Án tham nhũng giữa đại dịch COVID-19

Việc “giữ giá”, “thổi giá” y cụ, thuốc men đã xuất hiện từ lâu. Khi dịch bệnh COVID-19 đang trong giai đoạn “nước sôi lửa bỏng”, cả thế giới loay hoay tìm cách xét nghiệm nhanh, chính xác và sản xuất vaccine để kiểm soát dịch thì tại VN, loại tội phạm này nhân cơ hội bộc phát.

Nhiều tội phạm là những nhà quản lý, bác sĩ giỏi, ảnh hưởng và ngoại giao xã hội rộng rãi.

“Bóc mẽ” giá thực của hệ thống xét nghiệm COVID-19

Vụ án “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại CDC Hà Nội đã được đưa ra xét xử nhưng dư âm của nó vẫn còn.

Với thủ đoạn thông đồng, hệ thống xét nghiệm tự động Realtime PCR đã đội giá gấp nhiều lần và đây chỉ là vụ án có tính chất mở đầu.

Từ đó, một “tảng băng chìm” về tình trạng nâng “khống” giá thiết bị y tế dần lộ diện… là bài học cảnh tỉnh cho các bệnh viện, trung tâm y tế về việc đấu thầu, mua sắm gấp các thiết bị y tế chống dịch. Người dân sẽ hưởng lợi nếu thiết bị y tế được mua đúng giá thì.

Ngày 22/4/2020, 7 cán bộ bị khởi tố là: Nguyễn Nhật Cảm, Giám đốc CDC Hà Nội; Nguyễn Vũ Hà Thanh, Trưởng phòng Tài chính kế toán CDC Hà Nội; Đào Thế Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Vật tư khoa học và Thương mại Việt Nam (MST); Nguyễn Trần Duy, Tổng Giám đốc Công ty CP định giá và bán đấu giá tài sản Nhân Thành; Nguyễn Ngọc Nhất, nhân viên Công ty TNHH Phát triển khoa học Vitech; Nguyễn Thanh Tuyền, nhân viên Công ty TNHH Thiết bị y tế Phương Đông; Lê Xuân Tuấn, nhân viên Phòng Tài chính kế toán CDC Hà Nội.

Trước đó, từ đầu năm 2020, CDC Hà Nội mua một số hệ thống Realtime PCR tự động để xét nghiệm chống dịch COVID-19. Do thời gian gấp nên việc mua sắm này được thực hiện bằng cách chỉ định thầu. Lợi dụng tình hình dịch bệnh, Nguyễn Nhật Cảm đã câu kết với Nguyễn Ngọc Nhất, Nguyễn Thanh Tuyền, Đào Thế Vinh thỏa thuận giá mua máy cùng các vật tư khác trước khi thực hiện thủ tục thầu thông thường. Nguyễn Trần Duy cũng giúp đỡ bằng cách hợp thức giá gói thầu theo giá do CDC Hà Nội yêu cầu.

Bệnh viện, doanh nghiệp, công ty thẩm định móc nối với nhau nâng “khống” giá thiết bị y tế để rút ruột công quỹ, chia nhau tỷ lệ phần trăm được thỏa thuận trước. Trong đó, bệnh viện tạo mọi điều kiện để nhà thầu được trúng thầu bằng cách làm cho duy nhất 1 nhà thầu đáp ứng được các tiêu chí kỹ thuật, còn các nhà thầu khác sẽ bị loại ngay từ vòng “gửi xe”.

Việc “thổi giá” hệ thống Realtime PCR tự động được các doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối sử dụng các công ty con hoặc các công ty mua bán hóa đơn mua bán lòng vòng với nhau trong thời gian ngắn. Trong vụ án này, các bên đã mua bán máy xét nghiệm lòng vòng qua 4 công ty trong chưa đến 2 ngày, nâng giá máy từ 2,3 tỷ đồng lên 7 tỷ đồng (cao gấp 3 lần giá thực của máy). Sau đó, Công ty CP định giá và bán đấu giá. Nhân Thành căn cứ đó đưa ra mức giá và CDC Hà Nội “nhắm mắt” mua vào. Đáng chú ý, các bên đã thống nhất chi 15% giá trị gói thầu để “lại quả” cho Nguyễn Nhật Cảm nếu thương vụ thành công.

