Vụ cá voi mắc cạn kinh hoàng

Lý Anh

Hàng trăm con cá voi trôi dạt, mắc cạn và ngắc ngoải trên bờ biển New Zealand, nhiều người tìm cách cứu sống và đưa xuống biển, nhưng vẫn còn nhiều con chết trên bờ. Thống kê ban đầu của Cục Bảo tồn (The Department of Conservation – DOC) New Zealand cho hay, tổng cộng 416 con cá voi hoa tiêu (pilot whales) dạt vào bờ biển Vịnh Golden, khoảng 300 con đã chết.
Cá voi mắc cạn
Ngày 13/02/2017, trên bờ biển Tây Bắc New Zeland, xảy ra chuyện kinh hoàng. Hàng trăm con cá voi hoa tiêu loại dài khoảng 7m trôi dạt vào bãi biển Farewell Spit ở cuối phía bắc Vịnh Golden (Golden Bay), chiếm khoảng 5 km chiều dài bãi biển. Một số người dân địa phương, thiện nguyện viên và nhân viên Cục Bảo tồn New Zealand nghe được tin này vội vàng chạy đến cứu. Họ dùng khăn ẩm, xô nước giảm nhiệt và giữ độ ẩm trên người chúng, làm thế nào xong trước khi mặt trời lặn để đưa chúng trở về với đại dương.
Andrew Lamason, nhân viên Cục Bảo tồn, nói với giới truyền thông, theo anh biết, đây là vụ cá voi mắc cạn lớn nhất trong đời anh. Không hiểu tại sao chúng lại dạt vào bờ thời gian này. Vịnh Golden là nơi nước nông cạn, cá voi đã vào bờ thì khó bơi ra. Khi thủy triều lên cao, 100 con cá voi còn lại đã được đưa ra biển. Tuy nhiên, chúng chỉ bơi lượn ngay sát bờ, nhân viên DOC lo chúng có thể sẽ gặp nguy một lần nữa. Mọi người đang cố gắng đưa cá voi ra biển và hướng dẫn chúng. Tuy nhiên, chúng lại không làm theo phương hướng chỉ dẫn, cứ bơi đến nơi chúng muốn. Trừ khi có những con đầu đàn thật mạnh mẽ quyết định ra khơi, nếu không, những con cá voi còn lại sẽ chỉ hướng về phía bãi biển.
Theo tờ Guardian Anh Quốc, đây là vụ cá voi mắc cạn lớn thứ 3 trong lịch sử New Zealand.
Ngày 13/02, nhà cầm quyền New Zealand cho người phong tỏa khu du lịch nổi tiếng nhất nước này là Vịnh Golden để thu dọn hơn 300 con cá voi mắc cạn, để lại hàng dãy thi thể chất đống ven bờ biển.
Một người dân địa phương nói với nhóm ký giả đến săn tin chụp hình: “Cuối tuần qua, gần 700 con cá voi hoa tiêu bất ngờ bị dạt vào khu vực Vịnh Golden và mắc cạn dọc theo bờ biển. Hàng trăm nhân viên cứu hộ cùng tình nguyện viên lập tức được điều tới nơi này để đưa những chú cá voi trở lại môi trường sống, tuy nhiên cũng chỉ cứu được khoảng 400 con”.
Ngay sau đó, chính quyền New Zealand đã khẩn trương phong tỏa bờ biển Vịnh Golden do lo ngại thời tiết nắng nóng những con cá voi đã chết có thể biến chất mau lẹ. Không những thế, chúng có thể “nổ tung” bất cứ lúc nào. Lúc đó sẽ gây ra nhiều nguy hiểm cho hàng loạt cư dân sinh sống ở khu vực lân cận.
Một nhân viên của Cục Bảo tồn nói: “Hiếm có những lần cá voi mắc cạn nhiều tới vậy. Do đó, cần phải thông báo cho cơ quan có trách nhiệm giải quyết ngay”.
Hàng chục nhân viên Cục Bảo tồn Động vật có trách nhiệm đi dọc khu vực ven bờ biển thuộc Vịnh Golden để thu dọn những xác cá voi chết trong ngày 12/02 vừa qua.
