
Cỡ đó đủ mệt cho ngành y tế rồi, vì họ còn đang chăm sóc cho những người bịnh khác, nhưng họ gánh được.
Hãy tự hỏi mình, KG tin rằng quý bạn không thuộc giới chuyên môn chăm sóc sức khỏe, chỉ đi làm, đi học bình thường, tại sao không làm chuyện nầy để tự cứu mình và cứu đồng loại?
Giới y tế đang năn nỉ bạn đó. “Bọn tui ở đây để lo cho bạn. Bạn mần ơn ở nhà để giúp bọn tui.”
Họ là những chiến sĩ ở tiền tuyến, họ là những người chỉ sơ sẩy một chút là bị thương, bỏ mạng. Họ đang vất vả và thiếu thốn trong cuộc chiến đấu dai dẳng này. Chuyện bạn cần làm – hãy ở yên trong nhà và chỉ ra ngoài cho những chuyện tối quan trọng, để giúp họ – cũng là giúp cho mình, là quá dễ, dễ òm.
Ghi chú: Các chuyên gia y tế khẳng định con virus corona nầy ghét người già. Dữ liệu ở Ý và ở bên Tàu, cho thấy đa số người chết vì nó là các chú, các bác, các cụ trong khi những ngưởi trẻ lỡ bị nó ôm thì tới 99% đều giằng ra thoát. Thậm chí có người vướng Cô vi nhưng không thấy triệu chứng gì hết trọi và nhởn nhơ đi gieo rắc cho thiên hạ.
Mới hôm thứ Bảy rồi, ông thủ tướng có cái đầu bù xù độc đáo Boris Johnson của Anh quốc, xứ sở đang lao đao vì Covid-19, đã gởi cho dân chúng một thông điệp, trong đó ổng có lời khuyên về ngày Mother’s Day sấp tới đây.
Ổng viết như vầy: “Tui biết rằng thiên tánh mạnh nhứt của mọi người là đi gặp mặt má mình, cùng nhau ăn một bữa, để cho mấy bả thấy quý vị yêu bả tới cỡ nào.
“Nhưng tôi e rằng ngày Chủ nhật Lễ Của Mẹ này, món quà tốt nhất mà chúng ta có thể tặng – chúng ta, những người mắc nợ mẹ của mình rất nhiều – là để tránh cho mấy bả cơ nguy mắc một căn bệnh rất nguy hiểm.”
Món quà mà ổng đề nghị là hãy…tránh xa các bà mẹ: “Lần này, điều tốt nhất là phôn cho bả, video call (điện thoại truyền hình) cho bả, Skype cho bả, nhưng tránh mọi tiếp xúc hoặc sự gần gũi không cần thiết. Tại sao vậy?
“Bởi vì nếu má của bạn là người già hoặc yếu sức, thì tôi e rằng tất cả các số liệu thống kê cho thấy bả có nhiều khả năng bỏ mạng vì virus corona, hoặc COVID-19…”
Má ông Johnson năm nay 77 tuổi. Tin từ tư dinh Thủ tướng cho hay ổng sẽ “đi thăm” mẹ qua Skype.
Ông Thị trưởng Luân đôn Sadiq Khan còn mạnh miệng hơn nữa. Nhắc nhở dân chúng thủ đô Anh quốc tôn trọng khuyến cáo về giữ khoảng cách khi giao tiếp, ổng nói như vầy: “Đừng ra khỏi nhà trừ phi bắt buộc phải ra, đừng dùng phương tiện chuyên chở công cộng trừ phi phải dùng… hãy làm điều đó cho những người thân yêu của mình là những người sẽ bỏ mạng nếu quý vị không làm.”
Bổ túc cho báo The Washington Post: Chỉ cần có 4 ngày (từ 18 tháng 3 đến 21 tháng 3) để đường biểu diễn số trường hợp mắc virus corona đạt thêm 100,000 lần thứ ba!

Ký Gà

Tin tức khác...