Ngoài gói thầu mua máy xét nghiệm COVID-19 trên, từ năm 2019 đến tháng 3-2020, CDC Hà Nội còn cho đấu thầu 16 gói thầu khác giá hơn 81 tỷ đồng. Cùng với đó là 2 gói thầu thiết kế, in ấn tài liệu và phát sóng tuyên truyền phòng dịch trị giá hơn 1,9 tỷ đồng.

18 gói thầu này đều vi phạm quy định đấu thầu, gây hậu quả nghiêm trọng.

Nâng “khống” giá robot phẫu thuật, hưởng lợi hàng chục tỷ đồng

Sau phần “mở màn” trên, ngày 25/9/2020, dư luận bàng hoàng khi sai phạm tại Bệnh viện Bạch Mai được công bố.

Ông Nguyễn Quốc Anh, nguyên Giám đốc bệnh viện; ông Nguyễn Ngọc Hiền, nguyên Phó Giám đốc bệnh viện và bà Trịnh Thị Thuận, Kế toán trưởng, Trưởng phòng Tài chính kế toán bị bắt.

Tiếp đó, khởi tố Phạm Đức Tuấn, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty Công nghệ Y tế BMS; Ngô Thị Thu Huyền, Phó Giám đốc Công ty BMS; Trần Lê Hoàng, thẩm định viên Công ty Thẩm định giá và Dịch vụ tài chính Hà Nội (VFS) về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và Lý Thị Ngọc Thủy (Phó trưởng Phòng Tài chính – Kế toán, Bệnh viện Bạch Mai), Phạm Minh Dung, nguyên Tổng Giám đốc Công ty VFS.

Một số lãnh đạo, cán bộ BV Bạch Mai đã lợi dụng chủ trương tự chủ của nghành y tế, chủ trương liên doanh, liên kết với tư nhân để Công ty BMS nâng giá thiết bị lên nhiều lần, đẩy giá dịch vụ lên cao chiếm đoạt tiền của người bệnh

Theo đó, tháng 1/2017, Bệnh viện Bạch Mai trang bị hai loại robot phẫu thuật, trong đó robot Rosa có giá 39 tỷ đồng, robot Mako có giá 44 tỷ đồng. Lúc đó, Công ty BMS chưa nhập robot Rosa, song Công ty thẩm định giá VFS vẫn cấp “khống” chứng thư thẩm định 2 robot trên theo giá Tuấn đưa ra là 39 và 44 tỷ đồng (trong khi giá trị thực của robot Rosa chỉ 7,4 tỷ đồng, tức nâng “khống” gấp 5 lần).

Từ ngày 27/2/2017 đến tháng 5/2020, Bệnh viện Bạch Mai đã dùg robot Rosa phẫu thuật sọ não cho 629 ca bệnh, thu hơn 22,5 tỷ đồng, trả Công ty BMS 19,8 tỷ đồng cho 551 ca bệnh, tương đương. Bệnh viện hưởng hơn 4,3 tỷ đồng.

Giá phẫu thuật bằng robot Rosa hơn 6,6 triệu đồng/ca nhưng Bệnh viện Bạch Mai và Công ty BMS thu 36 triệu đồng, trong đó hơn 23 triệu đồng để khấu hao, hưởng chênh lệch tới hơn 16,5 triệu đồng.

Từ tháng 4/2018 đến tháng 5/2020, bệnh viện Bạch Mai đã thanh toán cho Công ty BMS tổng số tiền là hơn 16,7 tỷ đồng (cao hơn gấp đôi số tiền Công ty BMS nhập thiết bị). Đối với hệ thống robot Mako, từ ngày 27/2/2017 đến tháng 4/2019, Bệnh viện Bạch Mai đã phẫu thuật khớp cho 55 bệnh nhân với tổng chi phí hơn 2,2 tỷ đồng. Đặc biệt, Tuấn đã nhiều lần biếu tiền, USD trị giá hơn 300 triệu đồng cho Nguyễn Quốc Anh và 150 triệu đồng ông Nguyễn Ngọc Hiền.

Với tổng doanh thu hơn 2.560 tỷ đồng, 25 hệ thống máy đưa vào liên doanh, liên kết với bệnh viện đều vi phạm trong các khâu từ lập đề án, đấu thầu, thẩm định giá, giá khám bệnh, thu chi tài chính; doanh nghiệp nâng giá cao.

Việc nâng “khống” như trên không chỉ nhằm tăng giá khám bệnh, tăng thời gian sử dụng máy lên nhiều năm mà còn tăng khấu hao gấp nhiều lần gây thiệt hại cho bệnh nhân, quỹ Bảo hiểm xã hội và tài sản của bệnh viện.

