Xe tự động lái gần đến

Huy Lâm

Chỉ độ chưa đầy một thập niên trước thôi, không ai, kể cả những chuyên gia về giao thông, có thể nghĩ rằng loại dịch vụ đưa đón khách như của Uber đã làm thay đổi thói quen di chuyển của chúng ta một cách đáng kể đến như thế. Thông thường xưa nay, tất cả mọi sinh hoạt trong xã hội nếu có thay đổi thì thay đổi từ từ, chậm chạp. Tuy nhiên, trong vài năm qua, riêng với dịch vụ chuyên chở khách có thể nói đã làm một cuộc cách mạng. Trước đây, nếu muốn đi taxi, người ta phải gọi điện thoại trước rồi sau đó bước ra đường đứng chờ một lúc xe mới tới, nhiều khi còn phải ngoắc tay ra dấu; nhưng nay, khách hàng chỉ cần mở điện thoại cầm tay ra, bấm vào ứng dụng đã cài đặt sẵn, và chỉ ít phút là có xe rà tới đón đi, rất nhanh và tiện lợi. Và mặc dù Uber vẫn thường xuyên bị biểu tình, chống đối và thậm chí cấm hoạt động ở nhiều nơi trên thế giới, công ty này đang trở thành một động lực có ảnh hưởng rất lớn trong những sinh hoạt xã hội – và hiện được định trị giá khoảng $70 tỷ – chỉ trong vòng tám năm kể từ khi bắt đầu hoạt động. Nếu kể luôn những công ty cạnh tranh với Uber như Lyft và Via, kỹ nghệ chuyên chở khách hàng kiểu mới này cho tới nay đã phục vụ khách hàng hơn 10 tỷ chuyến xe.

Tuy nhiên, sự thành công của loại dịch vụ chuyên chở khách mới mẻ này sẽ không thấm tháp vào đâu nếu đem so với một loại kỹ thuật mới đang thành hình và nay mai được đưa vào hoạt động: loại xe tự động lái. Ngành kỹ nghệ mới này đang trên đường để trở thành một ngành kinh doanh nhiều ngàn tỷ – lớn hơn cả hai công ty Amazon và Walmart gộp lại. Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, sự chuyển đổi của ngành công nghệ xe (từ loại xe truyền thống qua xe tự động lái) sẽ mang đến mỗi năm $3.1 ngàn tỷ trong các lợi ích xã hội nhờ giảm thiểu con số các tai nạn, bớt khí thải từ xe và các chi phí như bảo trì, đổ xăng và mua bảo hiểm. Một nghiên cứu năm 2017 của công ty Intel tiên đoán, đến năm 2050, thị trường xe tự động lái toàn cầu sẽ tạo thêm mỗi năm $7 ngàn tỷ cho kinh tế thế giới – cả trực tiếp (sử dụng cho công nghệ) lẫn gián tiếp (tiết kiệm được tiền nhờ cắt ngắn các chuyến di chuyển và bớt cần tới những dịch vụ khẩn cấp tốn kém).

Tất cả mọi thứ quanh chúng ta sẽ bị thay đổi khi loại xe tự động lái này xuất hiện: đường chúng ta lái xe, các nhà kho chứa hàng và thậm chí luôn cả sự định nghĩa một chiếc xe tương lai là như thế nào. Sẽ không còn loại xe truyền thống với bốn bánh nữa: những chiếc xe hơi tương lai sẽ không giống chút nào với những loại xe chúng ta thấy đang làm tắc nghẽn trên những con đường tại nhiều thành phố mà chúng ta đang được chứng kiến.

Hiện những kiểu mẫu đang được thử nghiệm nhìn không khác mấy với những loại xe bình thường đang chạy trên đường. Nhưng có lẽ không bao lâu nữa, một khi các loại xe tự động lái thử nghiệm thành công, đến lúc đó xe sẽ không cần tay lái nữa, không còn tài xế để điều khiển xe nữa thì các kiểu xe có thể được thiết kế trong tương lai sẽ là vô tận.

Những chiếc xe tương lai có thể nhỏ xíu và hình dạng giống quả trứng hay một chiếc hộp với cửa kính bọc chung quanh, và không chỉ chạy trên đường mà còn có thể bay là đà trên mặt đất nữa. Chúng sẽ là những phụ tá đắc lực và với những thiết kế uyển chuyển sao cho phù hợp với người sử dụng: từ một phòng làm việc di động nho nhỏ có thể biến thành chiếc bàn thay tã cho con nhỏ, từ một phòng tập thể dục biến thành một phòng ngủ tạm thời.

Sau này, với sự tiến bộ không ngừng của kỹ thuật tự động lái sẽ đưa kỹ thuật này vượt ra ngoài lãnh vực xe để tiến vào lãnh vực của loại máy bay drone sử dụng cho dịch vụ giao đồ tới tận cửa cho khách hàng. Hiện hai công ty Amazon và Walmart đã nộp đơn lấy bằng sáng chế cho loại máy bay giao hàng này, và ta có thể gọi đây là những cái nhà kho trên không, có thể bay ở độ cao từ 500 đến 1,000 bộ, và có thể cắt giảm chi phí hoạt động cho những công ty bán lẻ trên – và điều này cũng có nghĩa là họ không phải lệ thuộc nhiều đến những công ty chuyên chở như FedEx và UPS.

