BÀI HỌC ROC

Olympic 2020 đã hạ màn (lần này nó được tổ chức từ 23/07 đến 08/08 năm 2021). Nước Nhật đã bỏ ra bao công sức cho biến cố thể thao quan trọng lịch sử này. Nhiều tiền lắm chứ không ít, nhưng cuối cùng nó bị đại dịch Covid-19 thọc gậy bánh xe, mùa hè năm ngoái tưởng là điểm hẹn của thế vận hội Olympic 2020 nhưng sau đó phải đình hoãn lại, dời sang năm 2021 nhờ tình hình Covid19 có phần êm hơn. Nói thì nói vậy, không khí thi đấu chùng hẳn xuống vì các sân vận động chỉ có vận động viên, huấn luyện viên, trọng tài, nhân viên dọn dẹp, và các phóng viên… Còn các hàng ghế hoàn toàn bỏ trống!

Thế mới biết người tính không bằng trời tính.

Đối với các vận động viên, hoàn cảnh sống và kế hoạch tập luyện của họ rất đặc biệt, không ít cả đời tập luyện chỉ mong đợi vào những dịp thi thố tài năng kiểu nuôi quân ba năm, sử dụng một ngày. Nhiều vận động viên kém may mắn tập luyện cả đời vẫn không giành được chiếc vé đại diện quốc gia đi thi. Tóm lại họ phải tranh tài, có những nỗ lực vượt bậc và phải cố gắng rất nhiều. Khi nghe tin Olympic 2020 có nguy cơ hủy bỏ, họ tròn mắt nhìn huấn luyện viên: Có thiệt không thày? Còn với một quốc gia muốn đăng cai Thế vận hội Olympic chính phủ phải đổ ra một núi tiền khổng lồ xây dựng, đồng thời trước đó phải có hạ tầng cơ sở tốt, tất nhiên làng thế vận hội sau Giải Olympic sẽ được sử dụng vào nhiều mục đích.

Ở đời vẫn có những cái xui ngoài dự tính. Một phần do tác động ngoại cảnh. Một phần do các yếu tố nội tại. Tóm lại một câu chuyện gì cũng có thể xảy ra. Lớp tai nạn. Lớp xì căng đan cá nhân. Lớp những cái xui vô lý, vô duyên hết chỗ nói. Những lần không đủ tư cách thi đấu do hiệu ứng “người này tài sẽ có người khác tài hơn”. Hoặc chỉ vì trót dại xuôi theo những chèo kéo cám dỗ chích hút, tưởng không ai biết hoặc vô hại nhưng sau đó bị phát hiện. Hoặc chỉ vì muốn mình cường lực hơn, ăn gian một chút chất kích thích, rồi bị phát hiện, bị cấm thi đấu, công sức một đời tập luyện bỗng hóa thành công… cốc!

Nhiều năm liền theo dõi Thế vận hội mùa hè Olympic, một sự kiện thể thao lớn của hành tinh, người ta dồn mắt vào những nước lớn đoạt nhiều huy chương. Vâng các động viên không chỉ đem về cho mình những thành tích cá nhân, song họ cố gắng bởi vinh dự sẽ đem tiếng thơm về cho đất nước, cho Tổ quốc. Thậm chí nhiều vận động viên thi đấu đại diện cho quê hương thứ 2, song với họ, vinh dự bản thân cũng như tiếng thơm cho gia đình đối với cố quốc là điều họ luôn nghĩ đến. Trường hợp nữ vận động viên Jasmine Camacho-Quinn thi đấu môn 100m có chướng ngại vật (100-meter hurdles) đã chính thức đại diện cho Puerto Rico thay vì khoác áo đội tuyển Mỹ.

