Đặc phái viên Witkoff và Kế hoạch hòa bình của Nga

Như bao câu chuyện lớn thời Trump khác, sự việc bắt đầu trong một căn penthouse giát vàng ở Miami, cách xa những hành lang cẩm thạch của Washington rất xa.

Cuối tháng 10 năm 2025, Steve Witkoff – tỷ phú bất động sản, bạn chơi golf bốn mươi năm của Trump và là “đặc phái viên” mới cảo – không có chút kinh nghiệm ngoại giao nào – đã tổ chức một cuộc họp mà luật pháp Mỹ sẽ coi là hết sức bất thường. Những người tham dự cuộc họp đó gồm có Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ, cựu cố vấn cao cấp Bạch ốc nay đã thành ông trùm quỹ đầu tư tư nhân, và Kirill Dmitriev – Tổng giám đốc quỹ đầu tư quốc gia Nga bị Mỹ trừng phạt, đồng thời là một trong những sứ giả tài chính đáng tin cậy nhất của Vladimir Putin.

Không có nhân viên Bộ Ngoại giao ghi biên bản. Không có cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia. Không hề xin phép theo Đạo luật Logan – đạo luật hình sự hóa hành vi đàm phán trái phép của công dân Hoa Kỳ với các chính phủ nước ngoài đang có tranh chấp với Hoa Kỳ. Chỉ có ba người, một khung cửa sổ nhìn ra đại dương và – theo nhiều nguồn tin sau đó đã nói với Reuters, Bloomberg cùng các cơ quan tình báo châu Âu – một tài liệu do Nga soạn thảo, sau này sẽ được đổi tên thành “Kế hoạch Hòa bình 28 điểm của Tổng thống Trump dành cho Ukraine”.

Chưa đầy bốn tuần sau, tài liệu đó xuất hiện trên bàn giấy của Tổng thống Volodymyr Zelenskyy tại Kyiv, sau khi được chuyển qua trung gian Thổ Nhĩ Kỳ, rồi được các giới chức Mỹ trực tiếp giao đến. Nội dung khiến các nhà ngoại giao từ Washington tới Warsaw choáng váng: công nhận việc sáp nhập Crimea của Nga, hợp thức hóa hành lang đất liền tới bán đảo này, đóng băng nguyện vọng gia nhập NATO của Ukraine, giới hạn nghiêm ngặt quy mô quân đội Ukraine tương lai, và một điều khoản “bảo đảm an ninh” mơ hồ mà đáng chú ý là không hề có cam kết cụ thể nào về quân đội Mỹ hay châu Âu.

Nhiệm vụ đưa ra văn bản đến Ukraine thuộc về Dan Driscoll, Bộ trưởng Lục quân Hoa Kỳ. Driscoll đã đến Kyiv ngay khi kế hoạch bị rò rỉ ra cho giới truyền thông. Đối với nhiều người Ukraine, các điều khoản của nó giống như một loạt yêu cầu họ đầu hàng. 

Trump còn ra tối hậu thư cho Zelenskyy: chấp nhận trước lễ Tạ ơn hoặc sẽ bị Mỹ bỏ rơi. Thời hạn chỉ có 5 ngày.

Kyiv gọi đó là “đầu hàng trá hình thành hòa bình”. Brussels gọi đó là “(hội nghị) Yalta 2.0 mà châu Âu không có mặt”. 

Tại nước Mỹ, ngay cả một số nhà lập pháp diều hâu Cộng hòa cũng bắt đầu dùng từ “nhượng bộ” và “vi phạm an ninh quốc gia”. Thượng nghị sĩ Mark Warner (Dân chủ-Virginia) nói rằng kế hoạch này “nói thẳng ra là một thỏa thuận tồi tệ trong lịch sử, ngang ngửa với việc Neville Chamberlain đầu hàng Hitler trước Thế chiến thứ II”. Các Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (Cộng hòa-South Carolina), Mitch McConnell (Cộng hòa-Kentucky) và Roger Wicker (Cộng hòa-Missouri), những người đang thúc đẩy chính phủ Trump xem xét lại đề xuất này. McConnell đăng trên X: “Những ai nghĩ rằng gây áp lực lên nạn nhân và xoa dịu kẻ xâm lược sẽ mang lại hòa bình thì đang tự lừa dối mình.”