Trong khi cái ngày mà những chiếc xe tự động lái đang từ từ đến gần thì nhiều thành phố, nhất là những thành phố lớn, đang hối hả đưa ra những kế hoạch để làm sao thích nghi được với hoàn cảnh mới. Và điều này có lý do chính đáng: loại xe tự động lái hứa hẹn sẽ làm thay đổi hạ tầng cơ sở tại các đô thị như chúng ta thấy hiện nay. Từ đường sá cho tới các kiến trúc khác đều phải được thiết kế lại, hay ít ra những kế hoạch xây cất trong tương lai phải thay đổi cho phù hợp với loại xe mới này. Các luật lệ giao thông trong thành phố cũng phải thay đổi để thích nghi với những loại xe tương lai. Hãy cứ tưởng tượng cuộc sống sẽ thay đổi ra sao khi trên các đường phố đầy những chiếc xe có thể tự chúng biết suy nghĩ và tự điều khiển.

Thành phố sẽ cần ít chỗ đậu xe và bớt chật chội hơn. Là vì những chiếc xe tự động lái có thể chở người ta tới nơi cần đến, thả họ xuống và sau đó đi tìm chỗ đậu ở một nơi khác – hoặc đi rước những khách hàng mới. Điều này có nghĩa là ít cần chỗ đậu xe hơn và như vậy có thể giúp cho những khu vực trung tâm thành phố có thêm không gian trống hơn. Theo kết quả một cuộc nghiên cứu, nhiều thành phố ở Mỹ phải sử dụng tới 30% diện tích đất chỉ để xây đường cho xe chạy và chỗ đậu xe.
Một số người còn thấy sự xuất hiện của xe tự động lái sẽ là động cơ để thúc đẩy thành phố với những thiết kế đô thị tương lai dành ưu tiên cho người đi bộ – chẳng hạn như mở rộng làn đường dành riêng cho người đi bộ, tạo thêm không gian xanh và xây thêm công viên hoặc biến cải những tầng lầu trước đây dùng để cho xe đậu thành nhà ở hay cửa hàng bán lẻ.
Một thay đổi khác nữa có thể là trong những thiết kế mới cho các toà nhà xây trong tương lai. Theo nhận định của tổ chức tư vấn Transpo Group, khoảng một nửa diện tích của những toà nhà xây mới hiện nay ở những đô thị lớn là dùng làm chỗ đậu xe. Nếu những loại xe tự động lái cần ít chỗ đậu xe hơn, thì những chỗ trống này trong tương lai có thể đổi thành những không gian cho nhà ở hay cửa hàng – và điều này có thể giúp hạ thấp giá thuê cho người mướn nhà ở cũng như cho cơ sở kinh doanh.

Những người đề xướng và ủng hộ loại xe tự động lái còn tin rằng khi ấy nhiều người có thể sử dụng chung xe với nhau, số lượng xe trong thành phố sẽ ít đi và như vậy sẽ cắt giảm được nạn kẹt xe trên đường. Kết quả một nghiên cứu của viện Earth Institute thuộc Đại học Columbia cho biết nếu mật độ dân số của một thành phố không quá 750 người cho mỗi dặm vuông – là mật độ trung bình của hầu hết các thành phố ở Mỹ – thì như vậy có thể chỉ cần một số lượng xe tự động lái tương đượng với khoảng 15% của tổng số lượng xe thông thường như hiện nay.

Tuy nhiên vẫn có một số chuyên gia về giao thông hiện nay vẫn chưa chắc chắn là xe tự động lái sẽ giảm bớt nạn kẹt xe. Một trong lý do họ đưa ra là dựa theo một phúc trình công bố vào năm ngoái, dịch vụ chuyên chở khách của Uber và Lyft tại New York đã làm cho nạn kẹt xe trầm trọng hơn, mặc dù số chuyến taxi di chuyển đã giảm đi, là vì có nhiều người đã bỏ không sử dụng dịch vụ di chuyển công cộng nữa và chuyển qua Uber hoặc Lyft, làm tăng số lượng các chuyến xe di chuyển trong thành phố hơn.
Nhưng có lẽ câu hỏi lớn nhất hiện nay vẫn chưa có câu trả lời cho loại xe tự động lái – và điều này cũng có thể là lý do chính làm trì hoãn việc đưa loại xe tự động lái này vào hoạt động – là độ an toàn của nó. Nỗi quan tâm về độ an toàn của xe tự động lái một lần nữa lại dấy lên sau khi một chiếc xe đang được thử nghiệm của công ty Uber đã vướng vào một vụ tai nạn gây chết người vào đầu năm ngoái tại Tempe, Arizona.

Thành phố Columbus thuộc tiểu bang Ohio vào năm 2016 đã được Bộ Giao thông Hoa Kỳ chọn là thành phố thử nghiệm cho kỹ thuật giao thông tân tiến và mới mẻ này. Thành phố đã lên kế hoạch đưa một chiếc xe buýt tự động lái loại nhỏ chạy quanh một khu trung tâm mua sắm. Nhưng rồi thành phố quyết định cho xem xét lại đoạn đường chạy thử sau khi nhận thấy là kỹ thuật hiện nay vẫn còn một số hạn chế.
Vấn đề là ở chỗ những chiếc xe mà thành phố đang tính đưa vào thử nghiệm lại không thể chạy đủ nhanh để bắt kịp với lưu lượng xe trên đường. Chạy chậm thì thường dễ gây ra tai nạn, nhất là khi cần phải quẹo trái nữa. Thế nên chương trình thử nghiệm này hiện đang được giám định lại để xem đâu là nơi thích hợp nhất để thử nghiệm loại xe buýt tự động lái như nói ở trên.

Nhưng cho dù tương lai của loại xe tự động lái là như thế nào đi nữa thì một ngày nào đó loại xe với kỹ thuật mới này cũng sẽ được đưa vào hoạt động. Và cái ngày đó có thể sẽ đến sớm hơn so với những gì chúng ta tưởng. Thế nên, điều tốt nhất là nên chuẩn bị tinh thần và tập làm quen dần với loại xe tương lai này.

Huy Lâm

Tin tức khác...