Ai cũng biết các nước lớn có số lượng huy chương cao gồm Mỹ, Trung Quốc, Anh, Đức, Nga… Khi theo dõi các trận đấu giữa các vận động viên, người ta nhận ra màu cờ biểu tượng và ba chữ viết tắt của quốc gia có vận động viên đoạt huy chương vàng. Ví dụ Mỹ là USA, Trung Quốc là CHN, Vương quốc Anh là GRB, Nhật là JPN, Nga là RUS… Nhưng năm nay hơi lạ, người ta không thấy RUS đâu, thay vào đó người ta thấy ROC. Vậy ROC là nước nào? Họ là ai? Và tại sao Nga không thấy xuất hiện…

Chuyện này liên quan đến Nga bị cấm thi đấu trong tư cách của một quốc gia. Lý do? Số là Nga đã trực tiếp đứng ra “hà hơi tiếp sức” cho các chiến dịch sử dụng chất kích lực đối với các vận động viên nên bị cấm tham gia thi đấu. Vâng. Tất nhiên trường hợp vài vận động viên dưới sức ép cám dỗ bằng mọi giá phải đoạt được thành tích đã “dại dột” sử dụng chất kích lực bị cấm thi đấu ta không bàn đến. Còn chuyện Ủy ban thế vận hội Olympic quốc gia hẳn hoi, tri pháp phạm pháp, nếu không mạnh tay xử lý, phép tắc không nghiêm, chuyện lớn chứ không nhỏ, sau này nói chuyện ai nghe.

Thế là Nga bị cấm thi đấu. Tất nhiên nhiều thành viên trong ban tổ chức Thế vận hội Olympic đã cảm thông hoàn cảnh nhiều vận động viên Nga nghiêm túc, thật thà bị vạ lây. Và rồi người ta nghĩ đến chuyện “chém dao đằng sống, không ai chém đằng lưỡi”. Dù gì họ cũng chẳng có lỗi. Hóa ra họ chỉ là nạn nhân của những trò gian lận, thân phận con sâu cái kiến như họ bất quá chỉ có khả năng thể thao cá nhân, còn chuyện các sếp lớn làm sai họ đâu có quyền tham gia ý kiến ý cò.

Sau đó một giải pháp được đưa ra: ROC – được quẳng ra như cái phao mở ra cho các vận động viên Nga một con đường sống. Quả thế, cả đời họ tận tụy nhọc công, nhọc sức, tập luyện đổ không biết bao nhiêu mồ hôi nước mắt, tuyệt nhiên làm sao họ có thể chấp nhận phán quyết trực tiếp ảnh hưởng đến con đường sự nghiệp tập luyện cả đời họ.

Vậy ROC là gì? Nó là ba mẫu tự viết tắt của cụm chữ Russian Olympic Committee – Ủy ban Olympic Nga. Nói một cách dễ hình dung hơn, sau khi Nga bị phát hiện gian lận chất kích lực, tư cách một chính thất, chỉ vì trót dại tham lam thành tích một cách thiếu sáng suốt dây vào chất kích lực của Nga bị đẩy xuống hàng phụ thất, từ hoàng hậu xuống bậc cung phi, từ nation xuống thành committee. Khá nhức nhối đấy nhưng ít ra các vận động viên Nga vẫn gỡ gạc được chút gì đó, cố gắng cá nhân của họ vẫn có dịp sử dụng.

Đến Tokyo lần này, đem chuông đi đánh xứ người, 335 vận động viên Nga tham gia tranh giải tại các môn thể thao khác nhau. Tất nhiên họ khoác áo của ROC – một hình thức khoan hồng do Ủy ban Thế vận hội Olympic đưa ra. Họ không đại diện cho Nga được. Sẽ không có quốc kỳ, quốc ca của Nga. Niềm tự hào lẽ ra họ được nhận khi giành về chiến thắng cao nhất có chút bẽ bàng, nhưng thôi, thế cũng được.

Một dạo thiên hạ xôn xao khi Tờ The New York Times loan tin Ủy ban Thế giới Chống Chất Kích lực (World Anti-Doping Agency) đã thổi còi, phạt Nga thẻ đỏ, nghiễm nhiên Nga bị cấm tham gia thi đấu tại Thế vận hội Olympic tại Tokyo vì cả gan tổ chức một chiến dịch sử dụng chất kích lực cấp quốc gia (nguyên văn) tội danh: State-sponsored doping program.