Và ở trung tâm cơn bão là Steven Charles Witkoff – vị “đặc phái viên” mà hành trình từ các hội đồng quản trị chúng cư Manhattan đến bàn đàm phán của Điện Kremlin đặt ra nhiều câu hỏi về phán đoán, lòng trung thành và những bóng ma cũ của New York như với tương lai Ukraine.

Từ bạn làm ăn ngành địa ốc đến đặc phái viên của tổng thống

Steve Witkoff, 68 tuổi, lớn lên ở khu trung lưu Queens và Bronx, New York City, con trai một người bán đồ trang sức. Tốt nghiệp Trường Luật Hofstra, ông khởi nghiệp với nghề luật sư về phá sản thương mại, sau đó chuyển sang mua lại các tòa nhà bị ngân hàng thu hồi trong các đợt suy thoái thập niên 1990.

Tới năm 2000, Steve Witkoff trở thành một trong những nhà phát triển bất động sản có ảnh hưởng nhất Manhattan, nắm giữ New York Helmsley Building, Park Lane Hotel, 110 Wall Street, nhiều dự án khách sạn – văn phòng tại Florida, Las Vegas, Califonia. Forbes ước tính tài sản của Witkoff trên 2 tỷ Mỹ kim. 

Witkoff và Donald Trump quen nhau gần bốn mươi năm. Cả hai thường kể lại lần gặp nhau đầu tiên: Ba giờ sáng ở một quán deli Manhattan, khi Trump không mang tiền và Witkoff đã đãi Trump một cái shand-and-Swiss sandwich. Mối quan hệ của hai người bắt đầu từ đó và trở nên sâu đậm hơn qua những thương vụ chung, sân golf chung và cả những bi kịch chung – Trump đã có mặt ở bệnh viện để chia sẻ khi Andrew, anh con trai 22 tuổi của Witkoff, qua đời vì quá liều opioid năm 2011.

Witkoff không chỉ là bạn, làm ăn chung mà còn nhà tài trợ trung thành của Trump, là nhân vật chủ chốt trong mạng lưới nhà tài trợ Do Thái giàu có tại Florida. Witkoff đã tài trợ cho chiến dịch Trump 2016 và 2020, ông ta giữ vai trò cố vấn không chính thức trong các chính sách kinh tế.

Khi Trump cần một đặc phái viên trung thành, không lương, không bao giờ rò rỉ cho “fake news”, Witkoff là lựa chọn hiển nhiên. Đầu tiên là hồ sơ Trung Đông – vai trò từng do Jared Kushner nắm giữ – nơi Witkoff góp phần đạt được lệnh ngừng bắn mong manh Israel–Hamas. Rồi đầu năm 2025, Trump giao Witkoff lo vụ Nga – Ukraine, tuyên bố: “Steve làm được việc. Ông ta sẽ kết thúc chuyện Ukraine nhanh thôi”. Chẳng có gì nhanh hơn cái đề nghị 28 điểm mả người ta gọi là wish list – danh sách những gì Putin ao ước do Nga soạn thảo. 

Bức chân dung, lời khen và những dấu hiệu báo động đầu tiên

Chuyến công du đầu tiên của Witkoff tới Mạc tư khoa tháng 3/2025 đã cho thấy cách sự việc sẽ diễn ra việc. Ông ta trở về mang theo một bức tranh sơn dầu khổ lớn vẽ Donald Trump do chính Putin đặt hàng – món quà mà nhà đặc phái viên mô tả là “tuyệt đẹp” – và hết lời ca tụng với báo chí rằng Putin là người “siêu thông minh” và là người mà ông ta “tin lời”.

Tựa đề trên báo Wall Street Journal rất thẳng thừng: “Steve Witkoff Takes the Kremlin’s Side.”  (Steve Witkoff đứng về phía Điện Cẩm linh). ABC News đưa tin về “sự phẫn nộ” sau khi Witkoff lặp lại gần nguyên văn các luận điệu tuyên truyền của Nga. Dân biểu Dân chủ Seth Moulton gọi đó là “điên rồ” khi một nhà đàm phán Mỹ “rõ ràng là đang đàm phán cho phía bên kia”.

Nhưng nếu tìm hiểu xa hơn, người ta sẽ thấy Witkoff đã nằm sẵn trong quỹ đạo Nga từ lâu. Hãy xem lại một cáo trạng năm 2013 của Southern District of New York.

