Vui Chụp hình: Tam giác Phơi sáng

Andy Nguyễn

OK, bạn đã bỏ ra vài trăm tì (hoặc vài ngàn) để mua một máy ảnh hẳn hòi (loại thay ống kính được), và bạn đã khui hộp ra, lắp pin, gắn thẻ nhớ, bật máy lên và bắt đầu chụp hình. Không gì sai hết.
Vấn đề là, sau một thời gian chụp hình trong Auto Mode (chế độ có sẵn trên máy khi bạn khui hộp ra), bạn sẽ chán nản vì hình chụp ra tuy “coi được” nhưng không “đẹp lộng lẫy” như bạn mong muốn từ một chiếc máy mắc tiền như vậy.
Khi bạn chụp trong chế độ Auto (Tự động), bạn để máy ảnh tự quyết định tất cả mọi mặt liên quan tới tấm hình của bạn. Và vì cái máy không biết chi tiết nào quan trọng đối với bạn, kết quả là hình sẽ không đúng ý của bạn.
Nếu bạn muốn mình là người quyết định và không để chiếc máy chọn những gì quan trọng cho bạn, bạn cần phải đổi qua Manual mode (chế độ chụp bằng tay). Và vì đây là kỹ thuật chụp bằng tay, bạn sẽ là người điều chỉnh mọi thông số của chiếc máy ảnh, và bạn cần phải học về kỹ thuật Phơi sáng.
Đây là bài học đầu tiên, và cũng là một trong những bài học căn bản nhất của thế giới nhiếp ảnh tôi sẽ hướng dẫn trong mục Vui Chụp Hình.

Ba thành phần chính của kỹ thuật Phơi sáng

Tam giác Phơi sáng là một cụm từ tôi gọi mối quan hệ giữa ba thành phần chính trong công thức để tính Phơi sáng mỗi lần bạn bấm máy.
Mỗi thành phần chính của tam giác (mỗi góc của tam giác) đều liên quan tới ánh sáng và sự tương tác của ánh sáng với máy ảnh.

ISO – độ nhạy của sensor trong máy ảnh đối với ánh sáng
Khẩu độ (aperture) – độ rộng của “cửa” ống kính khi hình được chụp
Tốc độ cửa chập (shutter speed) – khoảng thời gian cửa chập được mở
Điểm tương giao của ba thành phần này là chỗ tính độ phơi sáng của tấm ảnh.
Một điều bạn cần lưu ý – một sự thay đổi với bất cứ một thành phần nào sẽ ảnh hưởng hai thành phần còn lại. Điều này có nghĩa rằng bạn không bao giờ có thể tách rời chỉ một thành phần lẻ loi mà luôn luôn cần phải cân nhắc cả ba thành phần chung với nhau.

Vài ẩn dụ giúp hiểu về Tam giác Phơi sáng
Qua nhiều năm kinh nghiệm dạy những lớp nhiếp ảnh, tôi đã rút ra vài ẩn dụ để giúp người học viên hiểu về quan niệm này dễ dàng hơn. Cũng xin nhắc bạn rằng – giống như tất cả sự ẩn dụ khác – những điểm tôi sắp kể lại không phải là những ẩn dụ hoàn hảo và chỉ cho mục đích minh họa mà thôi:

Cửa sổ


Thử tưởng tượng máy ảnh như một cửa sổ với những tấm màn gỗ.
Aperture là cỡ rộng của cửa sổ. Nếu càng lớn thì càng nhiều ánh sáng đi vào và căn phòng sẽ sáng hơn.
Shutter Speed là khoảng thời gian những tấm màn gỗ của cửa sổ được mở. Bạn mở càng lâu thì càng nhiều ánh sáng vô phòng.
Giờ hãy thử hình dung bạn đang trong căn phòng đó và đang đeo kiếng mát (kiếng đen). Mắt của bạn trở nên thiếu nhạy với ánh sáng hắt vào.
Có nhiều cách có thể tăng ánh sáng trong phòng. Bạn có thể mở màn gỗ lâu hơn (giảm tốc độ cửa chập), bạn có thể mở cửa sổ rộng hơn (tăng khẩu độ) hoặc bạn có thể tháo kiếng mát của bạn ra (nâng ISO cao hơn).

Phơi nắng
Một cách khác để nghĩ về Phơi sáng trong nhiếp ảnh là như phơi nắng bên cạnh hồ bơi hoặc bãi biễn.


Trong đời tôi đã có vài lần tôi cố ý phơi nắng cho sậm da (vào những ngày hè thật nóng). Nhưng hầu như tôi không bao giờ đạt được kết quả như ý. Thay vì được da ửng nâu đỏ, tôi chỉ bị “đốt nắng” đen thui mỗi lần phơi nắng giữa trưa. Tôi nghĩ, làn da của mỗi người cũng giống như độ nhạy ISO. Có người thì trắng, da dễ ăn nắng, và có người da ngăm ngăm, khó ăn nắng hơn.
Shutter Speed trong sự ẩn dụ này cũng giống như thời gian bạn nằm phơi ngoài nắng. Nằm đó càng lâu thì bạn thấm nắng càng nhiều (dĩ nhiên nếu bị lố thì bạn sẽ bị phỏng nắng, cháy hình).
Aperture cũng giống như loại kem chống nắng bạn xức lên da. Kem này cản tia nắng ở nhiều cường độ khác nhau. Cường độ (SPF) càng cao sẽ càng làm giảm lượng nắng chiếu vào da (thí dụ: giảm khẩu độ thì bạn có thể dùng tốc độ chậm hơn và/hoặc giảm ISO).

Ống nước
Ẩn dụ thứ ba là ẩn dụ cuối cùng, và có lẽ cũng dễ nhất để các bạn hình dung.
Tưởng tượng bạn có một ống nước để tưới cây ngoài vườn, đường kính của ống nước là aperture, thời gian mở nước bao lâu là shutter speed, và áp suất nước (độ phun mạnh hay nhẹ) là ISO.

Tổng kết lại tất cả
Nắm vững nghệ thuật Phơi sáng là một việc đòi hỏi rất nhiều tập dượt. Ngay cả những người chụp chuyên môn và kinh nghiệm cũng thí nghiệm và liên tục chỉnh các thông số của họ. Chính tôi đây dùng Manual Mode một trăm phần trăm (không lúc nào không dùng Manual cả), và tôi luôn luôn chỉnh các thông số, đôi khi trong lúc đang chụp luôn. Nên nhớ rằng khi bạn chỉnh đổi một thông số, không những sẽ ảnh hưởng đến độ phơi sáng của tấm ảnh mà còn có tác động đến những lãnh vực khác của thành phần đó (thí dụ: chỉnh aperture sẽ thay đổi chiều sâu trường cảnh, chỉnh ISO sẽ thay đổi độ hột của tấm ảnh, và chỉnh tốc độ cửa chập sẽ ảnh hưởng đến cách chụp sự chuyển động).

Một điều tuyệt vời về máy ảnh số là rằng chúng là bậc thềm lý tưởng để học về Phơi sáng. Bạn có thể chụp bao nhiêu hình bạn muốn mà không tốn thêm đồng nào và chúng không những cho phép bạn chụp ở chế độ Tự động và Bằng tay – mà còn có những chế độ bán tự động như Ưu tiên khẩu độ và Ưu tiên tốc độ để bạn có thể tự quyết định về một hoặc hai thành phần của Tam giác và để máy ảnh lo về những thành phần còn lại.

Trong những bài kế tiếp, chúng ta sẽ khám phá sâu thêm về mỗi thành phần của Tam giác Phơi sáng.
AN

Tin tức khác...