Vâng. Đích thị như thế, thật đáng buồn. Ở đây, rõ ràng lái dại, mũi chịu đòn. Không ai biết vận động viên nào cương trực thẳng thắn, quyết không dây vào những cám dỗ lạm dụng chất kích lực. Một số sẽ cảm thấy khó cưỡng? Cờ đến tay, không phất xem ra cũng uổng. Đến khổ, lẽ ra họ nên được Ủy ban Olympic Nga giúp đỡ, hướng dẫn, kỷ luật chặt chẽ, thương cho roi cho vọt, đằng này Ủy ban Olympic Nga, cơ quan cao nhất, chiếc cầu nối trực tiếp với Ủy ban Olympic Quốc tế (cuối cùng) lại vẽ đường cho hưu chạy, vô tình hãm hại những vận động viên thể thao Nga vốn đôi lúc chỉ nhìn thấy đỉnh cao của vinh quang, quên đi tinh thần trách nhiệm kỷ luật bản thân – thứ hiến pháp cao nhất của lương tâm cá nhân trước khi bước vào vòng thi đấu!

Nga bị cấm, các vận động viên của Nga phải thi đấu song không thể trong tư cách đại diện cho quê hương tổ quốc. Thay vào đó họ thi đấu dưới trướng của ROC, một cái “mác” hoàn toàn nằm trong diện “có còn hơn không”, khá miễn cưỡng, gần như họ chấp nhận ROC trong trạng thái an ủi, chỉ cần thế giới biết ROC là cái gì, có chút quái quặc một chút song xem ra thế cũng tạm được xoa dịu phần nào, không đến nỗi quá sấp mặt, hoàn toàn tay trắng.

Chiết tự một chút, định nghĩa của ROC là một nhóm vận động viên từ Nga – Russian Olympic Committee – Họ được phép thi đấu trong tư cách vô quốc gia thông qua hình thức sắp xếp khá đặc biệt (special designation) vì Nga – một quốc gia với danh xưng chính thức bị tước mất quyền tham gia. Thay vì được mặc áo gấm phẩm vị hoàng tộc cân xứng, các vận động viên Nga phải mặc áo thô. Nhưng thôi, còn được ngồi vào mâm yến (thế) xem ra cũng đủ mãn nguyện lắm rồi.

Trên thực tế tội của Nga không nhỏ. Tuy nhiên Ủy ban Thế vận hội Olympic Quốc tế phải cân nhắc kỹ lưỡng. Phán quyết của họ liên quan đến nhiều vị có tiếng nói quan trọng. Rồi từ những ảnh hưởng bên trong, những móc nối, những quan hệ dây dưa tồn tại nhiều năm, đâu phải cứ nói tước quyền thi đấu của các vận động viên trong tư cách đại diện Nga là được. Thế là ROC ra đời. Gẫm lại, nó là giải pháp thuận cả đôi đường, Nga bị phạt, tai tiếng đầy mình, nhưng ít nhất những tài năng của Nga vẫn được tỏa sáng. Cái đèn không sang, không đẹp, nhưng ít nhất ngọn lửa vẫn có dịp bùng sáng thay vì mãi mãi không một lần được đốt lên.

Năm 2019 Tòa Phân giải Thể thao CAS (Court of Arbitration for Sport) đưa ra phán quyết cấm Nga không được tham gia Thế vận hội Olympic 2021 tại Nhật. Tuy nhiên một kẽ hở đã được thiết kế, các vận động viên Nga vẫn được tham gia thi đấu dưới trướng ROC. Nhiều người chấp nhận hình thức này vì thấy nó chấp nhận được. Ít nhất vụ xì-căng-đan này đã khiến Nga mất mặt khá nhiều, đặc biệt tại nhiều diễn đàn quốc tế Nga luôn bị coi là kẻ không tuân theo luật chơi công bằng của Tây phương, với Nga ý thức công bằng không nằm trong đẳng thức xây dựng những giá trị uy tín xã hội.