Từ bức thư giới thiệu cho Golubchik

Tháng 12/2010, Witkoff đích thân viết một thư giới thiệu cho Anatoly Golubchik – một trùm mafia Nga đã bị kết án – lúc đó đang muốn mua một căn condo tại 971 Madison Avenue. Golubchik không phải là một tội phạm tầm thường. Công tố viên liên bang mô tả Golubchik là một tay côn đồ bảo kê (enforcer) và rửa tiền cho tổ chức tội phạm Taiwanchik-Trincher, hoạt động từ một căn condo xa hoa ở tầng 63 tại Trump Tower – nầm dưới penthouse của Donald Trump có ba tầng.

Xới bạc ngầm này rửa ít nhất 100 triệu Mỹ kim, phục vụ các ngôi sao Hollywood hạng A và, theo công tố viên, chịu sự chỉ đạo của Semion Mogilevich – “Ông trùm thông minh” nằm trong danh sách 10 kẻ bị truy nã gắt gao nhất của FBI, có chân rết trong buôn ma túy, mại dâm và bán vũ khí cho Iran.

Khi sự việc bị lộ năm 2013, phát ngôn viên của Witkoff khẳng định thư giới thiệu chỉ là “một ân huệ cho một người quen chung” và Witkoff “hối tiếc vì đã giới thiệu… và thừa nhận đó là sai lầm”. Tuyên bố cố tình không nêu tên cái “người quen chung” đó. JT Trump – chủ nhân tòa tháp nơi sòng bạc ngầm hoạt động – chưa bao giờ bị hỏi công khai liệu “người quen chung” đó có phải là ông hay không.

Có tới 13 cá nhân hoặc công ty bình phong liên quan đến tội phạm có tổ chức Nga từng sở hữu các căn condo tại Trump Tower. Trong một thập niên, tiền Nga đã là dây cứu sinh tài chính cho chính đế chế của Trump. Kenneth McCallion, cựu công tố viên chống tội phạm có tổ chức thời Reagan, từng nói với các nhà điều tra rằng người Nga và các hợp đồng thương hiệu “đã cứu Trump khỏi phá sản”.

Tất nhiên điều này không chứng minh Witkoff cố ý tiếp tay cho mafia. Nhưng nó minh họa một thế giới – Thế giới Trump – nơi tiền Nga, quyền lực Nga và mối nguy Nga từ lâu đã là hàng xóm.

Bộ máy ngoại giao bóng tối đằng sau Kế hoạch 28 điểm của Trump

Tháng 10–11/2025, thế giới chứng kiến một hiện tượng ngoại giao chưa từng có: một kế hoạch hòa bình Ukraine 28 điểm hết sức nhượng bộ Nga được soạn thảo hoàn toàn bên ngoài hệ thống chính phủ Mỹ chính thức. Báo chí Mỹ và châu Âu gọi nhóm đứng sau là “The Miami Network” 

Theo các cuộc điều tra của Axios, Reuters, Bloomberg và The Washington Post, bộ ba

Steve Witkoff – tỷ phú bất động sản, bạn thân 30 năm của Trump, Đặc phái viên Trung Đông

Jared Kushner – con rể Trump, kiến trúc sư Abraham Accords

Kirill Dmitriev – người đứng đầu quỹ RDIF của Nga (bị Mỹ trừng phạt)

đã gặp nhau nhiều ngày tại Miami cuối tháng 10/2025, ăn tối và thảo luận tại nhà riêng của Witkoff, rồi cùng Dmitriev soạn thảo khung kế hoạch dựa trên tài liệu Nga gửi trước đó. Richard Grenell, một người trung thành với Trump, cựu đại sứ Mỹ tại Đức, từng hy vọng trở thành ngoại trưởng, dù không trực tiếp ở Miami vẫn được nhắc đến như người góp phần viết các điều khoản chính trị.

