Vua Quang Trung dựng Ðô

Bài – ảnh: Trần Công Nhung

Qua 4000 năm lịch sử, ông cha chúng ta đã làm nên bao công trạng lẫy lừng hiển hách, nhất là trong công cuộc chống ngoại xâm giữ nước. Muôn trùng di tích lưu lại đến hôm nay. Ải Chi Lăng, Phòng tuyến Như Nguyệt, cọc gỗ Bạch Ðằng, gò Ðống Ða, không sao kể xiết. Ðó là hào quang đích thực của Tổ Quốc tỏa ra từ những anh hùng đích thực chứ không do phe nhóm tuyên truyền dựng lên bắt người khác tôn thờ.

Nhưng cũng là điều bất hạnh cho con cháu khi đi tìm lịch sử, đó là tâm lý độc quyền chuyên chế của người xưa: khi một triều đại giành được quyền cai trị thì việc đầu tiên là tìm cách tận diệt mầm móng của triều đại trước. Thông thường là đào mồ cuốc mả đem hài cốt giam vào ngục thất, hay đổ xuống sông, tru di tam tộc…

Không nói đâu xa, 40 năm trước, khi người miền Bắc (CS) vào chiếm miền Nam, biết bao “tang thương ngẫu lục”, bao kiếp đọa đày mãi mấy mươi năm, chỉ để giữ thế độc tôn…

Do lòng người như thế nên khi Quang Trung Nguyễn Huệ lên ngôi, việc đi tìm cho mình một cuộc đất để dựng đô, một huyệt mộ (bí mật không ai được biết)… là việc tiên quyết. Ðến nay vấn đề “mộ Quang Trung” ở đâu, đang còn tranh cãi tìm kiếm, nhưng di tích kinh đô thì đã được xác định và được phục dựng từ năm 2005: Phượng Hoàng Trung Ðô.

Hiện nay, dưới chân núi Dũng Quyết vẫn còn lưu dấu vết của Phượng Hoàng Trung Ðô. Theo sách La Sơn Phu Tử, thành nội có bờ nam dài 300m, bờ Tây dài 450m. Hai vách thành ở phía Ðông và Bắc dựa vào dãy núi Phượng Hoàng và Kỳ Lân. Bờ thành được xây bằng đất với chiều cao khoảng 20m. Giữa thành có tòa lầu 3 tầng, phía trước có bậc tam cấp xây bằng gạch đá ong, phía sau có hai hành lang nối với điện Thái Hòa. Xung quanh thành có các đồn canh. Nối với thành bờ Nam ở khu vực núi Kỳ Lân có vọng gác chính và phía núi Phượng Hoàng có kho lúa…

Thời gian xây cung điện này kéo dài khoảng 4 năm (từ năm 1788 đến 1792), giữa khoảng thời gian ấy công cuộc xây dựng gặp nhiều khó khăn khách quan, như đói kém mất mùa ở vùng Nghệ An, đó là chưa kể cuộc chiến chống quân Thanh chưa kết thúc hoàn toàn, nên việc tập trung tài lực và vật lực cũng gặp rất nhiều trở ngại. Tuy nhiên, với tinh thần quả quyết của Quang Trung: “Những công việc to, tạm thời hoãn lại. Nhưng Sở Ngũ Hành thì không thể lưỡng lự được, cần phải hoàn thành sớm.”

Ðánh tan giặc Thanh, Quang Trung đã ra lệnh phải gấp rút xây dựng. Ông lệnh Trần Quang Diệu (Trấn thủ Nghệ An) huy động thợ thuyền, vật liệu gạch ngói, gỗ đá… để xây dựng lâu đài, cung phủ tại Phượng Hoàng Trung Ðô. Sau một thời gian đôn đốc, nhiều tài liệu cho biết về tổng quát công trình đã hoàn thành, vua Quang Trung đã đến ở, thậm chí đã có lúc Vua còn thăng triều tại kinh đô mới này. Bằng chứng thuyết phục nhất là bức thư ông gửi cho Nguyễn Thiếp đề ngày 5 tháng 10 niên hiệu Quang Trung thứ hai (tức năm 1789):

“Trẫm nay đóng đô tại Nghệ An, cùng tiên sinh gần gũi. Rồi đây, tiên sinh hãy ra đây mà giúp nhau trị nước.”