Ban đầu lệnh cấm của Tòa CAS kéo dài trong bốn năm. Cụ thể, Nga bị cấm tham gia các giải thể thao lớn của Thế giới (sau khi CAS có đủ bằng chứng cho thấy Nga dung túng và điều hành một hệ thống gian lận chất kích lực cấp quốc gia với tham vọng tăng số huy chương tại các giải thể thao). Theo đó Nga sẽ bị cấm tham gia thi đấu cho đến năm 2023. Tuy nhiên lệnh phạt này giảm xuống còn hai năm. Sở dĩ Nga bị cấm tham gia thi đấu tại giải Olympic 2020 (chính thức tổ chức năm 2021 do đại dịch Covid19 tấn công thế giới, buộc phải hoãn lại) vì lệnh phạt hai năm chưa kết thúc.

Sắp tới tại Giải Olympic 2024, Paris, Pháp, Nga sẽ tái xuất giang hồ. Cái tên ROC sẽ biến mất, thay vào đó Nga sẽ giương cái tên cúng cơm RUS bảnh chọe thuở nào. Và như thế không chỉ có quốc ca mà còn có cả quốc kỳ nữa. Nói thì nói vậy, một khi tay trót nhúng chàm, cái phốt Nga từng gian lận chất kích lực (một cách có tổ chức, có hệ thống) nước sông Volga làm sao rửa sạch được. Dầu vậy mọi cái đã qua. Hơn nữa Nga cũng đã từng chai mặt trước những xì-căng-đan gian lận kiểu này, đây đâu phải lần đầu!

Hai mươi sáu tỷ Mỹ kim đã được đổ ra đầu tư cho giải Olympic tại Tokyo lần này. Nhật đã bỏ ra một số tiền to để giành được chiếc vé đăng cai giải thể thao (được coi là) lớn nhất hành tinh, ước tính sẽ diễn ra năm 2020. Lẽ ra nếu mọi chuyện xuôi chèo mát mái, Nhật có thể kiếm được một số kha khá. Đùng một cái, từ Chợ Ướt Vũ Hán những cái tin động trời đánh đi hồi cuối năm 2019. Đầu năm 2020 thiên hạ vẫn nghĩ chuyện xảy ra ở Vũ Hán sẽ chẳng ảnh hưởng gì đến hòa bình thế giới. Nhưng thiên hạ đã lầm. Vi-rút Covid19 theo chân những du khách, chúng đáp những chuyến bay, chúng đi theo con tàu du lịch cruise ship tỏa đi khắp hành tinh…

Rồi người ta kháo nhau Olympic 2020 sẽ hủy bỏ. Bao nhiêu người hoang mang. Số tiền 26 tỷ Mỹ kim đâu phải nhỏ, vẫn biết các trung tâm thi đấu, khách sạn, làng thế vận hội sẽ được sử dụng vào bao việc sau khi Giải Olympic kết thúc. Không ít các vận động viên trăn trở lo lắng? Nga có lẽ vui (do mình bị cấm)? Để rồi những điều ấy cuối cùng đã có câu trả lời, mọi cái không hẳn hoàn mỹ lắm nhưng đại thể chấp nhận được.

Hy vọng Olympic 2024 tại Pháp mọi cái sẽ tốt đẹp hơn, an bình hơn. Covid-19 sẽ thôi không hoành hành thế giới nữa. Covid-19 sẽ dừng lại, không có thêm những phiên bản mới (như phiên bản Delta). Nhiều người chịu khó đi chích ngừa. Trạng thái miễn dịch cộng đồng (herd immunity) đạt được. Lúc đó thiên hạ sẽ thở phào, chuyện theo dõi các chương trình thi đấu với tâm trạng chắc chắn 100% không ai gian lận sử dụng chất kích lực, ít nhất nếu có, mong thay đó chỉ là những trường hợp cá nhân, thay vì những tổ chức gian lận có hệ thống cấp quốc gia như Nga bị phát hiện năm 2019.

Hy vọng đây cũng là kinh nghiệm Nga phải trả giá và bài học ROC sẽ là một nhắc nhở có giá trị đối với Nga cũng như với thế giới.

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...