Người đại diện chính phủ New Zealand cho biết, những nhân viên mặc quần áo bảo hộ quanh khu vực bờ biển dùng bộ dao chuyên dụng cùng một vài thanh sắt sắc nhọn có chiều dài 2m “đục lỗ” trên xác cá voi. Ông nói: “Việc làm này giúp giảm bớt lượng khí được hình thành trong khi xác cá voi bị phân hủy, để chúng không bị thổi căng và trở thành một quả bom nổ chậm, đe doạ tới tính mạng của nhiều cư dân”.
Nguyên nhân khiến cá voi mắc cạn
Trung bình mỗi năm trên thế giới có dăm ba trăm con cá voi mắc cạn. Gần đây, số lượng cá voi mắc cạn trên bờ ngày càng tăng. Theo nhận xét của các nhà nghiên cứu hải dương, cá voi mắc cạn không phải do một nguyên nhân. Có thể do cá ngày càng già, sức khỏe sa sút hoặc bị thương, trước khi chết cố dạt vào bờ biển. Cá voi thường sống theo đàn, một con bơi vào bờ, những con bơi sau cũng theo vào.
Thị lực của cá voi rất kém, chúng thường phát ra âm thanh để dò la khoảng cách giữa mình và vật trước vật. Trong khi đó, con người thường phát ra những hệ thống âm thanh quấy nhiễu tiếng kêu của cá voi, khiến chúng thông thể xác định được vị trí mình muốn thăm dò, nên bơi lạc vào bờ biển.
Cách đây không lâu, hàng chục con cá voi và cá nhà táng chết trên bãi biển Châu Âu. Móc câu, lưới đánh cá dài 13 m, vỏ nhựa bọc động cơ ô tô dài 70 cm… chỉ là số ít trong các loại rác thải người ta tìm thấy trong bụng những con cá nhà táng chết trên vùng biển phía bắc nước Đức.
Theo Counter Current News, chỉ trong vài tháng đầu năm 2016, 13 con cá nhà táng đã liên tục mắc cạn và chết trên bờ biển bang Schleswig-Holstein (Đức). Cùng thời điểm đó, số lượng những con cá này bị trôi dạt vào bờ biển ở các nước Anh, Hòa Lan, Pháp, Đan Mạch cũng lên tới 30 con. Tất cả đều là cá nhà táng đực ở độ tuổi từ 10 -15, nặng 12 -18 tấn.
Vườn Quốc gia Wadden Sea ở Schleswig-Holstein cho hay, sau khi mổ khám nghiệm những con cá chết ở Đức, các nhà nghiên cứu phát hiện ra bốn trong số đó chứa khối lượng lớn rác thải trong dạ dày. Lượng rác này bao gồm một chiếc lưới đánh cá dài 13 m, một vỏ nhựa bọc động cơ ô tô và mảnh vỡ của một chiếc xô nhựa. Những vật thể này có thể là vô tình hoặc do chúng nhầm tưởng là con mồi nuốt vào.
Tuy nhiên, các nhà khoa học giải thích rác thải không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc cá nhà táng bị mắc cạn và chết. Bà Ursula Siebert, Giám đốc Viện nghiên cứu động vật hoang dã và thủy sản tại Đại học Thú y Hannover, Đức Quốc, cho biết, số cá này chết do bị suy tim khi lạc vào vùng nước cạn.
Thông thường, cá nhà táng đực di chuyển từ khu vực sinh sản nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới đến vùng biển lạnh ở các vĩ độ cao hơn. Đây là một trong những loài động vật lặn sâu nhất trong số động vật biển có vú. Khi tìm kiếm thức ăn, chúng có thể lặn xuống độ sâu tới 1.000 m. Vì vậy, các nhà khoa học dự đoán số cá bị mắc cạn ở vùng biển Bắc Âu đã bị mất phương hướng và lạc vào khu vực này khi đang đi tìm mực ống là loại thức ăn chúng yêu thích. Vùng biển không đủ sâu khiến chúng bị suy tim và chết.