Tuy nói việc định đô ở đất mới này chính yếu là từ yếu tố tâm linh – phong thủy, nhưng nguyên nhân sâu xa hơn, xuất phát từ nguồn gốc quê quán của vị vua áo vải này. Theo sử cổ thì anh em nhà Tây Sơn có tổ tiên sinh sống nhiều đời ở vùng Hưng Nguyên – Nghệ An trước khi di cư vào phương Nam. Việc di cư này cũng do yếu tố chính trị – lịch sử, khi tổ tiên của họ bị bắt làm tù binh trong cuộc chiến Trịnh – Nguyễn (thế kỷ XV). Cha ruột của Nguyễn Huệ cũng không phải họ Nguyễn mà là họ Hồ. Như vậy, còn điều gì hợp ý trời lòng dân hơn, khi một vị vua mới lên ngôi quay về đóng đô trên chính quê cha đất tổ, vừa dễ dàng thu phục lòng dân, lại hợp với thời thế khi người dân đã mệt mỏi với cuộc phân tranh quyền lực kéo dài liên miên của các chúa Ðàng Trong lẫn Ðàng Ngoài.

Còn về vị trí địa lý, Nghệ An từ xa xưa đã là vùng chiến lược dễ dàng tiến thoái trong các cuộc giao tranh để giữ vững bờ cõi trước sự xâm lăng của kẻ thù phương Bắc. Chính Quang Trung đã khẳng định điều này trong thư gửi Nguyễn Thiếp để tỏ ý vì sao muốn đóng đô mới ở đây:

“Nay kinh Phú Xuân thì hình thế cách trở. Ở xa trị Bắc Hà, sự thể rất khó khăn. Theo đình thần nghị rằng: chỉ đóng đô ở Nghệ An là độ đường vừa cân, vừa có thể khống chế được trong Nam ngoài Bắc, và sẽ làm cho người tứ phương đến kêu kiện tiện việc đi về…Tiên sinh xét rõ hưng vong, hiểu thông thời vụ, thì tự hiểu điều ấy.”

Trước phút lâm chung, Vua Quang Trung còn có những lời trăng trối chẳng khác nào lời tiên tri đối với tương lai của triều đại do anh em gây dựng nên, khi nói với tướng Trần Quang Diệu rằng:

“… Các ngươi nên hợp sức mà giúp thái tử sớm dời đô về Vĩnh Ðô (Vinh) để khống chế thiên hạ. Bằng không, quân Gia Ðịnh kéo đến thì các ngươi không có chỗ chôn thân.”

Nhưng cuối cùng điều đó đã không được người kế nghiệp ông thực hiện. Thời gian qua đi, mưa nắng, chiến tranh, bao phen đã khiến cho Phượng Hoàng Trung Ðô uy nghi lộng lẫy ngày nào dần mục nát. Và hơn hai trăm năm sau, ngày nay nơi đây chỉ còn là một vùng phế tích.

Tuy nhiên, Nguyễn Thiếp lại là người không muốn Nguyễn Huệ đóng đô ở Nghệ An, có lẽ ông sợ việc xây dựng kinh đô sẽ làm khổ nhân dân địa phương. Chính vì vậy mà trong một tờ tấu gửi Quang Trung, ông đã nại ra rằng, ở chỗ đó đất chật hẹp, kề núi kề sông, bờ sông lại hay bị sạt lở, việc đóng đô là không thuận lợi.

Quang Trung đã trả lời rằng:

“Nếu bảo rằng những chỗ như Phượng Hoàng, Khánh Sơn không được đô hội thì sao chẳng tìm chỗ tốt khác cho thỏa ý Quả cung trông mong… Nhớ buổi hồi loan kỳ trước lúc qua Hoành Sơn, Quả cung đã từng mở xem địa đồ, thấy ở huyện Chân Lộc, xã Yên Trường hình thế rộng rãi, khí tượng tươi sáng, có thể chọn để xây kinh đô mới. Thật là chỗ đất đẹp để đóng đô vậy”

(trích chiếu của Quang Trung đề ngày 3 tháng 9 năm Mậu Thân (1788).

Hơn 200 năm qua, lịch sử đang sống lại: Phượng Hoàng Trung Ðô đã “hiện về” trên núi Dũng Quyết. Nhưng, liệu đây có phải là việc làm phát xuất từ lòng yêu quê hương xứ sở của con cháu hôm nay, hay chỉ là việc làm mang tính “Mượn hoa cúng Phật”?

Trần Công Nhung

 

________________________

 

Tin sách

Sách Quê hương qua ống kính bộ 16 tập (discount 50%).

Ðã có hai tác phẩm mới: Vào Ðời (350 trang), Tình Tự Quê Hương (250 trang) xin liên lạc tác giả: email: trannhungcong46@gmail.com,

Tel. (816)988-5040 hoặc add:

1209 SW. Hopi St. Blue Springs, USA

More Stories...