Kế hoạch gốc 28 điểm (đã bị rò rỉ) bao gồm những điều khoản: Công nhận Crimea thuộc Nga; Ukraine trung lập vĩnh viễn, từ bỏ NATO; Quân đội Ukraine chỉ được giữ 1/3 quy mô trước chiến tranh; Donbas có “quy chế đặc biệt” do Nga giám sát bầu cử; Thành lập “Hội đồng Hòa bình” vơi Donald Trump là chủ tịch

Toàn bộ quá trình diễn ra không có biên bản, không qua Bộ Ngoại giao, không thông báo Quốc hội hay Hội đồng An ninh Quốc gia – vi phạm nghiêm trọng quy trình ngoại giao Mỹ và có nguy cơ vi phạm Logan Act. Ngoại trưởng Marco Rubio và nhiều giới chức chính phủ Trump nhiệm kỳ 2 thừa nhận họ “bị bất ngờ” và không tham gia.

Sau khi bị rò rỉ và vấp phải phản ứng dữ dội từ Ukraine cùng châu Âu, Bạch ốc đã chỉnh sửa mạnh, giảm xuống khoảng 19 điểm, bỏ yêu cầu công nhận lãnh thổ và giới hạn quân đội. Tuy nhiên, bản gốc vẫn cho thấy một thực tế: chính sách đối ngoại Mỹ đang bị chi phối bởi một nhóm thân tín trung thành tuyệt đối với Trump, không có chức vụ chính thức và không chịu trách nhiệm trước Hiến pháp.

Báo mạng Axios nhận định: “Đây là ngoại giao bóng tối (shadow diplomacy) ở mức độ chưa từng thấy kể từ vụ Iran-Contra.”

Miami, tháng 10/2025: Cuộc gặp mà Bộ Ngoại giao không hề hay biết

Trở lại tới khách sạn Faena và khu phức hợp của Witkoff tại Miami trong ba ngày 26-28 tháng 10. Các nguồn tin ở Washington và Brussels cho biết Kirill Dmitriev đến với một bản tài liệu làm việc của Nga đã chứa sẵn những đòi hỏi cốt lõi sau này xuất hiện trong kế hoạch 28 điểm. Trong vài ngày, văn bản đó được “Mỹ hóa” – ngôn từ dịu đi, thêm cụm từ nghe có vẻ như của Trump, thêm ưu đãi kinh tế – cho đến khi có thể trình bày như một sáng kiến của Mỹ.

Một cuộc gọi bị rò rỉ tháng 11 giữa Witkoff và Yuri Ushakov – cố vấn chính sách đối ngoại của Putin – được Bloomberg công bố sau đó, thật sự gây chấn động vì sự trắng trợn. Trong đó, Witkoff hướng dẫn người Nga chính xác cách tâng bốc Trump: “Hãy gọi ông ấy là “man of peace” – người kiến tạo hòa bình… nói với ông ấy đây sẽ là thỏa thuận lớn nhất lịch sử… ông ấy rất nhạy cảm với sự tôn trọng…”

Witkoff trấn an Ushakov rằng Trump đã trao cho mình “carte blanche” – quyền hành tuyệt đối : “Tôi có thể điều chỉnh mọi thứ để “close the deal”. (Từ mới dịch là “chốt giao dịch”).

Một đoạn ghi âm thứ hai – lần này từ bên trong Điện Kremlin – ghi lại các quan chức Nga cười vui với nhau rằng họ sẽ soạn bản kế hoạch, để người Mỹ “đóng dấu” vào đó, và cho Trump “cảm giác chiến thắng” mà ông ta khao khát.

Bản kế hoạch hòa bình giống như một bạch thư của Kremlin

Dù Bạch ốc quả quyết rằng văn kiện do Mỹ soạn, việc so sánh song song với các văn bản lập trường  trước đó của Nga cho thấy sự tương đồng đáng kinh ngạc:

Điểm 4: “Các vấn đề lãnh thổ sẽ được giải quyết trên cơ sở đường tiếp xúc hiện tại” – tức Nga giữ mọi thứ đã chiếm được.

Điểm 7: “Quy chế pháp lý của Crimea là một phần Liên bang Nga sẽ được công nhận.”

Điểm 12: Ukraine cam kết trung lập vĩnh viễn và từ bỏ tư cách thành viên NATO.

Điểm 19: Quân đội Ukraine bị giới hạn ở mức khoảng một phần ba so với trước chiến tranh.

Điểm 25: Donbas nhận “quy chế đặc biệt” với sự “giám sát” bầu cử của Nga.