Những mảng tối trong hoạt động đấu thầu

11 người tại Sở Y tế Cần Thơ đã bị khởi tố. Trong đó có nguyên Giám đốc Sở Y tế Cần Thơ Bùi Thị Lệ Phi; Giám đốc Sở Y tế Cần Thơ Cao Minh Chu; Lương Tấn Thành, Hồ Phương Quỳnh, đều là nhân viên Ban Quản lý dự án Sở Y tế Cần Thơ. Hoàng Thị Thúy Nga, Chủ tịch hội đồng sáng lập Tập đoàn Hành trình thành công mới (NSJ Group); Lê Huy Bình, Tổng Giám đốc NSJ; Đoàn Thị Nở, Trưởng phòng dự án; Lê Thành Hưng, nhân viên phòng kinh doanh Công ty TNHH Công nghệ cao LTQ (thực chất là Công ty TNHH NSJ đổi tên).

Ngoài ra còn Nguyễn Quốc Việt, thẩm định viên và Nguyễn Duy Hùng, nhân viên Công ty tư vấn thẩm định giá BTC Value, Tạ Trường Xuân, nhân viên Công ty tư vấn lập hồ sơ Mediconsult Việt Nam.

Những người này đã vi phạm quy định trong gói thầu số 01, cung cấp hệ thống DSA hai bình diện cho Bệnh viện Tim mạch TP Cần Thơ và hệ thống chụp cắt lớp vi tính CT 128 lát cắt cho Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ, do Sở Y tế Cần Thơ đứng đầu. Thiệt hại gây ra khoảng 13 tỷ đồng.

Ngay từ đầu, họ đã bắt tay ngầm, “đi đêm” để chuyển cho nhau các thiết bị cần bán, thông đồng về tiêu chuẩn kỹ thuật, lập hồ sơ mời thầu, cùng thống nhất nâng giá, định hướng Sở Y tế CT chọn các hồ sơ, dự án do nhà thầu đó bán.

Hoàng Thị Thúy Nga thành lập các công ty con thuộc Tập đoàn NSJ từ năm 2015. Chỉ trong thời gian ngắn, Thúy Nga đã tạo dựng uy tín với các tỉnh để xây dựng nguồn hàng nhập khẩu, thống nhất việc mua bán máy móc y tế. Tập đoàn này trúng nhiều gói thầu, tổng giá trị trên 2.000 tỷ đồng, khiến tài sản nhà nước bị thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng.

“Ăn” chênh lệch từ 28-31 triệu đồng/stent

Gần đây nhất, chiều 13/5/2021, vụ án tại Bệnh viện Tim Hà Nội đã bị khởi tố.

Bị bắt giam có 4 lãnh đạo và cán bộ Bệnh viện Tim Hà Nội gồm Hoàng Thị Ngọc Hưởng Phó Giám đốc; Nguyễn Thị Dung Hạnh, Kế toán trưởng; Đoàn Trọng Bình, Phó phòng Vật tư; Nghiêm Tuấn Linh, Phó phòng Vật tư. Còn lại là Trần Phú Hưng, Tổng Giám đốc và Nguyễn Hồng Dũng, Phó Tổng Giám đốc, Nguyễn Trung Dũng, chuyên viên thẩm định giá Công ty CP Đầu tư định giá AIC Việt Nam.

Mặc dù trong tình huống cấp thiết được tự mua sắm nhưng bệnh viện đã vi phạm Luật Đấu thầu làm tăng giá vật tư, hóa chất, thiết bị y tế tại bệnh viện.

Ngoài ra, Bệnh viện Tim Hà Nội cũng tổ chức đấu thầu khác, nhưng đã cài thầu ngay từ đầu khi đưa ra nhu cầu, hồ sơ mời thầu mà trong đó các tiêu chí kỹ thuật tương ứng với các doanh nghiệp cung cấp nhắm trước.

Công ty Hoàng Nga nhập khẩu stent từ Ấn Độ chỉ 8-11 triệu đồng/stent nhưng cung cấp cho bệnh viện vọt lên tới 36,6 đến 42 triệu đồng (chênh từ 28-31 triệu đồng). Chỉ tính riêng 5.587 stent mà Hoàng Nga đã cung cấp vào Bệnh viện Tim Hà Nội từ năm 2015 đến nay, số tiền chênh lệnh mà công ty này trục lợi hơn 129,5 tỷ đồng.