Theo WDC (tổ chức phi lợi nhuận bảo tồn cá voi và cá heo), có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc cá voi bị mắc cạn. Một trong số đó là ô nhiễm tiếng ồn từ các tàu và hoạt động khoan khảo sát của con người hoặc thậm chí là những thay đổi rất nhỏ trong từ trường trái đất. Ngoài ra, người ta còn phát hiện trong nội tạng những con cá voi hoa tiêu mắc cạn tại bờ biển Scotland vào năm 2013 chứa hàm lượng lớn chất độc gây nên bởi tình trạng ô nhiễm đại dương. Khi chất độc ngấm vào trong cơ thể, cá voi sẽ bị căng thẳng đầu óc, dẫn đến việc chúng không còn khả năng định vị và mất phương hướng. Mặc dù vậy, hiện các nhà khoa học vẫn chưa có kết luận chính xác về việc tại sao lại xảy ra hiện tượng hàng loạt cá mắc cạn gần đây.
Bà Ursula Siebert cho biết thêm, những con cá voi mắc cạn may mắn thoát chết cũng rất ít cơ hội sống sót bởi lượng rác thải trong bụng sẽ phá hủy và gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho hệ tiêu hóa của chúng. Ngoài ra, dạ dày chứa đầy rác cũng khiến cho cá voi luôn có cảm giác đầy bụng, từ đó dẫn đến việc kém ăn. Dần dần, chúng sẽ bị suy dinh dưỡng và chết.
Mặc dù rác thải không gây ra cái chết ngay lập tức đối với cá voi, nhưng lại là lời cảnh báo cho tình trạng ô nhiễm biển cũng như ô nhiễm môi trường đáng báo động. Bà Hal Whitehead, nhà sinh vật học hải dương, chuyên nghiên cứu cá voi tại Đại học Dalhousie ở Nova Scotia, Gia Nã Đại, khẳng định: “Những mảnh vụn nhựa trong dạ dày của những con cá xấu số là bản cáo trạng khủng khiếp cho tội ác của con người”.
Cách đây không lâu, Norway Today loan tin. một con cá voi tiêu thụ một lượng khổng lồ rác thải không phân hủy sinh học và mắc cạn ở vùng nước nông cạn thuộc đảo Sotra, phía tây Na Uy, Nhân viên canh gác bờ biển buộc phải giết chết con vật vì nó quá ốm yếu.
Các nhà nghiên cứu ở Đại học Bergen, Na Uy, phân tích dạ dày của con cá voi tìm thấy lượng lớn rác thải nhựa. Họ cho rằng việc tìm thấy túi nylon trong bụng cá voi không phải phát hiện quá bất ngờ khi lượng rác xả xuống biển ngày càng tăng.
Theo tiến sĩ Terje Lislevand, nhà động vật học trong nhóm nghiên cứu, ruột con cá voi chứa đầy túi nylon in các nhãn hiệu của Đan Mạch và Anh. Rác thải nhựa có thể tích tụ dần dần trong bụng, khiến con vật đau đớn dữ dội. Nó cũng gầy gò với cơ thể rất ít mỡ, chứng tỏ tình trạng suy dinh dưỡng.
Con cá voi đó thuộc loài cá voi mõm khoằm Cuvier, có thể dài tới gần 7 m, thường ăn mực và các loài cá dưới biển sâu. Chúng không thường xuất hiện ở vùng biển Na Uy.
Các chuyên gia nghiên cứu hải dương học ước tính, trên thế giới có khoảng 5 tỷ tỷ mẩu rác thải nhựa ở các đại dương, giết chết vô số động vật mỗi năm. Dự đoán, có thể đến năm 2050, số lượng rác ở biển sẽ nhiều hơn cá. Nếu loài người không quan tâm đến việc bảo vệ môi trường, giảm bớt lạm dụng các loại đồ vật sản xuất bằng nylon, nguy cơ do chúng gây ra không bao giờ chấm dứt, ngược lại ngày càng tăng, lúc đó, chính loài người cũng sẽ nhận lấy hậu quả…
Lý Anh

Tin tức khác...