Và một điểm đầy tính ve vuốt Trump, có thể do Mỹ thêm vào mà cũng có thể do Nga đề xuất: 

Điểm 28: Thành lập “Hội đồng Hòa bình” do Donald Trump làm chủ tịch.

Các nhà ngoại giao châu Âu lưu ý rằng kế hoạch gần như không chứa điều gì Nga chưa từng đòi công khai – và gần như không có gì Ukraine từng ra hiệu có thể chấp nhận nếu không muốn sụp đổ chính trị.

Hậu quả

Phản ứng của Kyiv rất nhanh và giận dữ. Tổng thống Zelenskyy nói đề xuất này là “không phải hòa bình, mà là công thức cho một cuộc chiến lớn hơn sau 5 năm”. Sau cánh gà, giới chức Ukraine nói với đồng minh rằng kế hoạch rõ ràng đã được “viết ở Mạc tư khoa, chỉnh sửa ở Miami, chuyển phát từ Washington”.

Tại Brussels, Liên minh Âu châu (EU) vội vã đưa ra bản phản đề xuất 40 trang, yêu cầu Nga rút quân hoàn toàn, bảo đảm an ninh chắc chắn và không nhượng bộ đơn phương. Giới chức Pháp và Đức công khai nói về việc chuẩn bị cho một thế giới mà châu Âu không còn có thể dựa vào sự bảo vệ của Mỹ.

Ở Quốc hội Mỹ, sự phẫn nộ từ cả hai đảng thể hiện rõ rệt. Thượng nghị sĩ Roger Wicker (Cộng hòa – Mississippi) cảnh báo không được ép Ukraine “nhường đất cho một trong những tên tội phạm chiến tranh trắng trợn nhất thế giới là Vladimir Putin”. Những người Cộng hòa ôn hòa như Brian Fitzpatrick bắt đầu đòi điều tra xem Witkoff, Kushner và Dmitriev có vi phạm Đạo luật Logan hay các luật trừng phạt (sanctions laws) không.

Ngay cả Ngoại trưởng Marco Rubio – ban đầu được một số phụ tá mô tả là bị giữ trong bóng tối – cũng buộc phải đăng trên mạng xã hội rằng kế hoạch là do Mỹ soạn “dựa trên đầu vào từ phía Nga”, một cách diễn đạt không làm hài lòng bất kỳ ai.

Bí ẩn Steve Witkoff

Những người bảo vệ miêu tả Witkoff là chiến hữu trung thành nhất của Trump: một tỷ phú tự thân bỏ lại đế chế để phục vụ không lương, một người cha mất con đã chứng kiến lòng nhân ái của Trump trong những giờ phút đen tối, một nhà đàm phán có bản năng bất động sản có thể cắt qua bế tắc ngoại giao.

Những người chỉ trích thấy điều đáng sợ hơn nhiều: một người ngập quá sâu trong văn hóa giao dịch, lấy cái tôi làm trung tâm của bất động sản Nữu ước và Mạc tư khoa đến mức không phân biệt được việc chốt một căn condo với việc trao lợi thế chiến lược cho một đối thủ đã dành nhiều năm cố gắng làm tan rã liên minh phương Tây.

Trên Air Force One tuần này, khi được hỏi về các đoạn ghi âm bị rò rỉ, Tổng thống Trump gạt đi: “Đó là việc của người làm thương vụ. Steve sẽ quay lại Moscow tuần tới. Chúng ta sẽ hoàn tất chuyện này”.

Lịch sử sẽ ghi lại liệu “hoàn tất chuyện này” có nghĩa là hòa bình – hay là cuộc rút lui chiến lược nghiêm trọng nhất của Mỹ kể từ khi Sài Gòn sụp đổ.

Còn bây giờ, chỉ một điều rõ ràng: chỉ trong một mùa thu ngắn ngủi, Steve Witkoff đã trở thành hiện thân sống của câu hỏi sẽ ám ảnh nhiệm kỳ thứ hai của Trump.

Khi lòng trung thành cá nhân, tình bạn cũ và ngoại giao hậu trường đụng độ lợi ích quốc gia, rốt cuộc ai đang đàm phán thay mặt Hợp chúng quốc Hoa Kỳ?

Đ.Q.

(tổng hợp từ whowhatwhy.org, Axios, Reuters, Bloomberg, The Washington Post Financial Times)