Như vậy, rõ ràng đã có “lỗ hổng” rất lớn trong khâu thẩm định, định giá và quản lý thiết bị y tế tại bệnh viện, biến các bệnh viện công thành các cơ sở kinh doanh dịch vụ y tế (từ chính sách an sinh xã hội thành kinh doanh dịch vụ), mập mờ công-tư…

Khó ngăn chặn nạn “thổi giá”, “thông thầu”

Y tế chiếm khoảng 7-8% tổng chi ngân sách quốc gia. Trong đó, dược phẩm và thiết bị y tế chiếm phần lớn; còn lại là vật tư tiêu hao, chữa bệnh, y tế dự phòng…

Thiết bị y tế sản xuất trong nước hiện đơn giản và chỉ đáp ứng 10% nhu cầu thị trường, còn lại là nhập khẩu. Các doanh nghiệp đã cấu kết với cán bộ nhà nước để tham nhũng, trục lợi, gây thiệt hại kinh tế lớn cho Ngân sách Nhà nước và người bệnh.

Đây là lĩnh vực liên quan đến nhiều người, mối quan hệ phức tạp. Những người này có địa vị, chức vụ, uy tín trong xã hội, có khả năng và biết che giấu tinh vi, hợp thức hóa hành vi phạm tội.

Hồ sơ của họ rất đầy đủ, chặt chẽ, chủ đầu tư có ban quản lý dự án, tổ chuyên gia đấu thầu, tổ thẩm định đấu thầu, thậm chí thuê các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp xây dựng, dự toán hồ sơ mời thầu… Chỉ nhìn vào những trang hồ sơ đấu thầu đã được hoàn thiện thì phải có người nghiệp vụ chuyên môn lắm mới phát hiện được những lắt léo khuất tất trong đó.

Đa số các vụ này xảy ra từ thời gian trước nên khó phát hiện. Khi bị điều tra những người này đã xóa hết tài liệu, chứng cứ, thông đồng với nhau để khai báo đối phó. Trong vụ án Sở Y tế Cần Thơ, Hoàng Thị Thúy Nga đã nhanh chóng xóa dấu vết, xóa hết dữ liệu máy tính để phi tang. Đây cũng là một mắt xích liên quan đến vụ án ở Bệnh viện Bạch Mai nhưng ẩn mình dưới tên của một công ty khác (Thúy Nga lập gần chục công ty trong hệ thống Tập đoàn NSJ) nên rất khó bị phát giác.

Luật Đấu thầu có quy định 3 hình thức là đấu thầu rộng rãi, hạn chế và chỉ định thầu. Mua thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh trong tình trạng khẩn cấp nằm trong hình thức chỉ định thầu và chỉ có một phần là đấu thầu hạn chế.

Tuy nhiên, quy định về chỉ định thầu lại thiếu rõ ràng, dẫn đến “hiểu thế nào cũng được”, cấp bách hay không, quan trọng nhiều hay ít đều có thể đưa vào được. Từ đó mọi người đã dễ dàng lợi dụng để “phù phép”, lập ra các hóa đơn chứng từ, hồ sơ “ma thuật” cho phù hợp với yêu cầu của đấu thầu.

Bên cạnh đó, các bệnh viện sẵn sàng bắt tay với các nhà cung cấp trong và ngoài nước nâng “khống” giá thiết bị y tế, qua mặt các cơ quan chức năng để tham nhũng. Thứ nữa, không có một cơ quan biết rõ giá tất cả nguyên vật liệu trong và ngoài nước để thẩm giá đúng; giám sát chặt chẽ các hợp đồng đấu thầu

Các nhà khoa học, bác sỹ đầu ngành khi trở thành nhà quản lý thì chắc chắn việc quản lý vốn, ngân sách, đấu thầu, tự chủ kinh tế… không thể giỏi bằng chuyên môn riêng của họ. Vì thế họ phụ thuộc hoàn toàn vào ê kíp giúp việc.

Với tư cách Giám đốc bệnh viện, họ chỉ quản lý về mặt chuyên môn, còn vấn đề tài chính, y tế, thu chi phải có một bộ phận riêng chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng, không để dính dáng giữa chuyên môn và quản lý Nhà nước.

Như vậy, các vấn đề về đấu thầu, thu chi không bị rơi vào tình trạng tham nhũng, biển thủ, gian lận. Đồng thời, những người đứng đầu, những bác sĩ rất giỏi không bị dính vào vòng lao lý do những sai phạm bởi nhóm giúp việc.

Tin tức khác...