Tư Mã Văn Quân
Hoàng Hải Thủy
Trong những Chuyện Tình của người Tầu tôi cảm khái vì Chuyện Tình của chàng Tư Mã Tương Như và nàng Trác Văn Quân. Chuyện Tình này nhiều người Việt biết, nên tôi kể vắn tắt:
Tư Mã Tương Như sinh trưởng ở Ba Thục, người có văn tài. Thưở trẻ vì ái mộ nhân vật Lạn Tương Như thời Chiến Quốc, chàng lấy tên là Tương Như. Về sau chàng làm chu7a1c Tư Mã nên được gọi là Tư Mã Tương Như. Chàng vào kinh đô Lạc Dương để tìm công danh. Khi qua cây cầu biên giới, Tư Mã thề:
“Không có công danh ta sẽ không trở lại cầu này.”
Không biết chuyện Tư Mã thề trên cầu biên giới đất Thục là chuyện có thật hay là chuyện do người đời sau bịa ra; chỉ biết cây cầu ấy có thật. Và nhờ lời thề của Tư Mã Tương Như, cây cầu ấy được người đời gọi lả “Cầu Tư Mã.”
Cầu Tư Mã trong Thơ Nguyễn Bính:
“Lời thề buổi ấy cầu Tư Mã
Mà áo khinh cừu không ai may.”
Tư Mã Tương Như Thơ Hay mà Đàn Ngọt. Chàng còn nổi tiếng về tài chơi đàn. Trên đường tìm công danh chàng đến thị trấn Lâm Cùng. Chàng biết Lâm Cùng có ông nhà giầu họ Trác. Trác Ông có nàng con gái tên là Trác Văn Quân. Nàng Văn Quân đẹp nhưng vừa lấy chông được hai, ba năm thì chồng nàng chết. Sương Phụ Văn Quân trở về sống ở nhà ông bố. Tư Mã tìm cách chiếm trái tim Văn Quân. Nhờ ông bạn chàng ở Lâm Cùng giới thiệu, chàng được Trác Ông mời đến nhà dự tiệc. Trong tiệc Tư Mã biểu diễn đàn. Văn Quân – đã nghe tiếng Tư Mã đàn rất hay – nấp sau màn nghe đàn. Tư Mã đàn khúc Phượng cầu Hoàng. Nghe đàn, Văn Quân biết Tư Mã ngỏ ý yêu nàng, chàng muốn có nàng làm vợ. Đêm ấy, Văn Quân bỏ nhà, lẻn đến nơi Tư Mã ngụ, nàng đáp ứng lời tỏ tình qua tiếng đàn của chàng, tự nguyện làm vợ chàng. Tư Mã đưa Văn Quân về quê chàng. Nhà chàng quá nghèo. Câu thành ngữ “Tứ đồ bích lập: Bốn vách tường không” được dùng rất đúng cho nhà của Tư Mã.
Trác Ông giận con gái bỏ nhà theo trai nên ông không cho vợ chồng Tư Mã Văn Quân một su teng. Ông “cấm vận” họ. Tư Mã đưa Văn Quân trở lại Lâm Cùng. Chàng mở tiệm thịt chó ở chợ. Văn Quân ngồi két thu tiền. Nhiều ông bà họ Trác đến than phiền với Trác Ông:
“Vợ chồng nó làm chúng tôi xấu hổ. Ông cho chúng nó ít tiền để chúng nó mang nhau đi chỗ khác.”
Chuyện dân gian kể như thế, nhưng đó là chuyên người đời sau bịa ra. Chuyện thật là Trác Ông có cho vợ chồng Tư Mã tiền, vàng và người làm. Việc ấy được ghi trong Sử Tầu.
Không nhớ năm nào, chỉ nhớ là trong khoảng 10 năm từ 1955 đến năm 1965, tôi được nghe bản Nhạc “Tà Áo Văn Quân.” Đây là Lời Nhạc:
Có những chiều hoa, nồng nhạt say liên hoan
Bên những người hoa, ngạt ngào hương tóc phấn
Một chàng phiêu lãng, ôm đàn tới giữa đời
Đàn hôn làn tóc, người đẹp tươi nét môi
Mộng vương tà áo
Nhạc giao tình chơi vơi!
Ta gửi về người ơi! Mấy cung đàn Tư Mã xưa
Yêu đôi mắt huyền
Xinh như dáng thuyền
Ai nhẹ lay màn the thấp thoáng?
Nàng nhẹ đôi gót hài
Dừng bên mái ngoài
Văng vẳng tiếng ai cười
Như mộng đời xa xôi
Tư Mã chàng ơi, dừng đàn bên Văn Quân
Nâng phím hào hoa, kề làn môi giai nhân
Dựng nhà bên suối, cung đàn ấp má đào
Mộng chưa tàn khúc, Phượng Cầu lưu luyến nhau
Phượng ôi! Đàn vắng
Tìm chim Hoàng nơi nào?
Nhạc và Lời Tà Áo Văn Quân là của ông Phạm Duy Nhượng. Ông này là anh của Nhạc sĩ Phạm Duy. Phạm Duy Nhương sống đời bình dị, không nổi tiếng lắm mà cũng không tai tiếng.
Phạm Duy Nhượng (1919-1967) là người anh thứ hai của nhạc sĩ Phạm Duy. Ông là em ông Phạm Duy Khiêm. Là một nhà giáo, một nghệ sĩ tài tử, Phạm Duy Nhượng để lại cho nền Tân nhạc Việt Nam một số ít nhạc phẩm, nhưng bài nào cũng có giá trị.
Phạm Duy kể về Phạm Duy Nhượng.
Từ lúc sinh ra cho tới khi trưởng thành, tôi và người anh thứ hơn tôi hai tuổi — Phạm Duy Nhượng — có khoảng 16 năm sống gần nhau, Tôi rất thân với anh Nhượng. Trong một gia đình thiếu người cha, vắng người anh cả nhưng tuổi niên thiếu của chúng tôi rất lành mạnh, chúng tôi không bị lôi cuốn vào những thú vui không tốt như đánh bạc, hút thuốc. Tôi và anh Nhượng có chung một cái thú là đọc sách, giữ sách, và ca hát, đánh đàn. (.. .. .. )
Anh Nhượng chăm học và ít ham chơi. Có lẽ vì anh bị bệnh thương hàn lúc còn bé rồi mang tật méo miệng nên anh sống ít giao thiệp. Tài hoa của anh phát tiết ra ngoài khi tôi kéo anh vào lĩnh vực nghệ thuật mà tôi đang cổ võ: phổ biến: một nền âm nhạc mới toanh, so với nền nhạc cổ đang suy tàn.(.. .. .. )
Thế rồi, cuộc đời làm cho anh em tôi phải xa nhau, tôi bỏ nhà đi theo một gánh hát lưu diễn từ Bắc vào Nam, anh Nhượng lấy vợ là chị Hoàng Thị Sâm, học trò của anh và là cô con gái nhà lành đẹp nhất Hưng Yên. Chị Sâm đẻ cho anh Nhượng hai đứa con trai, rồi chị dâu tôi bị bệnh qua đời. Mẹ tôi cho tôi biết sau ngày vợ chết, trong mấy năm liền, anh Nhượng thường giở những chiếc áo dài của vợ ra nhìn ngắm và khóc. (.. .. .. )